همکاری مردم لرستان برای ثبت جهانی پل شاپوری

عمر این پل که یکی از بزرگ‌ترین پل‌های سنگی جهان است، با بیش از 250 متر طول و با تکنولوژی ساخت منحصربه‌فرد، به دوران ساسانیان و سلطنت شاپور اول برمی‌گردد و از 19 دهانه قابل تشخیص آن تنها 5 دهانه پابرجاست زیرا سایر دهانه‌ها بر اثر عواملی چون زلزله، سیل و عدم نگهداری در زمان‌های گذشته تخریب شده است. اما همان 5 دهانه نیز که پابرجاست، سال‌هاست به حال خود رها شده به طوری که از آن همه شکوه، تنها تلی از خاک و سنگ بر جای مانده و زباله‌ها با صورت زشت و کریه خود حضیض ذلت را برای این پل افسانه‌ای رقم زده‌اند؛ پلی که پرونده آن برای ثبت در میراث جهانی در حال تکمیل شدن است و قرار است میزبان گردشگران خارجی شود.

علی سجادی، یکی از علاقه‌مندان به آثار باستانی و ساکنین محله‌های اطراف پل، در این زمینه می‌گوید: پل شکسته عمری است به حال خود رها شده است و اگر میراث فرهنگی و دیگر متولیان امر برای مرمت و پاکسازی حریم پل اقدام عاجلی نکنند، چند طاق باقیمانده نیز از بین خواهد رفت و از این اثر عظیم تاریخی تنها نامی بر جای باقی خواهد ماند.

شهردار خرم‌آباد نیز با تایید این‌که پل شکسته سال‌هاست به حال خود رها شده و تاکنون از سوی دستگاه‌های متولی اقدامی درخصوص ساماندهی آن صورت نگرفته است، مهم‌ترین مشکلی که مانع ساماندهی حریم پل شده است، تملک حریم آن از سوی مالکین خصوصی می داند. وحید رشیدی به جام‌جم می‌گوید: شهرداری خرم‌آباد چند سال پیش در راستای ساماندهی پل و اطراف آن، ایده‌ای را برای انجام یک پروژه در قالب احداث مجتمع بزرگ فرهنگی ـ تفریحی به میراث فرهنگی ارائه و اواخر سال 88 با هزینه اولیه یک میلیارد ریالی عملیات اجرایی آن را آغاز کرد، اما پس از اعزام ماشین‌آلات به منطقه و تسطیح بخشی از مسیر مطلع شد که زمین‌های اطراف پل در تملک تعدادی از شهروندان است، لذا عملیات متوقف شد.رشیدی با بیان این‌که در حال حاضر قراردادی با یک مشاور کلان در این زمینه بسته شده تا طرح جامع گردشگری پل تاریخی شاپوری خرم‌آباد تهیه شود، می‌افزاید: بر این اساس پس از تکمیل فاز مطالعاتی این پروژه، عملیات اجرایی احداث مجتمع فرهنگی ـ تفریحی در کنار این اثر تاریخی آغاز خواهد شد. برخی از مالکان اطراف این پل نیز در زمینه اختصاص ثلث زمین‌های خود برای احداث کتابخانه و مسجد قول مساعد داده‌اند.

وی همچنین با بیان این‌که اگر مسوولان و متولیان امر حریم پل را خریداری کنند، شهرداری نیز دوباره وارد فاز اجرا و ساماندهی حریم پل می‌شود، تصریح می‌کند: ساخت این مجتمع فرهنگی می‌تواند یک ظرفیت ملی محسوب شود، لذا از تمام مسوولان کشوری و استانی درخواست کمک و همکاری برای بازسازی و حفظ این بنای عظیم جهانی و تاریخی و احداث مجتمع گردشگری مذکور را داریم که در تسریع ثبت جهانی شدن آن نیز تاثیر بسزایی دارد.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان نیز با بیان این‌که پرونده پل شاپوری در حال آماده شدن برای ثبت در میراث جهانی است، درخصوص ساماندهی حریم آن می‌گوید: طرح ساماندهی پل شکسته یکی از برنامه‌های محوری میراث فرهنگی لرستان است که به دلیل عدم تملک زمین های حاشیه آن روند بسیار کندی دارد.محمد رحم‌دل با بیان این‌که یکی از ملزومات این اثر برای ثبت جهانی آزادسازی و ساماندهی حریم آن است و تحقق این امر نیازمند تخصیص اعتبار و بودجه است، می‌افزاید: در این خصوص مکاتباتی با سازمان مرکزی، دفتر حقوقی و املاک سازمان میراث فرهنگی صورت گرفته است و در حال حاضر منتظریم کارشناسان با ارزیابی محدوده، اعتبار لازم را تخمین زده و به سازمان ارائه دهند تا با اعتباراتی که سازمان در اختیار میراث فرهنگی لرستان قرار می‌دهد به طور تدریجی اقدام به آزادسازی آن کنیم.

وی با بیان این‌که تا زمانی که طرح ساماندهی این مجموعه تاریخی اجرا شود، شهرداری خرم‌آباد باید نسبت به نظافت، تامین روشنایی، محوطه‌سازی و نصب تابلوهای راهنمایی در این منطقه اقدام کند، تصریح می‌کند: متاسفانه تخلیه زباله و نخاله در اطراف این مجموعه تاریخی مشکلات زیادی را برای حراست از این اثر به وجود آورده و در واقع چشم‌انداز حریم این اثر تاریخی بی‌نظیر را کاملا زشت کرده است.

رحم‌دل درخصوص کارهای انجام شده برای حفاظت و مرمت خود پل نیز یادآور می‌شود: تاکنون 3 دهانه از بخش‌های باقیمانده از 5 دهانه پل طی 2 سال اخیر با رعایت الگوهای اصیل و خطوط اصلی خود بنا بازسازی و مرمت شده است. اقداماتی نظیر مرمت آب‌شکن‌ها، شمع‌زنی طاق‌های آسیب‌دیده، گل‌اندود سطح روی پل، بازسازی سبکی و تاریخی نما و طاق‌های آسیب‌دیده نیز در این بنا صورت گرفته است. همچنین مستندنگاری و اسکن لیزر و تهیه طرح حفاظت و ساماندهی محدوده درجه یک پل برای تکمیل پرونده ثبت جهانی این پل ارزشمند تاریخی نیز در استان اجرا شده است.

معاون عمرانی استانداری لرستان نیز با بیان این‌که مالکین حریم این پل در صورت همکاری میراث فرهنگی آمادگی خود را برای فروش زمین‌های اطراف پل اعلام کرده‌اند، می‌گوید: حریمی که توسط میراث فرهنگی برای پل شکسته تعریف شده، شامل بخش بزرگی است که نه‌تنها اعتبارات میراث فرهنگی بلکه اعتبارات عمرانی نیز جوابگوی آن نیست.

حمید خورشیدوند می‌افزاید: باوجود این‌که مالکین رای دیوان عدالت اداری را در دست دارند و تمامی اسناد و مدارک آنها قانونی است، لذا بهترین اقدام برای آزادسازی این بنای تاریخی، همکاری میراث فرهنگی در محدود کردن حریم پل است، همچنان که مالکان می‌توانند هرگونه ساخت و سازی را در املاک خود انجام دهند و این حق قانونی آنهاست.

استان لرستان با دارا بودن بیش از 60 پل تاریخی حائز لقب پایتخت پل‌های تاریخی ایران است و این جاذبه‌های منحصر بفرد در انتظار ثبت جهانی قرار دارند. این پل‌های تاریخی که در مسیر راه شاهی هگمتانه به شوش واقع شده‌اند، از شاهکارهای معماری پل‌سازی ایران در زمان ساسانیان و دوران اسلامی به حساب می‌آیند.تعداد زیادی از این پل‌های حیرت‌انگیز با طول بیش از 200 متر و چشمه طاق‌هایی به طول بیش از 30 متر جلوه‌هایی از فناوری و معماری پیشینیان خردمند این دیار را به نمایش گذارده‌اند.پل‌های گاومیشان، شاپوری، پل آجری، پلدختر، کلهر، کشکان و شکسته از جمله پل‌های تاریخی لرستان است که بیش از 1400 سال قدمت تاریخی دارند و از معماری و هنر پل سازی منحصر به فردی برخوردارند و در حال حاضر کار مطالعه آنها برای ثبت در میراث جهانی در دست اجراست.

در این میان ، پل شاپوری یا طاق پل شکسته، یکی از بزرگ‌ترین پل‌های سنگی ایران است که در قسمت جنوبی شهر خرم‌آباد واقع شده و عامل ارتباط غرب استان (طرهان) با شرق و از آنجا به خوزستان و تیسفون (پایتخت ساسانیان) بوده و احتمالا جهت توزیع آب نیز مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفته است.این پل که در گویش لری به آن طاق پیل اشکسه می‌گویند، از شاهکارهای معماری لرستان به شمار می‌رود که در راستای غربی ـ شرقی ساخته شده است و در دهانه پرطاق آن موج‌شکن‌هایی لوزی‌ شکل برای کاهش تخریب سیل تعبیه شده است.

فاطمه عزیزپوریان ‌/‌ جام‌جم خرم‌آباد