خلیج‌فارس در دام خطرات زیست‌محیطی

طبق آمار، 60 درصد ذخایر نفتی جهان در خلیج‌فارس قرار دارد و 90 درصد صادرات نفتی کشورهای منطقه از تنگه‌هرمز که ارتباط‌دهنده خلیج‌فارس و دریای عمان است، از این منطقه عبور می‌کند و از 160 سکوی نفتی فعال در دنیا 70 سکوی آن در خلیج‌فارس وجود دارد. همچنین این منطقه سالانه شاهد عبور 40 هزار شناور است. از طرفی، خلیج‌فارس دریایی کم‌عمق است و حالت فلات قاره دارد و همین امر موجب شده تا اثر آلودگی‌های نفتی و فاضلاب‌های صنعتی تشدید شود. همه این عوامل دست به دست هم داده‌اند تا خلیج‌فارس به عنوان یکی از آلوده‌ترین خلیج‌های دنیا محسوب شود.

به گفته بهروز اتابک‌زاده، مدیرکل محیط‌زیست استان بوشهر، یکی از بارزترین نمونه‌های ایجاد معضلات زیست‌محیطی در خلیج‌فارس، مرگ درختان حرا در منطقه صنعتی عسلویه است که آلودگی‌های نفتی و پساب‌های صنعتی آن،800 اصله درخت حرا را از بین برده ‌است.

بیوشیمیست و عضو مرکز مطالعات زیست‌محیطی خلیج‌فارس درباره وضعیت فاضلاب‌های شهری در سواحل بوشهر به ایلنا می‌گوید: طبق مطالعات انجام شده، هیچ‌گونه تصفیه اولیه‌ای در فاضلاب‌های شهری بوشهر انجام نمی‌شود و این فاضلاب‌ها به صورت خام به دریا می‌ریزد و گواه آن وجود مواد و ذرات جامد در شاخه‌های خروجی فاضلاب به دریاست.

امیر وزیری می‌افزاید: حدود 18 شاخه فاضلاب شهری را شناسایی کردیم که اکثرا فاضلاب را به صورت خام وارد دریا می‌کنند، این شاخه‌ها در مناطقی مانند پارک شغاب، منطقه شرکت ملی نفتکش، صلح‌آباد، بندر صیادی و اسکله شیلات دیده می‌شوند که مشخصا هیچ‌گونه تصفیه‌ای روی آن صورت نمی‌گیرد و وجود ترکیبات مضری مانند گاز H2S یا سولفید هیدروژن موجب شده تا در محل خروج این فاضلاب‌ها بوی نامطبوع تا چندصد متری به مشام برسد.

وجود انواع و اقسام پسماند و زباله در برخی سواحل بوشهر بویژه در فصولی که گردشگران برای تفرج به این مناطق می‌آیند نیز بشدت چهره این سواحل بی‌نظیر را زشت کرده است.

این استاد دانشگاه در مورد وضعیت رهاسازی پسماندها در سواحل بوشهر نیز می‌گوید: وجود زباله‌هایی مانند کیسه‌ها و ظروف پلاستیکی در سواحل، در فصولی که گردشگر به این استان می‌آید، معضل دیگری است که بشدت محیط‌زیست سواحل بوشهر را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

وزیری می‌افزاید: با ورود موادی مانند کیسه‌های پلاستیکی به آب، حیات لاک‌پشت‌های نوک عقابی و پشت چرمی که جزو گونه‌های در خطر انقراض هستند نیز به خطر می‌‌افتد؛ چراکه لاک‌پشت‌های دریایی از ژله ماهیان تغذیه می‌کنند و این موجودات شباهت بسیاری به کیسه‌های پلاستیکی دارند و همین موجب خورده شدن پلاستیک توسط لاک‌پشت‌ها و خفه شدن و مرگ آنها می‌شود.

مدیرعامل اتحادیه صیادان استان بوشهر نیز با بیان این‌که یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که در حال حاضر در عرصه صیادی استان وجود دارد، مرگ‌ومیر و کاهش شدید ذخایر آبی خلیج‌فارس بر اثر عوامل مختلفی همچون نشت آلودگی‌های نفتی در سواحل و اعماق دریا،‌ ورود زباله‌ها، پساب‌ها، فاضلاب‌های خانگی و صنعتی است، به «جام‌جم» می‌گوید: همه اینها از یک سو باعث برهم خوردن اکوسیستم دریایی و چرخه حیات آبزیان و از سوی دیگر باعث تولید آفت کشند قرمز که سمی بسیار کشنده است، شده است.محمد کارگر با اشاره به این‌که ورود فاضلاب‌ها به دریا علاوه بر مرگ‌ومیر آبزیان و نوزادان ماهی‌ها،‌ باعث ایجاد امراض پوستی در بین صیادانی شده است که به دلایلی ناچارند مدتی در آب مشغول به کار شوند، می‌افزاید: این امر بیشتر در اسکله‌ها و بنادر صیادی دیده می‌شود.وی با بیان این‌که صید و صیادی یکی از شاخص‌های توسعه استان بوشهر محسوب می‌شود، تصریح می‌کند: در حالی که یک‌چهارم جمعیت بوشهر از طریق صیادی ارتزاق می‌کنند، کاهش شدید ذخایر دریایی به دلیل وجود آلاینده‌ها در چند سال اخیر باعث ایجاد نگرانی و ضرر و زیان فراوان به صیادان و به مخاطره افتادن اشتغال ساکنان و اقتصاد این استان شده است که اگر این روند ادامه یابد، در آینده‌ای نه‌چندان دور شاهد واردات آبزیان از کشورهای دیگر خواهیم بود.

کارگر درخصوص فعالیت‌های اتحادیه صیادی به منظور رفع مشکل صیادان و آلودگی آب دریا نیز می‌گوید: به جهت رفع مشکل آلودگی و پرداخت خسارت به صیادان متضرر، مذاکرات و مکاتباتی با شرکت‌های سرمایه‌گذار در پارس جنوبی، وزارت نفت، محیط‌زیست، سازمان شیلات ایران و جهاد کشاورزی استان و طرح موضوع برای آنها داشتیم که جز قول و وعده‌ تاکنون پاسخ دیگری عایدمان نشد؛ در حالی که براساس قانون، برای جبران آلودگی آلاینده‌های نفتی و صنعتی باید درصدی از درآمدهای آن صنعت برای حفظ محیط‌زیست به آن منطقه اختصاص یابد.

مدیر امور آب و فاضلاب شهر بوشهر نیز در گفت‌وگو با جام جم ، با بیان این‌که عملیات طراحی و ساخت شبکه فاضلاب شهر بوشهر از سال‌های 72 ـ 71 شروع شده است، می‌گوید: تاکنون حدود 70 درصد از این طرح اجرایی شده و 30 تا 40 درصد باقیمانده نیز در مرحله مطالعاتی است. مناطق زیادی هم مانند پایگاه‌های هوایی و دریایی وجود دارد که در حوزه کار و اختیار ما نیست. البته با آنها نیز مذاکراتی در جهت پیوستن به شبکه سراسری فاضلاب انجام داده‌ایم که با توجه به فشار محیط‌زیست و شهرداری حاضر به همکاری شدند و برای اجرایی شدن آن نیاز به زمان و تخصیص اعتبار داریم.

سیامک احمدی درخصوص ورود فاضلاب برخی مناطق بوشهر به دریا می‌گوید: در برخی مناطق، کانال‌های دفع آب‌های سطحی شهرداری وجود دارد که برخی فاضلاب منازلشان را به دلایلی از جمله نبود شبکه سراسری فاضلاب، وجود بافت قدیمی فرسوده و سختی اتصال به شبکه سراسری و عدم تمایل برای هزینه کردن در بخش فاضلاب به این کانال‌ها می‌ریزند که البته درصد کمی را تشکیل می‌دهند و ما آنها را ملزم کرده‌ایم در مناطقی که شبکه فاضلاب سراسری وجود دارد، فاضلاب منزلشان را به این شبکه متصل کنند، وگرنه با قطعی آب مواجه خواهند شد.

معاون منابع انسانی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان بوشهر نیز با بیان این‌که منابع آلاینده متعددی در سواحل خلیج‌فارس از جمله شرکت‌های نفتی متعدد، سکونتگاه‌های انسانی شهری و روستایی و صنایع وابسته به ساحل از قبیل مزارع پرورش میگو، شرکت‌های کشتی‌ساز و لنج‌ساز وجود دارد که هر کدام به نوعی باعث آلودگی آب دریا، می‌شوند، می‌گوید: در این میان علاوه بر صنایع وابسته به دریا ، وجود شرکت‌های نفتی در سواحل خلیج‌فارس که زیستگاه انواع آبزیان را با تهدید مواجه کرده و ورود فاضلاب‌های خام انسانی در این سواحل تهدیدی جدی برای شناگران است.

محمود رضایی می‌افزاید: هم‌اینک فاضلاب‌های خام انسانی از طریق 9 کانال در شهر بوشهر وارد سواحل خلیج‌فارس می‌شود که رها شدن این فاضلاب‌ها به دریا علاوه بر این‌که زیستگاه‌های آبزیان را با تهدید مواجه کرده، چهره ناخوشایندی را به‌وجود آورده و تهدیدی برای افراد، کودکان و خانواده‌هایی است که در سواحل به شنا می‌پردازند و سبب بروز بیماری‌های پوستی می‌شود.

وی با بیان این‌که سازمان محیط‌زیست تنها یک سازمان نظارتی است و به تنهایی نمی‌تواند معضلات فاضلاب را حل کند، می‌گوید: ملزم کردن شرکت‌های نفتی و شرکت‌های وابسته به ساحل برای احداث تصفیه‌خانه به نحوی که خروجی پساب آنها در حد استانداردهای زیست‌محیطی باشد،‌ ایجاد مدیریت پسماند در سایر شرکت‌ها و همکاری و تعامل با شهرداری‌ها و دهیاری‌های سراسر استان به منظور جلوگیری از پخش و رهاسازی زباله در سواحل، از جمله اقداماتی است که محیط‌زیست تاکنون در این راستا انجام داده است. همچنین تمام نهادها و ارگان‌ها، ملزم به انجام همکاری با سازمان محیط‌زیست شده‌اند که برخی از آنها همکاری خوبی داشتند؛ اما ارگان‌هایی که از انجام طرح‌های محیط‌زیستی خودداری کرده‌اند، طبق قوانین زیست‌محیطی با آنها برخورد می‌شود و اقدام به لغو مجوز آنها خواهد شد.

فاطمه مرادزاده / گروه ایران