همزمان با روز جهانی معلولان، فناوری‌های جدیدی به بازار معرفی می‌شود

استفاده از فکر برای‌کنار آمدن با معلولیت

کمک به معلولان حرکتی در جهت برخورداری از زندگی عادی به دغدغه بسیاری از دانشمندان و محققان در گوشه جهان تبدیل شده است به‌طوری که این نگرش در تلاش آنها برای طراحی سیستم‌های نوین حرکتی بخوبی دیده می‌شود. در میان تمام این تلاش‌ها، طراحی مدل‌های متفاوتی از صندلی‌های چرخدار بیش از سایر موارد دیده می‌شود و بتازگی خبرهای خوشحال‌کننده جدیدی در این خصوص شنیده می‌شود.

کد خبر: ۴۴۳۹۷۰

گروهی از دانشمندان سوئیسی و اسپانیایی در قالب یک تلاش مشترک، نمونه پیش ساخته صندلی چرخداری را ارائه کرده‌اند که در کنار تفاوت‌های چشمگیر ساختاری‌اش، از یک ویژگی منحصربه‌فرد دیگر نیز برخوردار است. چرا که این صندلی چرخدار با استفاده از فکر فرد معلول کار می‌کند. این محصول هیجان‌انگیز نشان دیگری از تلاش دانشمندان سراسر جهان برای کمک به معلولان حرکتی است.

البته تا پیش از این هم صندلی‌های چرخدار متنوعی برای کمک به معلولان ساخته شده اما قابلیت حرکت این وسیله با تکیه بر قوای فکری فرد معلول مشخصه متمایزکننده‌ای است که در کمتر تلاش مشابه دیگری دیده شده است. دانشمندانی که در پروژه طراحی این صندلی چرخدار حضور داشته‌اند عنوان تله پاتی حمایتی را به آن داده‌اند. به گفته آنها در این سیستم جدید از الکترودهایی استفاده می‌شود که در یک کلاه مخصوص تعبیه شده‌اند. این الکترودها الگوهای مغزی فرد معلول را زیر نظر دارند و نکته جالب توجه این‌که آنها را از طریق الگوریتم‌های نرم‌افزاری پیچیده تفسیر می‌کنند. اعمال کنترل بر این صندلی چرخدار از طریق نوعی ارتباط بی‌سیم صورت می‌گیرد و تمام این قابلیت‌ها موجب شده‌اند تا این مجموعه در نوع خود هیجان‌انگیز و عملیاتی به نظر برسد.

این صندلی چرخدار iBOT نام دارد و همان‌طور که در عنوان آن نیز به چشم می‌خورد بیشتر به یک سیستم رباتیکی شبیه است تا یک صندلی چرخدار ساده. در سال‌های اخیر تلاش‌های مشابه دیگری نیز انجام شده است که نتیجه آنها فناوری‌هایی نظیر Dyson Robot Vacuum Cleaner و ماشین چمن‌زن رباتیکی Robot Lawn Mower بوده است. تمامی این فناوری‌ها و از جمله صندلی چرخدار iBOT، دارای یک مشخصه مشترک هستند و در واقع به لطف فناوری‌های به کار گرفته شده در آنها نسبت به محیط اطراف و موانع موجود بر سر راهشان حساس هستند. به همین دلیل فرد معلولی که سوار بر iBOT به این سو و آن سو حرکت می‌کند، هیچ نگرانی از بابت برخورد با دیوارهای اطراف یا موانع خیابانی ندارد.

نگاهی به صندلی‌های چرخداری همچون iBOT نشان می‌دهد تا توسعه چنین فناوری فاصله زیادی نداریم. به عقیده کارشناسان تا چند سال آینده (مثلا 5 سال) طیف گسترده‌ای از صندلی‌های چرخدار رباتیکی که با تکیه بر تفکر فرد معلول حرکت می‌کنند در سراسر جهان دیده خواهند شد. آنها این امکان را به معلولان حرکتی می‌دهند تا بدون وابستگی به اطرافیان زندگی ‌کنند.

گسترش چنین ابزارهایی از جهات دیگر قابل توجه است چرا که با توجه به پیشرفت‌های مستمری که در علوم پزشکی صورت می‌گیرد، متوسط عمر مردم سراسر جهان بتدریج افزایش می‌یابد. در نتیجه می‌توان متصور شد که در دهه‌های آینده شمار قابل توجهی از ساکنان زمین را افراد سالمند تشکیل خواهند داد. تنها کافی است نگاهی گذرا به ژاپن بیندازیم. در این کشور شمار خیره‌کننده‌ای از سالمندان زندگی می‌کنند و به همین دلیل یکی از پیرترین کشورهای جهان محسوب می‌شود. هر چه سن بالاتر می‌رود احتمال ابتلا به بیماری‌های مختلف از جمله ناتوانی‌های حرکتی در سالمندان افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل کارشناسان بازار پررونقی را برای این دسته از فناوری‌های نوین متصور می‌شوند. البته تنها این صندلی‌های چرخدار که با قدرت فکری فرد معلول حرکت می‌کنند نیستند که به عنوان فناوری‌های برتر برای سالمندان در نظر گرفته می‌شوند. در سال‌های اخیر مطالعات دامنه‌داری روی اسکلت‌های رباتیکی پوشیدنی انجام شده است که نه تنها بر قدرت حرکتی معلولان و سالمندان می‌افزایند، بلکه نقش بسزایی نیز در افزایش سرعت حرکت آنها دارند. البته این دسته از فناوری‌های نوین تا تبدیل شدن به فناوری‌های کاربردی فاصله زیادی دارند و به نظر نمی‌رسد تا یک دهه آینده وارد زندگی عادی معلولان شوند. یکی از مثال‌های بارز درباره این نوع سازه‌های اسکلتی Power Assist Suit ارائه شده از سوی محققان ژاپنی است. جابه‌جایی معلولان حرکتی یا سالمندانی که توانایی چندانی در حرکت روی دو پا ندارند حتی با کمک پرستاران و نیروهای امداد که دوره‌های مخصوصی را گذرانده‌اند نیز کار دشواری است، اما با استفاده از این فناوری نوین و به لطف حسگرهای الکترونیکی که در قسمت‌های مختلف آن تعبیه شده است این دشواری دیگر احساس نخواهد شد.

این حسگرها ماهیچه‌های فرد استفاده‌کننده را زیر نظر قرار می‌دهند و با توجه به آنها، مفاصل هیدرولیکی سازه اسکلتی به حرکت در می‌آیند که در این میان تا بیش از 50 درصد بر توان حرکتی وی افزوده می‌شود.

فلسفه‌ای که در طراحی ساختاری iBOT دیده می‌شود گویای آن است که فرد معلول یا کم توان حرکتی به کمک آن تا حد زیادی به زندگی عادی نزدیک می‌شود. این فناوری نوین با این هدف ارائه شده است تا فرد استفاده‌کننده حداکثر استقلال را از محیط اطراف و اطرافیان داشته باشد.

iBOT صندلی چرخدار مجهز به چهار چرخ است که قابلیت افزایش ارتفاع به صورت عمودی تا خط چشم را دارد. در این حالت کل سازه تعادل خود را روی دو چرخ حفظ می‌کند. گذشته از آن فرد استفاده‌کننده براحتی می‌تواند از آن در بالا و پایین رفتن از پلکان‌ها استفاده کند، حال آن‌که صندلی‌های چرخدار مدرن امروزی از این قابلیت بی‌بهره‌اند. اما اکنون این پرسش به ذهن خطور می‌کند که چنین قابلیت‌هایی چگونه در این صندلی چرخدار به چشم می‌خورند؟ پاسخ به این پرسش اساسی را باید در ژیروسکوپ‌هایی جستجو کرد که برای ایجاد تعادل لازم در حالت‌های مختلف صندلی چرخدار تعبیه شده‌اند. مبنای اصلی این برنامه‌ریزی چیزی نیست جز مرکز ثقل فرد معلول. این ژیروسکوپ‌ها در واقع مشابه سیستم‌هایی که باعث ایستایی و تعادل بدن انسان می‌شوند عمل می‌کنند.

در چند دهه گذشته تلاش‌های زیادی در زمینه طراحی نسل متفاوتی از صندلی‌های چرخدار صورت گرفته است و بدون شک این تلاش‌ها در به ثمر رسیدن پروژه‌ای همچون iBOT بی‌نتیجه نبوده است. به احتمال زیاد تا کمتر از 5 سال دیگر نخستین سری از این صندلی‌های چرخدار سر از فروشگاه‌های مخصوص ارائه سیستم‌های کمک حرکتی معلولان بیرون خواهند آورد. هزینه این صندلی‌ها به مراتب از سازه‌های اسکلتی همچون Power Assist Suit پایین‌تر است و به همین دلیل استفاده از آنها با سرعت بیشتری گسترش می‌یابد. بخش قابل توجهی از اسکلت این صندلی چرخدار از مواد مستحکم و سبکی نظیر فیبر کربنی ساخته می‌شود که این نکته به عنوان فاکتور اساسی در جذاب‌تر بودن آن به نظر می‌رسد.