مشاوره به هاشمی برای انتخابات92

وطن امروز:مشاوره به هاشمی برای انتخابات 92

«مشورت به احمدی‌نژاد برای انتخابات 92» عنوان تحلیل جامعه‌شناسانه دکتر پرویز امینی بود که چندی پیش مورد توجه رسانه‌ها و کارشناسان و تحلیلگران سیاسی قرار گرفت. نویسنده کتاب جامعه‌شناسی 22 خرداد در این تحلیل پس از تبیین گفتمانی انتخابات 76، 84 و 88 و اشاره به طرح بازدید از زندان اوین، مناقشه‌های شفاهی و مکتوب سیاسی و واکاوی فرصت‌ها و تهدید‌های فراروی گفتمان عدالت و شکاف‌های اجتماعی و چالش‌های سیاسی احمدی‌نژاد در انتخابات 92 تاکید کرد «همچنان 3 محور «عدالت‌خواهی»، «مردمگرایی» و «استقلال‌طلبی» برای ص

1- در 33 سال گذشته هرجا سخن از سیاست به میان آمده یا هر‌گاه میدانی مانند انتخابات برای سیاست‌ورزی گشوده شده است، نام هاشمی‌رفسنجانی یکی از نام‌های مورد توجه بوده و چه با رویکردی مثبت و چه با رویکردی منفی محل بحث واقع شده و بر سر زبان‌ها افتاده است. اگرچه نوع و کیفیت نقش‌آفرینی هاشمی در این سال‌های متمادی، صورت‌های متفاوتی را تجربه کرده است و هم شکست و هم پیروزی را در کارنامه عمل سیاسی خود دارد اما همچنان موضوعیت خود را در سیاست ایران از دست نداده است. در حالی که فراوان افرادی به گردونه بازی سیاست در ایران وارد شده و حتی در برخی مقاطع در این صحنه نامدار شده‌اند اما عمده تاثیرات آنها مقطعی بوده و هیچگاه عامل موثر مستمری و لو با فراز و نشیب در سیاست ایران نبوده‌اند. این مساله خود نشانه مهمی از تاثیرگذاری هاشمی در پهنه سیاست ایران بعد از انقلاب اسلامی است که می‌تواند موضوع کندوکاو‌های پژوهشی و تحقیقی متعددی باشد.

2-آنچه این نوشتار را موجب شده است یا به تعبیر دیگر هاشمی را برای بحث درباره او مهم کرده است، از یکسو اهمیت تاریخی هاشمی در سیاست ایران و مضاعف بر آن برخی تحرکات سیاسی و انتخاباتی هاشمی و اطرافیانش و بر سر زبان افتادن و طرح مجدد وی برای انتخابات یازدهم ریاست جمهوری در سال 92 است و از دیگر سو تلاشی است از سوی یک دانشجوی علم سیاست بویژه «جامعه‌شناسی سیاسی» و «مسائل ایران» برای کاربردی کردن آموخته‌های آکادمیک خود که در سال‌های دانشجویی آموخته است.

3-اگر سیاست را به یک بازی و گیم تشبیه کنیم، فعالان در این بازی را می‌توان به 2 دسته «بازیگران» و «بازیگردانان» تقسیم کرد که بازیگران عمدتا «کنش‌پذیر» و بازیگردانان «کنش‌گرند». در واقع برابر بازیگردانان ‌که توانایی شکل دادن به قواعد بازی و ساختن صحنه عمل سیاسی را دارند، بازیگران بیشتر فعالان منفعلی هستند که در چارچوب این قواعد و صحنه سیاسی ساخته شده، بازی می‌کنند و اگر چه در نیت و اهداف و رفتار سیاسی به ظاهر در نقطه مقابل بازیگردانان هستند اما در نهایت پر‌کننده خانه‌های پازلی هستند که بازیگردانان طراحی کرده و چیده‌اند.
 
4-آنچه یک فرد یا گروه یا نهاد را بازیگردان می‌کند، غلبه کنش‌های عقلانی‌اش بر کنش‌های غریزی‌اش، لااقل در مقایسه با سایر فعالان سپهر سیاست است. کنش‌های عقلانی را می‌توان دست‌کم با 2 عنصر «هدف محوری» و «تناسب وسایل و ابزار با هدف» برابر کنش‌های غریزی قرار داد که نسبت به یکی از این 2 عنصر دارای خلل و آسیب هستند. در کنش‌های غریزی تمایلات عاطفی نسبت به افراد و گروه‌ها و جریانات و... محور تصمیم و عمل سیاسی است تا اهداف کنشگر و همچنین کنشگران غریزی از تشخیص و توانایی به‌کاربستن ابزارها و روش‌هایی که آنها را به مقصود و هدف سیاسی می‌رساند، ناتوانند. به همین دلیل کنشگران غریزی، کنش‌پذیر و منفعلند و به تعبیری در دوران ماقبل سیاست قرار دارند.

5-در رفتار سیاسی هاشمی ردپای هر 2 نوع سیاست‌ورزی (عقلانی و غریزی) و البته با نتایج متفاوت دیده می‌شود. رفتار سیاسی هاشمی در انتخابات خرداد 76 و رفتار سیاسی وی در خرداد 88 ترجمان 2 نوع سیاست‌ورزی است.

در انتخابات سال 76 هاشمی هدف خود را «تداوم سیاست‌های دوره سازندگی» و «تداوم نفوذ خود در دولت آینده» قرار داد و بر همین اساس به دنبال گزینه‌ای بود که بیش از سایرین، هدف مورد نظر او را محقق کند. وی این هدف را در جریان چپ سابق و کاندیداتوری خاتمی بیش از جریان راست سابق و کاندیداتوری ناطق نوری متحقق می‌دید.

این رای و تصمیم او در شرایطی بود که به لحاظ تمایلات عاطفی برابر جریان چپ سابق قرار داشت و آنها مهم‌ترین جریان منتقد او و سیاست‌هایش در دوره سازندگی به شمار می‌آمدند و اگر مبنای تصمیم وی تمایلات عاطفی او می‌بود، باید از جریان راست حمایت یا حداقل از حمایت از جریان چپ اعراض می‌کرد اما هاشمی بر اساس هدفگذاری خود (تداوم سیاست‌های دوره سازندگی و تداوم نفوذ خود در دولت آینده) جریان چپ را به خود نزدیک‌تر می‌دید، بویژه از نوع مواجهه‌ای که جریان راست با وی بر سر انتخابات مجلس پنجم پیدا کرد و افراد پیشنهادی او را برای قرار گرفتن در فهرست تهران رد کرد، این تصور را داشت که با حاکمیت یافتن جریان راست بر قدرت اجرایی کشور که در شرایط سال 75 اساسا خود را بی‌رقیب و بی‌نیاز از دیگران نیز می‌دانست، نفوذ او در دستگاه اجرایی کشور بسیار کاهش خواهد یافت. بنابراین هاشمی هدفگرایی را بر غریزه‌گرایی در انتخابات سال 76 ترجیح داد و به یک رکن از 2 رکن کنش عقلانی پایبندی نشان داد. همچنین وی در تعهد به رکن دوم نیز کنش عقلانی را در پیش گرفت و وسایل و ابزارهای لازم را برای تحقق چنین هدفی شناخت و فراهم کرد. مهم‌ترین کار وی مبهم نگه داشتن رای خود در انتخابات سال 76 بود، بویژه در شرایطی که به قرینه‌های بسیاری، تصور عمومی در انتخابات دوم خرداد این بود که ناطق نوری ادامه هاشمی و نماینده دیدگاه‌های او است و چون یک ظرفیت منفی (در ادامه راجع به آن صحبت خواهم کرد) مهمی علیه هاشمی در جامعه وجود داشت، با مبهم بودن موضع هاشمی (منظور سطح عمومی است)، این ظرفیت علیه ناطق و به نفع خاتمی در جامعه به‌کار گرفته شد و نقش مهمی در پیروزی خاتمی و شکست ناطق نوری داشت. بنابراین هاشمی در تحقق رکن دوم کنش عقلانی نیز موفق عمل کرد و نتیجه، پیروزی خواسته او و شکل‌گیری دولت وابسته به او بویژه در تیم اقتصادی دولت بود. (حبیبی معاون اول، محمد هاشمی معاون اجرایی، نور‌بخش رئیس بانک مرکزی، نجفی رئیس سازمان برنامه و بودجه، کلانتری وزیر کشاورزی، جهانگیری وزیر معادن و فلزات، شافعی وزیر صنایع، زنگنه وزیر نفت، کرباسچی شهردار تهران، مهاجرانی وزیر ارشاد و عبدالله نوری وزیر کشور).

اما هاشمی در انتخابات سال 88 با نادیده گرفتن هر 2 رکن کنش عقلانی، سیاست‌ورزی غریزی را در پیش گرفت. تمایلات عاطفی منفی او علیه احمدی‌نژاد به محور رفتارهای سیاسی او در انتخابات دهم ریاست جمهوری منجر شد و این غریزه‌گرایی به مکانیسم رفتاری او نیز تعین بخشید و بر خلاف انتخابات سال 76 که موضع خود در سطح عمومی را در ابهام نگه داشته بود و از این رهگذر آثار ظرفیت منفی اجتماعی خود را مدیریت کرده بود و حتی این محدودیت را به فرصت برای هدف و تصمیم خود مبدل کرده بود، در انتخابات سال 88 به شکل آشکار و برجسته‌ای در مخالفت با احمدی‌نژاد و حمایت از موسوی به صحنه آمد و علاوه بر وی، فرزندان و همسرش نیز به طور بی‌سابقه‌ای وارد این منازعه سیاسی شدند و این درست همان چیزی بود که احمدی‌نژاد می‌خواست که رقابت انتخاباتی بین خود و موسوی را به رقابت احمدی‌نژاد- هاشمی تبدیل کند و ظرفیت منفی هاشمی را به موسوی تسری دهد که همین طور هم شد. در واقع غیر‌ از غریزه‌گرایی در هدف، وسایلی که هاشمی برای تحقق هدف خود انتخاب کرد نیز غریزی بود و وی نتوانست خود را از سیطره روابط منفی عاطفی‌اش نسبت به احمدی‌نژاد آزاد کند و فارغ از آن رفتار کند. نامه 19 بهمن وی به رهبر انقلاب از نظر محتوا و از نظر زمان انتخاب شده نیز تجلی دیگری از غریزه‌گرایی هاشمی در انتخابات سال 88 بود که به تعمیق و تثبیت بیشتر تبدیل چالش موسوی-احمدی‌نژاد به چالش هاشمی- احمدی‌نژاد منجر شد.

6-از آنچه گفته شد می‌توان نتیجه گرفت توجه به رکن دوم کنش عقلانی، یعنی تناسب بین وسایل و اهداف مساله مهمی در سیاست‌ورزی عقلانی است. یک معیار مهم در متناسب کردن ابزارها و روش‌ها با اهداف در رفتار سیاسی، توجه به «محدودیت‌ها» و «امتیازات» افراد و گروه‌ها و مجموعه‌های سیاسی است. اگر سطوح کنش سیاسی را به 2 سطح «ستادی» و «صفی» تقسیم کنیم، باید ببینیم به عنوان یک سیاست‌ورز، امتیازات و محدودیت‌های ما در کجاست و متناسب با آنها روش‌ها و ابزارها را برای تحقق هدف سیاسی خود انتخاب کنیم. درباره هاشمی می‌توان گفت به دلیل تجربه سیاسی طولانی، موقعیت تاریخی او در جریان انقلاب، برخورداری نوعی مرجعیت سیاسی در برخی نخبگان کشور و مسؤولیت‌های موثر در نظام (مجمع تشخیص مصلحت نظام) و... مهم‌ترین امتیازش توانایی‌های وی در حوزه ستادی است که به نوعی پشت پرده کار سیاسی محسوب می‌شود اما مهم‌ترین محدودیت هاشمی، «ظرفیت منفی اجتماعی» وی است که تقریبا از سال 1372 ظهور و بروز عمومی پیدا کرده است و در تمام این سال‌ها در یک حد قابل توجهی استمرار پیدا کرده است، طوری که می‌توان گفت هاشمی به‌رغم برخورداری از ظرفیت مثبت قابل قبول در صحنه سیاسی، بالاترین ظرفیت منفی اجتماعی را در بین نخبگان شناخته شده سیاسی کشور دارد.

در انتخابات سال 72 بیش از 4 میلیون رای احمد توکلی (حدود 50 درصد آرای هاشمی) به عنوان نامزدی گمنام نسبت به چهره شناخته شده هاشمی، نماد شکل‌گیری ظرفیت‌های منفی برای هاشمی است که تا آن زمان از ظرفیت مثبت اجتماعی برخوردار بود و نزدیکی به وی در صحنه سیاسی بین مردم مقبولیت‌ساز بود. انتخابات سال 76 این ظرفیت منفی اجتماعی هاشمی را در سطح بالاتری نشان داد و یک عامل تعیین‌کننده در پیروزی خاتمی به عنوان مخالف هاشمی و شکست ناطق به عنوان نماد طرفدار هاشمی در انتخابات شد. در انتخابات مجلس ششم در سال 78 نیز همین ظرفیت منفی به کلی جریان کارگزاران را که مستقل از جریان مشارکت و عمده دوم خردادی‌ها با سر‌لیستی هاشمی به صحنه انتخابات آمده بود از حیز انتفاع ساقط کرد و نامزد مهم این جریان یعنی فائزه هاشمی را که در انتخابات مجلس گذشته (مجلس پنجم) در کورس رقابت نفر اولی در تهران بود، به نفر 57 هفتم انتخابات مجلس ششم مبدل کرد. در انتخابات سال 84 نیز برگ برنده احمدی‌نژاد همین ظرفیت منفی هاشمی بود که موجب غلبه احمدی‌نژاد بر وی شد. در انتخابات سال 88 نیز ظرفیت منفی هاشمی کارکرد مهمی در صحنه انتخابات داشت و مهم‌ترین مساله‌ای که در مناظره 13 خرداد 88، موسوی را در این ماراتن نفسگیر به زانو درآورد، همین مساله بود که احمدی‌نژاد توانست مارک نمایندگی وی برای هاشمی را بر چهره سیاسی موسوی بچسباند.

7-ظرفیت منفی هاشمی در صحنه سیاسی کشور آنچنان است که تا کنون 2 نفر یعنی «خاتمی» و «احمدی‌نژاد» با تکیه بر همین ظرفیت منفی رئیس‌جمهور شده و 16 سال ریاست دستگاه اجرایی را به عهده گرفته‌اند. در حالی که 2 نفر دیگر یعنی «ناطق نوری» و «موسوی» با تصور چسبندگی آنان به هاشمی، سرنوشت کاملا متفاوتی پیدا کردند. یکی (ناطق نوری) سال‌های سال است که مجبور شده از سیاست بازنشسته شده و کناره‌گیری کند و دیگری (موسوی) به‌رغم حضور 30 ساله و موثر در درون نظام، امروز در موضع اپوزیسیون و در حاشیه قرار گرفته است.

بنابراین نتیجه منطقی این محدودیت (ظرفیت منفی اجتماعی) این است که حضور صفی و مستقیم وی در عرصه سیاست که به چهره‌به چهره شدن وی با مردم منجر می‌شود، بدترین نوع سیاست‌ورزی از سوی فردی مانند هاشمی است (تجربه کاندیداتوری در مجلس ششم و ریاست‌جمهوری نهم) و سیاست‌ورزی عقلانی اقتضا می‌کند هاشمی به این محدودیت توجه کند، بویژه توجه به این مساله که در صحنه سیاسی و انتخاباتی ایران، ظرفیت منفی از ظرفیت مثبت در شکل دادن به آرا خیلی موثرتر است و بسیاری از آرا در حکم مقابله و اعراض از کسی است که جامعه روی وی ذهنیت منفی دارد.

با این توصیفات باید گفت که مهم‌ترین رقیب هاشمی در صحنه انتخابات و کنش سیاسی «ظرفیت منفی اجتماعی بالای او» و به تعبیری دیگر «خود هاشمی» است.

8-در جمع‌بندی موارد بیان شده می‌توان گفت بهترین نوع نقش‌آفرینی سیاسی هاشمی در چارچوب یک سیاست‌ورزی عقلانی و با عنایت به امتیازات و محدودیت‌هایش بویژه ظرفیت منفی اجتماعی که وی از آن بهره‌مند است، در چند نکته به شکل زیر است:

8-1-بر عهده گرفتن نقش ستادی و پرهیز از حضور مستقیم و صفی در امر سیاسی( تجربه منفی انتخابات مجلس ششم و ریاست جمهوری نهم)

8-2-انتخاب کنش‌ها و به تعبیری الگوهایی از کنش سیاسی در صحنه سیاسی که مخالفان وی نتوانند عرصه سیاسی را به 2 قطبی خود و هاشمی تبدیل کنند (تجربه منفی انتخابات دهم).

8-3-مبهم نگه داشتن موضع حمایت نسبت به کسانی که تمایل دارند در رقابت‌های سیاسی و انتخاباتی بر حریفانشان فائق آیند (تجربه مثبت انتخابات دوم خرداد 76).

جام جم

مهمانپرست: مردم فلسطین باید برای دفاع از خود مجهز باشند
مردم در انتظار کاهش قیمت کالاها
پروانه‌هایی که روی دست فیلمسازان باد کرده است
خواهر شناسایی می‌کرد؛ برادران سرقت

کیهان

موشک‌های مقاومت جواب داد؛جنگ غزه در آستانه آتش بس
اولویت بندی جدید برای واردات کالا
برگزاری رزمایش غواصان عاشورایی در خرمشهر
نقش امیر قطر در ترور فرماندهان حماس فاش شد

خراسان

روضه بخوان می خواهم گریه کنم
توانایی ایران برای جهش ناگهانی در غنی سازی
سفیر ایران در سوریه: نشست گفت وگوهای ملی سوریه در تهران به اهداف خود رسید
تصویب بررسی خارج از نوبت طرح اصلاح قانون انتخابات ریاست جمهوری در میان بحث های داغ نمایندگان

جمهوری اسلامی

ضربات سنگین رژیم صهیونیستی بر غزه همزمان با برقراری آتش بس
مهر تایید مدیرکل آژانس بین‌الملی انرژی بر صلح آمیز بودن تاسیسات هسته‌ای ایران
کاهش تعرفه واردات کالا و نرخ ارز مبادلاتی از امروز اعمال می‌شود
رجا ماهانه 10 میلیارد تومان ضرر می‌دهد

ابرار

فرمانده کل سپاه:در حال صدور تجربیات بسیج به کشورهاى دیگر هستیم
سهام عدالت به جاى کارگران ساختمانى به معاونین وزرا و مدیران کل داده شده است
به مناسبت سالگرد شهید مدرس؛لاریجانى به کاشمر مى رود
مجیدى فیلم «محمد(ص)» را در هند به پایان مى رساند

رسالت

سید حسن نصرالله:سید حسن نصرالله:ارسال موشک به غزه از اوجب واجبات است
باند دلارهای سیاه در پایتخت منهدم شد
سعید جلیلی:حمایت ایران از غزه نشان دهنده وحدت شیعه و سنی است
فرمانده گردان‌های عزدالدین قسام:برای آزاسازی فلسطین آماده می‌شویم

قدس

بازاریان طلسم گرانی را بشکنند
پیش بینی 2 میلیون تشرف به حرم مطهر رضوی در تاسوعا و عاشورای حسینی
سید حسن نصرالله:اعراب جرأت فرستادن یک فشنگ را به غزه ندارند
فراستی:مثل بیضایی لوس نباشید

سیاست روز

سرگیجه پرز از پیروزی‌های‌ مقاومت
هدیه سپاه در هفته بسیج به زلزله زدگان آذربایجان
دلار سکه را هم پایین کشید
مجلس خود را برای پذیرایی از رئیس‌جمهور آماده می‌کند

تهران امروز

تصاویر تکان‌دهنده‌ای که اتحادیه عرب را تکان نداد
شوک کاهش قیمت به بازار ارز و سکه
مناقشه درباره طرح اصلاح قانون انتخابات
واردات خودروهای کم‌مصرف مجاز شد

وطن امروز

تابوت ترور الجعبری هدیه امیر قطر بود؟
افتتاح 700 واحد مسکونی زلزله‌زدگان
مشاوره به هاشمی برای انتخابات 92
اعتراف سازمان سینمایی در یک جوابیه!

حمایت

مهمانپرست خبر داد:تماس باگروه‌های‌مسلح سوری دردستورکارکمیته‌پیگیری
معاون اول قوه قضاییه:ثبات اجتماعی، پرونده های قضایی را کاهش می دهد
یکه تازی سایت‌های همسریابی زیر سایه بی قانونی
رای‌گیری خارج از نوبت برای اصلاح قانون انتخابات

آفرینش

هزینه ثبت‌نام ، تاریخ آزمون و توزیع کارت، سطح سوالات و ضرایب مواد درسی آزمون دکتری سال 92 تشریح شد
علی لاریجانی:توان‌موشکی‌ حماس ‌قدرتی ‌استراتژیک ‌برای ‌آن ‌‌به ‌وجود‌ آورده‌ است
مهمانپرست:روابط بسیار خوبی بین ایران و حماس برقرار است
معاون اول قوه قضاییه:به شدت نیازمند اعتماد عمومی مردم درجهت کاهش جرائم هستیم

جوان

غزه این بار با فجر 5 هفت روزه جنگ را برد
فرمانده کل سپاه:سپاه و بسیج تا پایان بازسازی‌ها کنار مردم زلزله زده خواهند ماند
نصرالله:ایران و حزب الله غزه را تنها نگذاشته اند
بهای کنترل دیر هنگام دلار چیست؟

ملت ما

سلامت مردم در اولویت چندم
مصر،نوک پیکان فشارهای سیاسی علیه حماس
مخالفت مصر با سفر صالحی به غزه
زحمت ساختن تندیس شهدای ایران روی دوش چینی‌ها

فرهیختگان

نمره تک از کارنامه دانشجویان حذف شد
روی خوش ارز و سکه به خریداران
انتظامی نماینده مدیران مسئول شد
سید حسن نصرالله:دولت‌های غربی فقط جنازه‌ها را تشییع می‌کنند

ابتکار

جنجال‌های ماده 35
کنکور دانشگاه آزاد و پیام نور حذف شد
جزئیات دیدار برخی اصلاح طلبان با خاتمی
صدور تجربیات بسیج به کشورهای دیگر

مردم سالاری

خطر تبدیل انتخابات به انتصابات
افق با آژانس امکان پذیر است
مذاکره با آمریکا هیچ گاه خط قرمز نظام نبوده است
شیب نزولی صادرات شدت می‌گیرد

آرمان

سریع‌القلم:باید با خودمان واقعی باشیم
رونمایی از بنزین چینی در ایران
اصلاح قانون انتخابات در صحن مجلس
 توضیح مهمانپرست درباره ارسال موشک به غزه

مغرب

نفوذی‌های اصلاحات
صادق زیبا کلام:اصلاح قانون انتخابات سودی برای جامعه مدنی ندارد
آقای قالیباف!400 میلیون تومان را از کجا آورده‌ای
جزدیات دیدار جبهه اصلاح طلبان با خاتمی

دنیای اقتصاد

صندوق ارزی در مجمع تشخیص
اولویت‌ها غربالگری مجدد شد؛شرایط جدید واردات کالا 
تغییر نقش مشاوران املاک در معاملات؟ 
آمادگی کامل برای تفاهم

گسترش صنعت

11 میلیارد دلار ارز صادرات در حساب تولید
سکه یک میلونی شد
خشم جهانی علیه صهیونیست‌ها
اصرار بر تثبیت قیمت یعنی نابودی تولید