دیوارنگاری، فرصتی برای ارتباط بین هنرمند و شهروند

این روزها در گوشه‌گوشه شهر نقاشی‌های دیواری با طرح‌هایی متفاوت در سطح شهر اجرا می‌شود که برخی از آنها کیفیت چندانی ندارد و مدیران شهری باید نظارت بیشتری روی این موضوع داشته باشند، اما در نقطه مقابل نیز گاه طرح‌ها و نقاشی‌هایی دیده می‌شود که کیفیت بالای آن هم در روحیه شهروندان تاثیرگذار بوده و هم این‌که چهره شهر را دگرگون کرده است که نمونه بسیار خوب آن نقاشی‌های لاله اسکندری، هنرمند نقاش بر دیوارهای برخی بزرگراه‌های تهران است. به عنوان یک کارشناس منظر شهری معتقدم سازمان زیباسازی علاوه بر نظارت بر طرح‌ها باید بر ملات و مصالح و رنگ‌های به کار رفته در نقاشی‌های دیواری در سطح شهر نظارت داشته باشد، چه، گاه کیفیت مواد رنگ‌های به‌کار رفته در برخی نقاشی‌های دیواری بسیار پایین است و با این‌که هنوز از زمان طراحی آنها یک سال نگذشته است، پوسته پوسته شده یا ترک برمی‌دارند.

به هر صورت نقاشی دیواری برگرفته از سبک مدرنیسم بوده که به ایران وارد شده است، اما نقاشی‌های کشیده شده در سطح شهر تهران می‌تواند برگرفته از سنت، هویت و داستان‌های اساطیری در شاهنامه باشد که در برخی موارد این نقاشی‌ها در سطح شهر دیده می‌شود. هم‌اکنون که سازمان زیباسازی گام‌هایی را برای بهبود منظر شهری برداشته است، می‌تواند «معنا» را در منظر شهری به مخاطب منتقل کند. معنا در منظر شهری به معنی عامیانه‌اش صحبت و دیالوگی است که منظر شهری با شهروند می‌کند.

شاید یکی از ایرادات اساسی که می‌توان به برخی از نقاشی‌های دیواری گرفت، عدم تناسب و ناهمخوانی این نقاشی‌ها با پهنه‌‌ای است که بر آن نقش بسته است. یک نقاشی زمانی زیبایی بصری را با خود به همراه دارد که تناسبی نیز با موقعیتی که بر آن شکل گرفته، داشته باشد. نمای شهری با فرم و محتوایش، خود را به شهروند معرفی می‌کند، به عنوان مثال فرم یک اثر به شهروند می‌گوید که اینجا مسجد یا مدرسه یا منزل مسکونی طبقه متوسط است. بنابراین طراح منظر شهری باید بداند که نقاشی دیواری در چه فضا و محیطی قرار دارد و قرار است چه پیامی را به شهروندان القا کند. در غیر این صورت تاثیر روحی ـ روانی بدی در ذهن شهروندان ایجاد کرده و از سوی دیگر چهره شهر را مغشوش‌تر و ناهماهنگ‌تر می‌کند.

اتفاقی که در سطح شهر تهران در حوزه نقاشی دیواری افتاده، مبارک است، چراکه مثلا با برگزاری دوسالانه دیوار نگاری و گرافیک محیطی شهر فرصتی مناسب در اختیار هنرمندان و مدیران شهری قرار گرفت که با مردم و شهروندان دیالوگ برقرار کنند. اما باید برای برقراری دیالوگی بهتر با شهروندان، هنرمندان و مدیران شهری گام‌های بزرگ‌تری در این حوزه برداشته شود و حتی اگر لازم است با استفاده از تکنیک‌های دنیای غرب، سنت و هویت فراموش شده را به شهر بازگرداند.