خطر تعطیلی در‌ کمین نمایشگاه‌ کتاب‌های دانشگاهی

به گزارش جام‌جم، همزمان با بیستمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، دهمین نمایشگاه بین‌المللی کتب کاربردی و دانشگاهی قرار است روزهای بیست و هشتم آبان تا اول آذر در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار شود.

طبق آخرین آماری که روز دوشنبه هشتم آبان اعلام شده، 19 کارگزار متشکل از 500 تا 700 ناشر برای حضور در این نمایشگاه بین‌المللی ثبت‌نام کردند و حدود نیمی از این ناشران هم کتاب‌های خود را در سایت نمایشگاه بارگذاری کرده‌اند که این روند تا بیستم آبان ادامه خواهد داشت. براساس این آمار 60 هزار عنوان کتاب دانشگاهی و کاربردی بارگذاری شده است که از این بین نیمی از آن یعنی 30 هزار عنوان چاپ سال‌های 2010 و 2011 و ده‌هزار عنوان چاپ سال 2009 میلادی است. همچنین از مجموع عناوین تاکنون کتاب‌های عربی با 7000 عنوان رکورددار هستند.

اما یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که این نمایشگاه با آن روبه‌روست، مسأله نوسانات ارزی است که فقط بر قیمت کتاب تأثیر نمی‌گذارد، بلکه روی حمل کتاب و مسائل گمرکی نیز تأثیرگذار است.

این نوسانات سبب شده که دست‌اندرکاران برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب‌های کاربردی و دانشگاهی نتوانند پیش‌بینی ریالی برای قیمت کتاب‌های عرضه شده در نمایشگاه دهم داشته باشند. حامد میرزابابایی، رئیس این نمایشگاه در این باره به خبرنگار ما گفت: یکی از مشکلات ایجاد شده این است که امکان پیش‌بینی ریالی برای مشتری نداریم.

وی افزود: در دوره‌های قبل، از یکی دوماه قبل از نمایشگاه می‌توانستیم قیمت کتاب‌ها را به ریال تبدیل کنیم، اما در حال حاضر تبدیل قیمت‌ها به ریال را به 24ساعت قبل از نمایشگاه موکول کردیم. وقتی در یک روز قیمت دلار 3200 تومان، بعد 3000 تومان و سپس2900 تومان می‌شود، ما نمی‌توانیم از قبل قیمت‌ها را به ریال تبدیل کنیم.

رئیس دهمین نمایشگاه بین‌المللی کتب کاربردی و دانشگاهی گفت: اگر در نمایشگاه پارسال یکصد میلیون تومان کتاب با دلار 1400 تومانی خریداری شده بود، حدود 70 هزار دلار فروش نهایی وجود داشت، حال آن‌که این یکصد میلیون با دلار فرضا 3000 تومانی حدود 30 هزاردلار می‌شود. از طرفی ما اطلاع داریم که بودجه نهادهای فرهنگی و آموزشی که مخاطبان اصلی این نمایشگاه هستند، کاهش یافته است؛ یعنی در همان یکصد میلیون تومان هم جای شک و شبهه است. اما اگر در نظر بگیریم همان یکصد میلیون تومان هم امسال در کار باشد، نمایشگاه دهم قبل از برگزاری با 60 تا 70 درصد کاهش فروش مواجه خواهد بود. این یک زنگ خطر است، چون معیار فروش این نمایشگاه به قیمت دلار محاسبه می‌شود.

بدهی نمایشگاه کتاب تهران به ناشران خارجی یکی دیگر از مشکلات پیش‌روست که به‌دلیل افزایش قیمت ارز و همچنین تحریم‌های بانکی، پرداخت این بدهی را با مشکلاتی مواجه کرده است. میرزابابایی در این باره گفت: تنها بخشی از بدهی بیست و چهارمین دوره نمایشگاه کتاب تهران به ناشران خارجی پرداخت شده و هنوز کل بدهی بیست و پنجمین دوره این نمایشگاه به ناشران خارجی باقی است و همین موضوع باعث بی‌اعتمادی ناشران خارجی برای حضور در دیگر نمایشگاه‌های ایران مثل نمایشگاه بین‌المللی کتاب‌های کاربردی و دانشگاهی شده است.

در این میان ابلاغیه جدید گمرک نیز اوضاع را وخیم‌تر کرده است. تا پیش از این برای تعیین حق گمرک کتاب یا از معیار وزن استفاده می‌شد، یا به فاکتور کتاب‌ها توجه می‌شد. اما براساس آیین‌نامه جدید، کتاب باید الزاما فاکتور داشته باشد و حق استفاده از تخفیف نیز حداکثر 50 درصد است. این موضوع سبب شده بسیاری از کتاب‌هایی که با هزاران زحمت و هزینه وارد ایران می‌شود، در گمرک بماند.

رئیس دهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب‌های کاربردی و دانشگاهی گفت: ما برخی کتاب‌ها را در تخفیف‌های ویژه گاهی تا 80 ـ70 درصد زیر قیمت پشت جلد خریداری می‌کنیم. ولی گمرک نهایت تا 50 درصد تخفیف را درنظر می‌گیرد و فکر می‌کند ناشران عامدانه قیمت‌ها را با تخفیف بالا عنوان می‌کنند تا حق گمرکی کمتری پرداخت کنند.

میرزابابایی ادامه داد: جالب است که در چنین مواقعی هم به سایت‌های مرجع مثل آمازون مراجعه می‌کنند. این نشانه نگاه غیرکارشناسی دوستان است؛ چون سایت‌هایی مثل آمازون قیمت را برای جامعه آمریکا نشان می‌دهد و اصلا دوستان فکر نمی‌کنند ممکن است کتاب‌ها را با قیمتی پایین‌تر و با تخفیف در نمایشگاه‌های بین‌المللی تهیه کرده باشیم.

او درباره اقداماتی که برای ترخیص کتاب‌ها از گمرک دردست اقدام دارند، گفت: کاری که می‌توانیم انجام دهیم، این است که مشکل را با وزارت ارشاد در میان بگذاریم تا ارشاد از طریق نماینده‌اش در کمیسیون ماده یک آیین‌نامه اجرایی قانون گمرکی اقدام کند یا به شورای تعیین ارزش کالای گمرک نامه بنویسد. انتظار داریم ارشاد این کار را انجام دهد. بر این اساس پیش‌نویس نامه به ارشاد را آماده کردیم.

میرزابابایی خاطرنشان کرد: در حال حاضر نمایشگاه‌هایی چون یاد یار مهربان و نمایشگاه کتاب‌های دانشگاهی که انجمن ناشران دانشگاهی آن را برگزار می‌کند هم دچار مشکل شده است و نمایشگاه‌های آنها نیز مانند نمایشگاه ما بوی اضمحلال گرفته است. با وجود تمام سیاست‌های انقباضی که ما در پیش گرفتیم، اگر وضع به همین صورت پیش برود به احتمال زیاد این نمایشگاه در دوره بعد تعطیل شود.

احد رضایی، رئیس هیات‌مدیره انجمن ناشران بین‌المللی نیز به خبرنگار ما گفت: ما داریم با برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب‌ها کاربردی و دانشگاهی نیازهای وزارت‌های علوم و بهداشت را تأمین می‌کنیم. ما داریم تحریم‌ها را دور می‌زنیم تا به آنها خوراک دهیم.

اگر کتاب‌هایی را که با هزاران زحمت در این نمایشگاه عرضه می‌کنیم، نتوانیم به خاطر مشکلات ارزی به دست دانشجویان این وزارتخانه‌ها برسانیم، هیچ دستاوردی نخواهیم داشت.

او تأکید کرد: گران شدن کتاب مثل محصولات لبنی نیست که تأثیرش را دو روز نشان دهد، بلکه تأثیرش در درازمدت نمایان می‌شود.

رضایی گفت: وزارت ارشاد در زمان آقای دری قرار بود بابت نمایشگاه کتاب‌های کاربردی و دانشگاهی 50 میلیون تومان کمک کند که در نهایت با 15 میلیون تومان موافقت شد. اما هنوز ما این مساعدت را هم از وزارت ارشاد دریافت نکرده‌ایم. با این حال گلایه ما از وزارت ارشاد نیست. ما بیشتر از وزارت علوم و وزارت بهداشت گله داریم که برای تأمین کتاب‌های دانشجویانشان این نمایشگاه را برگزار می‌کنیم و از ما حمایت نمی‌کنند.

با این وجود داریوش رضوانی، مشاور سرپرست معاونت فرهنگی وزارت ارشاد درباره شرایط برپایی این نمایشگاه به فارس گفته است: این نمایشگاه برگزار می‌شود و وزارت ارشاد در حال واریز بدهی ناشران است و مشکلات بزودی حل خواهد شد.

سجاد روشنی / گروه فرهنگ و هنر