زنگ خطر پیشروی شن‌های روان کویر کرمان

شهر کرمان به لحاظ موقعیت جغرافیایی در منطقه‌ای کویری واقع شده و ایجاد کمربند سبز در اطراف آن به عنوان مهم‌ترین عامل جلوگیری از پیشروی شن‌های روان به محدوده این شهر محسوب می‌شود، در حالی که طی چند سال اخیر به دلیل عوامل انسانی و طبیعی حیات درختان تاغ حاشیه‌شهر با خطر جدی مواجه شده است.

وقتی در سال 1382 علی‌اکبر احمدی، مدیرکل وقت منابع طبیعی استان کرمان در مصاحبه‌ای از اختصاص نیافتن اعتبار لازم برای پاکسازی کمربند سبز اطراف شهر کرمان از نخاله‌های ساختمانی و تخریب جنگل‌های تاغ در این محدوده کویری انتقاد کرد، کمتر مسئولی در این شهر خطر پیشروی شن‌های روان را جدی گرفت. از این رو کامیون‌های حامل نخاله‌های ساختمانی هر روز در محدوده جنگل‌های تاغ اطراف کرمان تخلیه شده و آنجا به محلی برای دفن نخاله‌های ساختمانی تبدیل شد.

جنگل‌های دست‌کاشت تاغ شهر کرمان از سال‌های1340 به بعد در سطح حدود 50 هزار هکتار در حاشیه غربی شهر کرمان کاشته شده و سال‌ها در مقابل هجوم شن‌های روان سینه سپر کرده‌اند، اما اکنون قربانی توسعه فیزیکی شهر، تخلیه نخاله‌ها و زباله‌های ساختمانی، واگذاری اراضی دولتی به مردم، توسعه بی‌رویه و پراکنده کشاورزی و نبود مدیریت شده‌اند و هیچ‌کس در سوگ نابودی آنها هم نمی‌گرید.

حتی از صحبت‌های مدیرکل منابع طبیعی استان کرمان نیز می‌توان فهمید که این تاغ‌ها روزها حالشان زیاد خوب نیست.

محمدعلی اسدی که متوقف شدن پیشروی شن‌های روان به شهر کرمان و مناطق مسکونی و صنعتی حاشیه این شهر را ناشی از ایستادگی درختان تاغ می‌داند، می‌گوید: با ایجاد جنگل تاغ، شهر کرمان از هجوم توفان‌های شن مصون مانده است.

وی با اشاره به توفان‌های شن دهه 40 که با وزش آنها هوای شهرکرمان کاملاً تاریک می‌شد، می‌افزاید: در حال حاضر به دلیل وجود جنگل‌های تاغ در اطراف شهر کرمان دیگر خبری از آن توفان‌های وحشتناک شن نیست.

وی تخلیه نخاله‌های ساختمانی در حاشیه شهر کرمان را تیشه‌ای بر ریشه تاغزارها می‌داند و بیان می‌کند: با هماهنگی‌هایی که با شهرداری صورت گرفته، زمین‌هایی برای تخلیه نخاله‌های ساختمانی در حاشیه شهر کرمان در نظر گرفته شده است، ولی با این حال برخی از کامیون‌ها در ساعات پایانی شب دور از چشم ماموران منابع طبیعی، نخاله‌های ساختمانی را در تاغزارهای حاشیه شهر کرمان تخلیه می‌کنند. وی خشکسالی‌های 15 سال اخیر و کمبود آب را در نابودی تاغزارهای حاشیه شهر کرمان مؤثر می‌داند و می‌افزاید: با وجود این درخت تاغ در برابر کمبود آب مقاوم بوده و با بارش باران می‌تواند دوباره احیا شود.

اسدی با اشاره به این که اداره کل منابع طبیعی استان کرمان با نابودی حتی یک درخت تاغ برای واگذاری زمین مخالف بوده و با این مساله قاطعانه برخورد می‌کند، می‌افزاید: ما فقط در برخی موارد خاص برای ایجاد زیرساخت‌های ضروری در حاشیه شهر کرمان، همانند احداث مجتمع خدمات بین راهی، بخش کوچکی از زمین تاغزارها را پس از بررسی کارشناسی در اختیار سازمان مسکن و شهرسازی قرار داده‌ایم و اگر سختگیری‌های این اداره کل طی چند سال اخیر برای حفاظت و جلوگیری از واگذاری زمین تاغزارها نبود، دیگر چیزی از 48 هزار هکتار جنگل تاغ شهر کرمان باقی نمانده و اکنون شن‌های روان تمامی این شهر را در بر گرفته بود.

به موازات ایجاد جنگل‌های تاغ در محدوده شهر کرمان برای جلوگیری از پیشروی شن‌های روان، شهرداری کرمان نیز در حال ایجاد یک کمربند سبز در اطراف این شهر است. طرحی که در برخی موارد از یک سو با سرقت برخی از درختان کاشته شده توسط عده‌ای سودجو مواجه بوده و از سوی دیگر مانعی همانند زمین‌های دولتی و شخصی را بر سر راه ادامه مسیر خود می‌بیند.شهردار کرمان با اشاره به این که بخشی از این کمربند سبز از جنگل قائم‌شهر کرمان تا گنبد جبلیه این شهر اجرا شده و بخش دیگری از آن نیز از پمپ بنزین جاده قدیم زرند شروع و تا تقاطع غیرهمسطح غدیر ادامه یافته است، می‌گوید: قطعه سوم این کمربند سبز نیز از چهارراه بازرگانی تا شهرک الله‌آباد احداث خواهد شد.

ابوالقاسم سیف‌الهی با اشاره به این که بخش اعظمی از اراضی‌ای که در طرح کمربند سبز شهر کرمان واقع شده، در تصرف مردم است و بسیاری از آنها به باغ‌های پسته تبدیل شده است، می‌افزاید: این باغ‌ها در جلوگیری از پیشروی شن‌های روان به شهر کرمان مؤثر است، ولی برای این که باغ‌ها در آینده به زمین‌های مسکونی تبدیل نشود، باید قوانین خاصی را وضع کرد. وی با بیان این که شهرداری کرمان آمادگی دارد برای جلوگیری از پیشروی شن‌های روان هر جا که اداره کل منابع طبیعی و سازمان مسکن و شهرسازی زمینی را به شهرداری واگذار کرد، آن را به فضای سبز تبدیل کند، تصریح می‌کند: زمین‌های دولتی اطراف شهر کرمان باید به شهرداری واگذار شود تا تبدیل به فضای سبز شود و دیگر زمین‌خواران نتوانند آنها را تصرف و به زمین‌های مسکونی تبدیل کنند. سیف‌الهی با اشاره به مشکلات آبیاری درختان کمربند سبز اطراف شهر کرمان می‌افزاید: طی مذاکراتی که با وزیر نیرو صورت گرفت، مقرر شد شرکت آب منطقه‌ای کرمان بخشی از آب‌های زیرسطحی که در شهر کرمان بالا آمده را برای آبیاری درختان کمربند سبز اختصاص دهد.

مدیرعامل سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری کرمان نیز با اشاره به این‌که برای جلوگیری از گسترش بی‌رویه شهر، حاشیه‌نشینی و تلطیف آب و هوای شهر کرمان کمربند سبز دور این شهر در حال احداث است، از پیشرفت 40 درصدی این کمربند خبر می‌دهد و می‌گوید: عملیات ایجاد کمربند سبز دور شهر کرمان از سال 1389 آغاز شده است و با وجود این‌که در قسمت شرق شهر کرمان این کمربند ایجاد شده، ولی در قسمت جنوب این شهر به دلیل وجود زمین‌های ملکی و شخصی نتوانسته‌ایم این کمربند را به طور کامل ادامه دهیم.

ایمان سیف‌الهی می‌افزاید: ایجاد این کمربند باعث جلوگیری از ساخت و سازهای غیرمجاز، گسترش بی‌رویه شهر به سمت حاشیه‌ها و کنترل ریختن نخاله‌های ساختمانی در اطراف شهر کرمان می‌شود.

وی پایین بودن کیفیت آب و خاک کرمان برای کاشت گل و گیاه را یکی از مشکلات بر سر راه ایجاد کمربند سبز دور این شهر برمی‌شمرد و می‌گوید: این مساله هزینه‌های نگهداری درختان را افزایش داده است.

مدیرعامل سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری کرمان همچنین وجود املاک شخصی و دولتی را مانع اجرای یکنواخت مسیر کمربند سبز عنوان می‌کند و می‌افزاید: زمین‌خواران و شهروندانی که پایبند حق و قوانین شهری نیستند، در مواردی به تخریب فضای سبز و از بین بردن آن اقدام می‌کنند.

این روزها در حالی هوای شهر کرمان با وزش کوچک‌ترین بادی مملو از گرد و غبار می‌شود و زندگی مردم در شهرک‌های حاشیه‌ای این شهر با گرد و خاک عجین شده که برای مصون ماندن از آسیب‌های پیشروی شن‌های روان، باید کمربند سبز را در شهر کرمان بست.

حکمت قاسم‌خانی / جام‌جم کرمان