مروری بر کتابخانه‌های نابینایان در ایران و جهان

1ـ کتابخانه رودکی: کتابخانه رودکی که بزرگ‌ترین کتابخانه ویژه نابینایان در ایران است، در 1352 رسما فعالیت خود را آغاز کرد. کتابخانه رودکی تنها کتابخانه در ایران است که به نابینایان شهرستان‌ها نیز ارائه خدمت می‌کند. این کتابخانه دارای چهار بخش است: الف) کتابخانه عادی؛ ب) کتابخانه بریل؛ ج) کتابخانه گویا؛ و د) چاپخانه. در کتابخانه عادی که مساحت آن تنها 35 مترمربع است، کتاب‌ها عمدتا برای تبدیل شدن به بریل و گویا، استفاده کارکنان بینا و گاه امانت به نابینایان تهیه می‌شود.

2ـ کتابخانه «موسسه آموزشی امام خمینی(ره)»: کتابخانه گویای موسسه آموزشی امام خمینی در 1369 تاسیس شد. تعداد کارمندان آن پنج نفر و تعداد منابع آن 11 هزار حلقه نوار است.

3ـ کتابخانه «مجتمع نابینایان دکتر خزائلی»: این کتابخانه در 1342 تاسیس شد و 600 جلد کتاب بریل و 423 حلقه نوار دارد.

4ـ کتابخانه «مجتمع آموزشی نابینایان شهید محبی»: این کتابخانه در 1343 در تهران تاسیس شد. حدود 32 جلد از کتاب‌های درسی کل کشور در این کتابخانه به خط بریل چاپ می‌شود. موجودی این کتابخانه 7000 جلد کتاب بریل و 5000 حلقه نوار است.

5ـ کتابخانه «موسسه استثنایی عصای سفید»: این کتابخانه سال 1369 در تهران تاسیس شد و سه کارمند دارد. موجودی آن 500 جلد کتاب بریل و 350 حلقه نوار است.

6ـ کتابخانه «موسسه نهادگذاری مطالعات علمی و پژوهشی گویا (خندق)»: این موسسه، موسسه‌ای غیرانتفاعی برای ضبط کتاب‌های گویا برای دانشجویان و فارغ‌التحصیلان نابیناست که سال 1369 تاسیس شد. شعبه‌های آن در شهرهای اهواز، اصفهان، و شیراز دایر است. موجودی کتابخانه این مرکز 2500 حلقه نوار در 1200 عنوان است.

7ـ کتابخانه «مرکز تحقیقاتی بنیاد جانبازان»: این مرکز عهده‌دار تهیه و ارائه کتاب‌های گویا به کسانی است که در جنگ تحمیلی نابینا شده‌اند. موجودی کتابخانه آن حدود 500 عنوان کتاب گویاست.

در تهران کتابخانه‌های دیگری نیز به افراد نابینا خدمات ارائه می‌دهند؛ از آن جمله می‌توان به بخش نابینایان کتابخانه‌های حسینیه ارشاد، شهید بهشتی، شورای کتاب کودک‌، مجتمع آموزشی نابینایان دخترانه نرجس، مجتمع دخترانه حضرت عبدالعظیم، مجتمع توانبخشی نابینایان خزانه و کتابخانه نابینایان دانشگاه الزهرا اشاره کرد.

در کشور ما خدمات کتابخانه‌ای به نابینایان سابقه‌ای چندان طولانی ندارد و با گذشت بیش از 40 ‌سال از تأسیس نخستین مرکز آموزشی مخصوص نابینایان، به‌علت فقدان برنامه‌ریزی صحیح در مقایسه با کشورهای بزرگ دنیا فاصله زیادی داریم.

از سویی، استقرار کتابخانه‌های نابینایان تنها در مراکز استان‌ها، دستیابی نابینایان به آنها را بسیار مشکل و در مواردی غیرممکن ساخته است. خوشبختانه امروزه در ایران، کار سخت‌افزاری رایانه‌ای در کتابخانه‌ها برای نابینایان در اکثر استان‌ها انجام شده و بزودی فعالیت نرم‌افزاری یعنی تهیه برنامه‌های مدون و منظم الکترونیکی پایان می‌پذیرد تا هر نابینایی در هر استانی از کشور بتواند از طریق شبکه به مرکز کتابخانه رودکی وصل شود و از امکانات آن بهره گیرد.