قرن بیستویکم
شناسایی سلولهای سرطانی با ردیابهای فلورسنت
در بیماران سرطانی که تحت عمل جراحی قرار میگیرند، پزشک معالج تلاش میکند بدون این که آسیبی به بافتهای سالم برساند، سلولهای سرطانی را از بدن خارج کند، اما متاسفانه تشخیص سلولهای سرطانی براساس تغییرات ایجادشده در شکل ظاهری آنها، به سختی انجام میشود.
با توجه به این که وجود راهکاری برای تشخیص سلولهای سرطانی از سلولهای سالم بافت آسیبدیده از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، گروهی از محققان موسسه ملی سرطان موفق به ساخت نوعی اسپری فلورسنت شدهاند که در مدت زمان یک دقیقه سلولهای سرطانی را شناسایی و نشاندار میکند. این محققان امیدوارند پزشکان جراح بتوانند با استفاده از دستاورد آنها در حین انجام عمل جراحی یا پس از آن، سلولهای سرطانی باقیمانده را که موفق به تشخیص آنها نشدهاند، براحتی شناسایی کنند. تاکنون مراکز تحقیقاتی بسیاری درباره استفاده از نشانگرهای فلورسنت برای تشخیص سلولهای سرطانی به مطالعه و تحقیق پرداختهاند، اما این روش جدید در مقایسه با روشهای مشابه در مدت زمان کوتاهتری، سلولهای سرطانی را شناسایی میکند. ماده فلورسنتی که در بافت مورد نظر اسپری میشود، توسط آنزیمی به نام Y ـ گلوتامیل ترانسپپتید از که در سلولهای سرطانی به مقدار زیادی یافت میشود، فعال خواهد شد، اما در سلولهای سالم یا به عبارتی غیرسرطانی، این آنزیم وجود ندارد و در نتیجه ماده فلورسنت در سطح این سلولها به حالت غیرفعال باقی خواهد ماند. محتوای درون اسپری، حاوی یک ماده شیمیایی است که آنزیم موجود در سلولهای سرطانی بلافاصله آن را هدف قرار میدهد و در نتیجه تماس بین آنزیم و ماده شیمیایی موجود در اسپری واکنش شیمیایی انجام میشود که منجر به فعال شدن فلورسنت خواهد شد. با توجه به این که این آنزیم در سطح سلول قرار دارد، انجام واکنش تنها چند ثانیه به طول خواهد انجامید. در مواد ردیاب فلورسنت مشابه که مولکولهای داخل سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهند، شناسایی سلولهای سرطانی چند ساعت یا گاهی چند روز به طول خواهد انجامید.
اما ویژگی منحصر به فرد این روش، این است که پزشک معالج میتواند پس از انجام عمل جراحی و برای اطمینان از صحت انجام عمل از آن استفاده کند. البته باید این نکته را خاطرنشان کرد که بعضی سلولهای سرطانی این آنزیم را در سطح سلول آزاد میکنند و در این میان، تنها در سطح آن دسته از سلولهای سرطانی که بسرعت در حال گسترش هستند، مقادیر قابلتوجهی از این آنزیم یافت میشود که از این روش میتوان برای شناسایی آنها استفاده کرد، اما به هر حال این روش میتواند راهکار موثری برای شناسایی سلولهای سرطانی روده و معده باشد.
زهرا هداوند
منبع: Technology Review
