همزبانی با مردم؛همراهی با نخبگان

بر این اساس رادیو معارف هم با هدف سامان‌دادن به بحث‌های معارفی و برنامه‌های دینی سال ۱۳۷۷ و همزمان با سالروز تولد حضرت فاطمه معصومه(س)، به منظور گسترش مباحث معرفتی و پرداختن به حوزه‌های مختلف فرهنگ دینی در شهر قم افتتاح شد و امروز این رادیو ۲۴ساعته روی موج AM ردیف ۱۰۷۱ کیلوهرتز و اف‌ام از ردیف‌های 95 تا 97 مگاهرتز در شهرهای مختلف ایران پخش می‌شود و کانال انگلیسی ندای اسلام نیز تحت نظارت رادیو معارف فعالیت می‌کند. در آستانه چهاردهمین سالگرد این شبکه رادیویی به شهر قم رفتیم تا گزارشی را از فعالیت‌های آن تهیه کنیم.

شبکه رادیویی معارف در بلوار محمد امین شهر مقدس قم واقع شده است. گروه‌های برنامه‌ساز این شبکه در ساختمانی تاریخی که بسیار زیباست و محیطی متفاوت دارد، مستقر هستند. محسن جانجانی، مدیر روابط عمومی شبکه رادیویی معارف اولین کسی است که به سراغش می‌روم. جانجانی روبه‌روی من می‌نشیند و می‌گوید: در این شبکه گروه‌های برنامه‌ساز قرآن و حدیث، فقه و سیره، اندیشه و حکمت، خبر و سیاسی، فرهنگ و ادب فعال هستند و برنامه‌های مختلفی را روی آنتن می‌برند.

وی با اشاره به مخاطبان رادیو معارف بیان می‌کند: مخاطبان رادیو معارف به مباحث دینی علاقه‌مندند. البته در دوره‌ای برنامه‌های رادیو معارف فقط برای سطح خاصی از افراد با سواد تولید و پخش می‌شد، اما با توجه به این‌که مردم ما معلومات دینی خود را براساس مدرک تحصیلی کسب نمی‌کنند، بلکه با حضور در جلسات دینی هم با علوم معارفی آشنا می‌شوند، عموم مردم می‌توانند از مخاطبان برنامه‌های رادیو معارف باشند و هر کسی در هر سنی و سطح علمی می‌تواند برنامه‌های ما را بشنود. ضمن این‌که گروه‌های برنامه‌ساز در شبکه سعی کردند برنامه‌ها را حتی برای اقشار و رده سنی خاص مانند جوانان و خانواده به صورت ویژه تولید کنند تا موضوعات روز نیز در برنامه‌ها مورد بررسی قرار بگیرند.

جانجانی در پاسخ به این پرسش که چرا مرکزیت رادیو معارف مثل سایر شبکه‌های تخصصی در تهران نیست، توضیح می‌دهد: به این دلیل که در بحث تولید پیام هر چقدر به مرکز تولید پیام نزدیک‌تر باشیم پیام‌ها را بهتر می‌توانیم رصد کنیم و انتقال دهیم و غنای تولید پیام بهتر می‌شود. یکی از اصلی‌ترین مراکز تولید پیام معارفی در کل کشور، حوزه علمیه قم و حضور مراجع گرانقدر در این شهر است، بنابراین اگر رادیو معارف در جایی غیر از قم قرار می‌گرفت حتما از این منبع معارفی دور می‌شد. لذا در قم راه‌اندازی شد تا بتواند برنامه‌های بهتر و پربارتری تولید کند. بهره‌مندی از علما و مراجع معزز و همچنین استفاده از کارشناسان متبحر در برنامه‌ها توانسته حضورمان را در قم حتی برای مخاطبان شیرین‌تر کند.

بخشی از روابط عمومی به واحد مخاطبان شبکه اختصاص داده شده است و افرادی پشت سیستم‌های رایانه نشسته و با مخاطبان تماس دارند. جانجانی کتابچه‌ای نشان می‌دهد که در آن هر هفته تمام تماس‌های مخاطبان منتشر شده است و در این ارتباط می‌گوید: این کتابچه در اختیار مدیران و برنامه‌سازان قرار می‌گیرد تا آنها در جریان انتقاد یا پیشنهادهای مردمی قرار بگیرند و برنامه‌ها براساس نیاز مخاطب و نظر آنها تولید شود.

به اتفاق جانجانی به سمت دفتر مدیر شبکه می‌رویم تا حجت‌السلام لطفی نیاسر نیز توضیحاتی در خصوص این شبکه موفق رادیویی بدهد. لطفی نیاسر از همان ابتدا در این شبکه بوده و سمت‌های متعددی به عهده داشته است. وی معقتد است: برنامه‌سازی در شبکه‌های رادیویی بخصوص در شبکه رادیویی معارف رویکرد جدیدی پیدا کرده و روز به روز برنامه‌ها با ایجاد خلاقیت پربارتر می‌شوند. وی می‌افزاید: احساس من این است که بچه‌ها و همکاران امروز ما از قالب‌های کلاسیک و قدیمی بتدریج دور شده‌اند. آنها با جرات و جسارت درحال حرکت به سمت و سوی قالب‌های نو هستند تا جایی که گاه حتی ایجاد کننده قالب‌هایی نو برای ارائه مفاهیم دینی شده‌اند.

وی با اشاره به این‌که رادیوی معارف تاکنون در حوزه‌های مختلفی وارد شده و توانسته جریان‌سازی کند ادامه می‌دهد: جریان‌سازی در حوزه معارف دینی از جمله راهبردهای جدی رادیو معارف به شمار می‌رود که همواره مدنظر بوده است. فعالیت‌های رادیو معارف اگر نتواند به جریان‌سازی‌های مناسب و متناسب در حوزه‌های فرهنگی و دینی جامعه منجر شود، نمی‌تواند چندان مثمرثمر باشد. به جرأت می‌توانم بگویم نخستین رسانه‌ای که شهامت و جرأت داشت درباره پدیده گلدکوئیست در جامعه، پیش از آن‌که هیچ قانونی در مجلس شورای اسلامی تصویب شود، سخن گوید رادیو معارف بود. دوستان ما در برنامه فقه و زندگی وارد بحث گلدکوئیست شدند. گرچه ما از سوی دوستان درون و بیرون‌سازمان نهی بسیار داشتیم تا وارد این موضوع نشویم، اما هم دوستان ما خلاقیت به خرج دادند و هم مدیران ما توان پشتیبانی از این خطرپذیری را داشتند. پس از آن بود که برخی روزنامه‌ها این بحث را مطرح کردند و در نهایت به مجلس و قوه قضاییه منتهی شد و مسائل قانونی مرتبط با آن پیش آمد. همچنین در بحث لقاح مصنوعی و قوانین مربوط به آن که مسأله حساسی است و شامل اجاره دادن رحم و دیگر مسائل مرتبط می‌شود نیز همه دوستان خوف داشتند. اما باز هم این بحث با خلاقیت دوستان مطرح شد و بسیاری از کارشناسان حتی از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هم در برنامه حضور یافتند و به ما در اجرای این برنامه یاری رساندند. ما در طرح بسیاری دیگر از مسائل نیز این‌گونه اقدام و عمل کرده‌ایم. در بحث بهاییت هم ما اولین رسانه‌ای بودیم که این موضوع را به وضوح روی آنتن بردیم و بیان کردیم وقتی می‌گوییم اینها استعماری هستند با چه دلیل و مدرکی است. البته این‌گونه موضوعات بسیار زیاد است مثل پیگیری جدی عملکرد دستگاه‌های نظام درخصوص قانون عفاف و حجاب و سود بانک‌ها و نظام شرعی بورس، عملکرد وزارت آموزش و پرورش در بخش‌های دینی روابط دختر و پسر از منظر دین و بررسی تاریخ و اهداف و عقاید وهابیت، بررسی ادیان و عرفان‌های انحرافی و ساختگی و بسیاری از موضوعات دیگر که مجال طرح آنها در اینجا نیست. باید گفت وضعیت کنونی به‌گونه‌ای است که وقتی رادیو معارف به طرح موضوعی خاص می‌پردازد نخبگان، فضلا و اندیشمندان حوزه می‌آیند و درباره آن بحث می‌کنند. وی خاطر نشان می‌کند: امروز رادیو معارف به این شکوفایی رسیده و توانسته در بسیاری از حوزه‌ها موفق عمل کند و با بهره مندی از ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های موجود می‌کوشد روز به روز مخاطبان بیشتری جذب کند.

لطفی نیاسر توضیح مختصری هم در خصوص عملکرد شبکه نسبت به سال‌های گذشته می‌دهد و از ما دعوت می‌کند به گروه‌های برنامه‌ساز شبکه هم سری بزنیم. یکی از گروه‌هایی که در این شبکه فعالیت می‌کند. خبر و برنامه‌های سیاسی است. خبر و گروه‌های برنامه‌ساز سیاسی‌سازمان صداوسیما به طور معمول زیرمجموعه معاونت سیاسی‌سازمان صدا و سیما هستند. البته رادیو معارف در این میان یک استثناست؛ چرا که خبر و برنامه‌های سیاسی آن همانند دیگر گروه‌های برنامه‌ساز در بدنه این رادیو قرار دارد. احمد عارفخانی، مدیریت این گروه را به عهده دارد. وقتی به محل کارش مراجعه می‌کنیم می‌گویند به اتفاق عوامل برنامه‌ساز به استودیو رفته است. استودیو پخش برنامه‌های زنده رادیو معارف در ساختمان دیگری است. مدیر روابط عمومی که همچنان همراه ماست درخصوص استودیوها توضیح می‌دهد و می‌گوید: استودیوهای تولید در همان ساختمان اصلی شبکه هستند و فقط استودیوی پخش در این ساختمان است که آن هم بزودی به ساختمان جدید رادیو که بتازگی راه‌اندازی شده منتقل خواهد شد. به استودیو پخش می‌رسیم. عارفخانی با عوامل برنامه گفت‌وگو می‌کند. از او می‌خواهم درخصوص دلیل راه اندازی گروه خبر در شبکه رادیویی معارف توضیح بدهد، چون فکر می‌کنم هیچ‌کدام از شبکه‌های رادیویی چنین گروهی نداشته باشند. وی می‌گوید: دلیل اصلی ایجاد چنین ساختاری ابتدا این بوده که رادیو معارف دور از تهران قرار داشت و معاونت سیاسی ‌سازمان هم نمی‌توانست مجموعه‌ای مستقل را در قم مستقر کند. لذا ابتدا مسوولیت خبر و برنامه‌های سیاسی این رادیو به شبکه واگذار شد. این اقدام آنقدر برای شبکه مزیت داشت و خوب بود که برنامه‌سازان هم این ظرفیت را بخوبی به کار گرفتند تا گروه خبر و برنامه‌های سیاسی درحال حاضر از جمله گروه‌های تخصصی این شبکه شود. وی با بیان این‌که در این گروه طلبه‌هایی با تحصیلات دانشگاهی کارشناسی تا کارشناسی ارشد در رشته علوم سیاسی فعالیت می‌کنند، اضافه می‌کند: این یک مزیت اصلی برای شبکه است که می‌توانیم در حوزه معارف دارای فعالیت‌های یکپارچه‌ در شبکه باشیم. همه مباحث دینی در شبکه گفته و همزمان با آن اخبار مرتبط نیز اطلاع‌رسانی می‌شود.

وی تصریح می‌کند: اگر بخش اطلاع‌رسانی و خبر در شبکه راه‌اندازی نمی‌شد شاهد مجموعه‌ای ناقص بودیم. این یکی از مزیت‌های اصلی شبکه نسبت به دیگر رادیوهاست. البته این گروه فقط خبر پخش نمی‌کند، بلکه در حوزه‌های مختلف سیاسی نیز برنامه‌سازی می‌کند. به طور مثال علاوه بر داشتن برنامه‌های روزانه، در جدول پخش به مناسبت و رخدادهای سیاسی کشور نیز می‌پردازد و درخصوص آنها برنامه‌های مستقلی تولید می‌کند.

عارفخانی ادامه می‌دهد: بخش‌های مختلف خبری به صورت اختصاصی خبر‌های معارفی را پخش می‌کند و آخرین اخبار مربوط به جهان اسلام نیز فقط از این شبکه در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌گیرد.

از مدیر روابط عمومی می‌خواهم ما را به بخش کانال انگلیسی رادیو معارف ببرد. سیدحامد حسینیان، مدیر کانال انگلیسی رادیو معارف با عنوان ندای اسلام است؛ جوان خوشفکری که خود سال‌ها تجربه تهیه‌کنندگی را در برنامه‌های مختلف شبکه داشته است. وی با بیان این‌که این کانال با توجه به نیاز سال 1386 راه‌اندازی شده است، می‌گوید: اوایل راه‌اندازی این کانال، امکان پخش بیش از ۲۱ ساعت برنامه تولیدی در هفته نبود. اما چون ظرفیت آنتنی که روی ماهواره مشخص کرده بودند خالی بود، این برنامه‌ها تکرار می‌شد. در مدت زمان کمتر از 5 یا 6 ماه با زحمت دوستان حجم تولید برنامه‌ها به ۹۰ ساعت در ماه رسید. به این ترتیب بیش از 400درصد افزایش زمان تولید در حوزه برنامه‌سازی را شاهد هستیم. استقبال و سرعت عمل همکاران بسیارخوب بود تا جایی که همان ابتدا شاهد استقبال گسترده مخاطبان بودیم. وی ادامه می‌دهد: همیشه یکی از دغدغه‌های مراجع و علما ترویج دین اسلام به زبان‌های مختلف است که ما در کانال ندای اسلام سعی کردیم علاوه بر پخش برنامه‌های متعدد، ارتباطمان را از طریق سایت و وبلاگ نیز با مخاطبانمان برقرار کنیم و براساس خواسته‌های آنها برنامه‌سازی کنیم.

حسینیان در پایان صحبت‌هایش یادآوری می‌کند: مردم کشورهای دیگر تشنه معارف دینی هستند و مطمئنا با برنامه‌ریزی‌های دقیق می‌توان بسیاری از نیازهای آنها را برطرف کرد که امیدوارم این کانال بتواند در این راه موفق شود.

قسمت‌های دیگری هم در این شبکه بود، اما فرصت نشد به آنها سری بزنیم. رادیو معارف ضرورت هرچه افزون تر همزبانی با مردم و همراهی با نخبگان را در چشم‌انداز حرکت‌های آینده خود بیش از پیش، درک و بر آن پافشاری می‌کند که ما هم امیدواریم در این خصوص بتواند موفق عمل کند.