آب‌انبار ستی فاطمه جولانگاه معتادان

این در حالی است که این آب‌انبار در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

آب‌انبار «ستی فاطمه» در ضلع شمالی میدان امیرچخماق واقع شده و به دوره تیموری تعلق دارد.

این سازه دارای دو ورودی است؛ یک ورودی‌ در میدان امیرچخماق واقع شده است و ورودی دیگری نیز به عرض سه متر در کوچه مجاور قرار دارد و دو سکوی نیم‌متری در دو طرف آن دیده می‌شود. با ورود از این در و پس از طی یک پله بدون سقف، سقف آب‌انبار شروع می‌شود.

برای رسیدن به پاشیر (محل برداشتن آب در آب‌انبار) باید 64 پله طی شود و به همین خاطر در میانه راه، جایی برای استراحت ساخته شده است.

این سکو پس از طی 40 پله در محوطه‌ای به ابعاد 3×2 متر قرار گرفته که در دو سمت آن، دو غرفه به ابعاد 5‌/‌1×5‌/‌1 متر دیده می‌شود.

آب‌انبار «ستی فاطمه» دارای پنج بادگیر خشتی و یک مخزن بزرگ است و پوشش خارج گنبد تخم‌مرغی‌شکل آن با آجر پوشیده شده است. این پنج بادگیر هشت وجهی کار خنک کردن و تهویه مخزن برای جلوگیری از فاسد شدن آب را بر عهده دارد.

متاسفانه در حال حاضر سقفی جدید در وسط مخزن آب‌انبار ساخته شده که گنبد آب‌انبار را از مخزن جدا می‌کند. ظاهرا نیمه بالایی مخزن، پس از ساخت سقف تبدیل به زورخانه شده است.

دلیل نامگذاری این آب‌انبار هم گویا این بوده که: فاطمه خاتون همسر امیر جلال‌الدین چخماق شامی، حاکم وقت یزد برای استفاده عموم مردم دستور ساخت آن را صادر کرد. وی در آبادانی یزد به همسرش یاری بسیاری رسانده است. باید یادآور شد که آرامگاه «ستی فاطمه» خاتون هیچ‌گونه ارتباطی با «ستی فاطمه» خاتون در محله چهارسوی کوچک اصفهان ندارد.

معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد با اشاره به ساماندهی تکیه امیرچخماق که در همجواری این آب‌انبار قراردارد، به «جام‌جم» می‌گوید: با ساماندهی مجموعه امیرچخماق، این آب‌انبار تاریخی هم از این وضعیت بیرون خواهد آمد.

به گفته سامان کارگر، مرمت و ساماندهی آب‌انبار تاریخی «ستی فاطمه» در سال جاری همزمان با مجموعه امیرچخماق آغاز خواهد شد.

یکی از نمایندگان توابع استان یزد هم با تاکید بر این که صیانت از آثار باستانی و گردشگردی وظیفه ذاتی سازمان میراث فرهنگی است، می‌گوید: متاسفانه تا این حد بی‌توجهی به آثار تاریخی خوشایند نیست.

سیدجلال‌الدین یحیی‌زاده تاکید می‌کند که سازمان میراث فرهنگی باید علاوه بر فرهنگ‌سازی، بیش از پیش مراقب حفظ آثار تاریخی باشد و نظارت خود را بیشتر کند.

بنا بر اعلام سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، در استان یزد حدود یکهزار آب‌انبار تاریخی وجود دارد که تعدادی از آنها فعال بوده و آبگیری می‌شود و بقیه نیز از دور بهره‌برداری خارج شد‌ه‌ است.

همچنین در حال حاضر از این تعداد آب‌انبار شناسایی شده، 256 آب‌انبار به ثبت ملی رسیده است. آب‌انبارها علاوه بر ارزش تاریخی و معماری دارای هویت تاریخی بوده و برای مردم یزد خاطره‌انگیز است.

در گذشته آب شرب از طریق آب‌انبارها تامین می‌شد و آنها با قرارگیری در مراکز محلات حضور موثری در زندگی مردم کویر داشت.

امیر ترقی‌نژاد -‌‌ جام‌جم یزد