مشوق‌های اقتصادی برای بچه‌دار شدن

دغدغه‌های جمعیتی ایران برای اولین بار از زبان رئیس‌جمهور مطرح شد؛ آن زمان که او در یکی از سفرهای استانی اش با ناکافی خواندن جمعیت 70‌میلیون نفری ایران اعلام کرد که کشور ظرفیت 120‌میلیون نفر را دارد.

محمود احمدی‌نژاد پس از این اعلام نظر در چند مرحله دیگر نیز این موضوع را تکرار کرد تا این‌که دغدغه کاهش جمعیت ایران و سیر نزولی زاد و ولد، در هفته‌‌های گذشته یک‌بار دیگر از سوی رهبر معظم انقلاب نیز مطرح شد.

پس از آن بود که مسئولان فرهنگی کشور حتی نمایندگان مجلس و استادان جمعیت‌شناسی نیز به تحلیل موضوع پرداختند و نتیجه گرفتند که ادامه سیاست‌های کنترل جمعیت در سال‌های اخیر کاری اشتباه بوده و افراط در این سیاست‌ها، سبب تغییر شکل هرم جمعیتی کشور شده است. به باور تحلیلگران، اگر روند کاهش زاد و ولد در ایران به شکل کنونی ادامه پیدا کند تا 50 سال آینده ایران گرفتار کمبود جمعیت و در‌سال‌های بعد، گرفتار پدیده انقراض نسل خواهد بود.

این دغدغه‌ ماه‌هاست که در کشور مطرح می‌شود، اما از آنجا که بدنه جامعه به دلیل محدودیت‌های اقتصادی و البته تغییر نگرش نسبت به فرزند آوری، کمتر زیر بار پذیرش این بحث‌ها می‌رود، کار به جایی رسیده که دیروز شورای عالی انقلاب فرهنگی با تصویب مصوبه‌ای مفصل‌ و راهبردی، مشوق‌هایی را در نظر گرفته که زوج‌های جوان با آسودگی بیشتری به تولید نسل فکر کنند.

مثل یک چشم روشنی می‌ماند که خانواده زوج‌ها به یمن تولد نوزاد برای او می‌آورند، با این تفاوت که این بار هدیه‌دهنده، دولت است. طبق این مصوبه برای فرزند اول والدین زیر 25 سال نیم سکه، برای فرزند دوم یک سکه، فرزند سوم 5/1 سکه، برای فرزند دوم والدین بیست و پنج تا بیست و نه ساله نیم سکه، فرزند سوم یک سکه، فرزند چهارم 5/1 سکه، برای فرزند سوم والدین 30 تا 39 سال نیم سکه و برای فرزند چهارم یک سکه به مادران هدیه داده می‌شود.

از آنجا که زنان نقش مهم و تعیین کننده‌ای در افزایش زاد و ولد دارند و تغییر نگرش آنها نسبت به فرزند آوری، کلید افزایش جمعیت است، مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی در بندهای متعدد، تسهیلات ویژه برای زنان در نظر گرفته‌است.

طبق این مصوبه مادر و کودک از ابتدای بارداری تا پایان دوسالگی کودک به صورت رایگان تحت پوشش بیمه اجباری درمان خواهند رفت. این در حالی است که سبد تغذیه رایگان ماهانه به صورت بن کالا شامل پروتئین، لبنیات، برنج و حبوب به میزان یکصد تا 200 هزار تومان به مادران باردار و دارای فرزند زیر دو سال داده می‌شود که سه دهک درآمدی پایین و نیازمندان به صورت ویژه مورد حمایت قرار می‌گیرند.

این مصوبه که با ابتکار عملی بی سابقه، درمان ناباروری‌های اولیه و ثانویه را نیز زیر پوشش کامل بیمه‌ای برده است، آرزوی دیرینه زنان برای افزایش مرخصی زایمان را نیز محقق کرده، به‌طوری که افزایش مدت مرخصی استعلاجی زایمان به 9 ماه و مرخصی بدون حقوق به 21ماه و در مجموع به مدت 30 ماه به ازای هر فرزند را در دستور کار قرار داده است. در بخشی از این مصوبه به اعطای مرخصی دو هفته‌ای به پدرانی که صاحب فرزند شده‌اند، نیــز تاکید شده است.

اگر وعده‌های این مصوبه عملی شود، دغدغه زوج‌ها برای بچه‌دار شدن تا حدی برطرف می‌شود، بویژه اگر بند شانزدهم این مصوبه جامه عمل بپوشد. این بند بر دریافت وام خرید مسکن به میزان دو برابر سقف وام‌های اعطایی بانک مسکن، با بازپرداخت سی ساله و حداقل سود بانکی بخش مسکن تاکید دارد، ضمن این‌که با لحنی صریح به دریافت یک قطعه زمین مسکونی به مساحت 150 تا 200 متر مربع در شهرستان محل سکونت زوج‌ها (بجز کلانشهرها) نیز اشاره دارد؛ یعنی مشوق‌هایی که می‌تواند لااقل در شهرهای کوچک و روستا‌ها میسر واقع شود.

تجربه نشان داده است، برنامه‌های تشویقی مناسب می‌تواند والدین را به داشتن فرزندان بیشتر ترغیب کند. ناگفته نماند که لازمه محقق شدن این تسهیلات، ایجاد هماهنگی گسترده میان سازمان‌ها و نهادهای مختلف است. البته اقدامات فرهنگی مورد تاکید این مصوبه که به کار روی جسم و روان جوانان و تغییر نگرش آنها نسبت به تولید نسل تمرکز دارد، می‌تواند در درازمدت نظر زوج‌ها را نسبت به جوانب مثبت افزایش جمعیت تغییر دهد.

برخی از جوانان با مبنا قرار دادن مشکلات اقتصادی نسبت به افزایش تعداد فرزندان نظر منفی دارند، در حالی که بسیاری از کارشناسان حوزه روان‌شناسی، تک‌فرزندی را برای سلامت کودک و خانواده مناسب تشخیص نمی‌دهند.