کتاب‌های ورزشی مهجور مانده‌اند

 ورزش و میل به سلامت و تندرستی یکی از همین موارد رواج‌‌یافته در جامعه ماست که در اصل کاملا درست و ضروری است، ولی گاهی شاهدیم که هر شخص بی‌تخصصی براحتی به دیگری سفارش‌های کاملا تخصصی می‌کند. وقتی گرایش به ورزش و تندرستی زیاد می‌شود، عده‌ای هم به خرید کتاب روی می‌آورند. مساله از همین جا آغاز می‌شود که آیا ما بدون بررسی می‌توانیم هر کتاب آموزشی تمرینات ورزشی را خریداری کنیم؟ و مهم‌تر از آن، این‌که چاپ کتاب‌های ورزشی در کشور تا چه اندازه موفق بوده و تا چه اندازه به آن توجه شده است؟

مهدی صادقی، مدیر انتشارات بامداد کتاب که از سال 82 به طور تخصصی در زمینه چاپ کتاب‌های ورزشی فعالیت می‌کند، درباره حوزه‌های مختلف کتاب‌های ورزشی می‌گوید: ما بر اساس افزایش نیاز دانشجویان، با همکاری استادان دانشگاه کتاب‌های ورزشی مربوط به واحدهای درسی را تألیف و چاپ کردیم. پس از آن به تولید کتاب‌های ورزشی برای 3 مقطع دبستان و راهنمایی و دبیرستان روی آوردیم. در این کتاب‌ها تکنیک‌ها و تاکتیک‌ها، قوانین و مقررات ورزشی در رشته‌های والیبال، فوتبال، بسکتبال و...، مباحث سلامتی و تندرستی را بررسی کردیم.»

او تاکید می‌کند: «عموم مردم به کتاب‌های ورزشی نیاز دارند. عموم مردم شامل کودک و نوجوان و جوان و حتی سالمندان می‌شود. به این شاخه‌های جدید ورزشی نیز کم‌کم در کتاب‌ها توجه بیشتری شد.»

ضروری است که اطلاعات ورزشی کاملا علمی از سوی افراد تحصیلکرده و استادان با تجربه در رشته‌های مختلف برای تمامی مخاطبان کتاب‌های ورزشی به چاپ برسد، زیرا اگر از میزان تخصص مولفان و مترجمان کاسته شود، دیگر اعتبار علمی کتاب‌ها و به تبع آن، کارکردشان از بین می‌رود.

اغلب ورزش‌ها از بعضی جهات شامل اصولی کلی می‌شود که افراد مختلف با توانایی‌های متفاوت بدنی می‌توانند به آن روی بیاورند. ولی لازم است بدانیم که آیا کتاب‌های ورزشی جنبه‌های دیگری هم دارد که نیاز به بومی شدن داشته باشند؟

صادقی‌ با چاپ بیش از 300 عنوان کتاب تخصصی ورزشی، معتقد است بومی کردن کتاب‌های ورزشی کار درستی است و باید بیش از هر چیز به تألیف چنین کتاب‌هایی گرایش یافت. او می‌گوید: ساختار بدنی، خلق‌وخو، خصوصیات فکری و رفتاری و در نهایت روش زندگی متفاوت موجب می‌شود تا ما به بومی کردن کتاب‌های ورزشی روی بیاوریم. علاوه بر این که در بسیاری از کتاب‌های خارجی، تصاویر نامناسب به کار می‌رود یا نوشیدنی‌های نامناسب معرفی می‌شود. از طرفی در رشته‌هایی چون ورزش باستانی و کشتی که هر دو از رشته‌های قدیمی در ایران هستند، نیازمند تالیف کتاب‌های باارزش داخلی هستیم.

ولی وحید مقدم از اعضای هیأت علمی دانشگاه آزاد قزوین بومی کردن کتاب‌های ورزشی در کشور را نیاز جامعه ما نمی‌داند و می‌گوید: ورزش و نحوه کارکرد آن بر سیستم بدن از قواعد مشخصی پیروی می‌کند که نیازی به بومی‌سازی ندارد. ما بیش از بومی‌سازی نیازمند نظارت بر چاپ و محتوای کتاب‌های ورزشی هستیم.

دکتر آقاعلی قاسم نیان، استاد دانشگاه آزاد به جنبه دیگری در زمینه بومی‌سازی کتاب‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: در جهان امروز برای فوتبال که قدمتش به اندازه یک چهارم ورزش باستانی ما نیست، به طور متوسط روزانه در کشورهای مختلف چند کتاب به چاپ می‌رسد. اما وقتی ما از مساله بومی‌سازی کتاب‌های ورزشی غافل می‌شویم، می‌بینیم که هنوز کتاب‌های درخور ورزش باستانی بسیار اندک داریم.

البته او هم اشاره می‌کند که در بعضی بخش‌های تخصصی ورزش ما به بومی‌سازی نیازی نداریم؛ مثلا کتاب‌هایی که در آن به بررسی ریز عملکرد بدن هنگام ورزش می‌پردازند، از اصول علمی ثابتی پیروی می‌کنند که بین مردم ملل مختلف تفاوتی ندارند.

یکی از مشکلاتی که گریبانگیر کتاب‌های ورزشی امروز چه در سطح تخصصی و چه در سطح عمومی شده، وجود کتاب‌های ترجمه‌ای بی‌اساس است. مقدم می‌گوید: هیچ نهادی بر چاپ کتاب‌های ورزشی توجه و نظارت کافی ندارد. به همین دلیل ما شاهد چاپ کتاب‌های ورزشی بسیار سطحی هستیم که همه مطالب آن ترجمه‌شده و گردآوری شده از چند منبع اصلی کتاب‌های ورزشی است.

او یکی از علل مهم چنین مساله‌ای را در آن می‌بیند که امروز اعضای هیأت علمی دانشگاه‌ها و استادان برای کسب امتیاز بیشتر دست به چاپ کتاب می‌زنند و چون سریع‌ترین راه جمع‌آوری مطالب چند کتاب خارجی است، بنابراین ما شاهد چاپ کتاب‌های ترجمه‌ای سطح پایین هستیم که در هیچ یک اطلاعات کافی یا متفاوت از دیگری به مخاطب ارائه نمی‌شود و همه تکرار مطالب مطرح شده است.

قاسم‌نیان، مولف کتاب نوشیدنی‌ها در ورزش نیز از چاپ کتاب‌های ترجمه در زمینه ورزش شاکی است و می‌گوید: شاید گاهی اوقات بتوان به ترجمه کتاب روی آورد، ولی مساله اینجاست که امروز اغلب کتاب‌های ورزشی، ترجمه است. حتی دانشجویان نیز به خرید کتاب‌های ترجمه‌ای گرایش بیشتری پیدا کرده‌اند. در حالی که بسیار از این کتاب‌ها اصلا با فرهنگ ما همخوانی ندارند. بنابراین مترجم مجبور است بعضی توضیحات یا عکس‌ها را حذف کند که در این صورت نیز مطلب ناقص و گنگ به مخاطب انتقال داده می‌شود. از طرف دیگر ما واقعا برای بعضی از عبارات چنین کتاب‌هایی معادل فارسی نداریم.

او معتقد است اگر محققان ما به تالیف کتاب روی بیاورند، کتاب‌هایشان چکیده هزاران مقاله خواهد شد و از طرفی به فرمایش رهبر معظم انقلاب درباره روی آوردن به تحقیق نیز توجه کافی می‌شود.

اما مشکل اصلی بر سر راه تالیف، هزینه زیادی است که باید صرف چنین کارهایی شود. مشکل اصلی دیگر، از نظر مقدم، نبود نظارت ارگان یا گروه خاصی بر سر ترجمه چنین کتاب‌هایی است.

مخاطب عامی که دغدغه تحصیل در رشته‌های تربیت بدنی ندارد و می‌خواهد به طور کلی حرکات ورزشی روزانه خود را درست انجام بدهد، به کدام ملاک‌ها هنگام خرید کتاب باید توجه کند؟

مقدم می‌گوید: یکی از بهترین ملاک‌ها برای خرید کتاب‌های مناسب ورزشی، توجه به نام ناشر است. پیش از هر چیز کافی است که شما ناشرهای خوب را شناسایی کنید. سپس هنگام خرید حتما به فهرست مطالب سری بزنید و ببینید که آیا به بخش عمده سوالات ذهنی شما، پرداخته شده است یا خیر. لازم است که نهاد‌هایی مانند آموزش و پرورش یا حتی ارگان‌های مشخص ورزش کشور، یک سری کتاب‌ها را تایید کنند تا افراد با اعتبار تایید آنها اقدام به خرید کتاب کنند.

البته مقدم به برخی مشکلات در زمینه تولید یا ترجمه کتاب‌های مناسب ورزشی اشاره می‌کند و می‌گوید: ما امکاناتمان برای تولید کتاب‌های مناسب، اندک است. من کتابی با نام محاسبه چربی بدن را ترجمه کرده‌ام. دستگاه کالیپر باید ضمیمه این کتاب باشد.

این دستگاه چربی بدن شما را اندازه‌گیری می‌کند. وجودش در مواقعی ضروری است که فرضا شما یک ماه ورزش کرده‌اید یا رژیم غذایی‌تان را تغییر داده‌اید، ولی وزنتان تغییر نکرده است. با استفاده از این دستگاه می‌توانید متوجه شوید که مثلا شما فلان مقدار چربی سوزانده‌اید، ولی به دلیل فعالیت‌های ورزشی عضله آورده‌اید. این روش چربی‌سنجی زیر پوستی، هم مفید است و هم نحوه کاربردش در کتاب ارائه شده است.

فراموش نکنیم یکی از بهترین مکان‌های عرضه کتاب‌های ورزشی پارک‌ها و باشگاه‌های ورزشی است. هر باشگاهی باید به توزیع کتاب‌های ورزشی بپردازد تا براحتی کتاب‌های لازم در رشته‌های مختلف در اختیار علاقه‌مندان و ورزش‌دوستان قرار بگیرد.

حورا نژادصداقت/ جام‌جم