فضا را برای بحث‌های علمی باز بگذاریم

به عنوان کارشناس برنامه بگویید لحظات لطف با چه هدفی طراحی شده است؟

قرار شد در این برنامه آموزه‌های حکمی، عرفانی و اخلاقی قصص انبیاء را بیان کنیم که از حضرت آدم شروع کردیم و به حضرت عیسی، ابراهیم(ع) و پیامبر اکرم(ص) می‌رسیم. البته من اسرار حکمی قصه‌های قرآن را خیلی عمیق می‌بینم و در لحظات لطف جای بحث علمی و فلسفی عمیق نیست و بیشتر توجه مخاطب را به عمق قصص انبیا و مطالعات قرآنی جلب می‌کند.

مدیر گروه به من پیشنهاد کردند کار اجرا و کارشناسی برنامه را به عهده بگیرم و چون تخصصم است، پذیرفتم. من کتابی تهیه کردم به نام «شرح اسرار حکمی و عرفانی قصه‌های قرآن» با این مضمون که خدا نمی‌خواهد برای ما قصه بگوید، بلکه می‌خواهد حقایقی را در پوشش این قصه‌ها بیان کند و مراد اصلی خداوند است و تا جایی که امکان داشت با استفاده از روایات و کلام معصومین(ع) توانستیم این توفیق را به دست بیاوریم که مباحثی را روشن کنیم و در اختیار بینندگان قرار دهیم.

ما حداکثر یک آیه را در هر قسمت می‌خوانیم و سعی می‌کنیم واژه‌ها و مطالبی را که آیه بیان کرده بررسی کنیم. مثلا در آیه «علم الادم الاسماء» سعی کردیم روشن کنیم منظور از علم چیست، اسماء الهی چیست و... درباره این مسائل بحث کنیم. تا الان با آقای اعوانی روی آیات سوره بقره که درباره حضرت آدم بود، صحبت کرده‌ایم. گرایش و رویکرد ما این بود که با کلام معصومین و روایات، حقایق را بیان کنیم؛ مثلا بحث گناه آدم(ع)که آیا واقعا مرتکب گناه شده؟ این بخش گناه نه تکوینی است و تشریعی، بلکه گناه قرب و بعد است که دور شدن آدم از خداست و همین به منزله گناه است، هبوط کردن یعنی یک لحظه با خدا نبودن و «لا تقرب هذه شجره» به این درخت ممنوعه نزدیک نشوید یعنی چه، یعنی از من دور نشوید و...

معمولا بینندگان راجع به زندگی انبیاء سوال زیاد دارند. این که چرا خداوند خلیفه انتخاب کرد، چرا قرار شد همه فرشته‌های عالم سجده کنند یا آیا مگر سجده بر غیر خداوند جایز است. ما سعی کردیم براساس پرسش‌هایی که در ذهن مخاطب هست یا مطرح می‌شود مسائل را طرح کنیم.

برنامه معرفت بیشتر نگاه معرفت شناسانه دارد که براساس تخصص خود آقای دینانی ـ که فیلسوف برجسته‌ای هستند ـ مباحث دنبال می‌شود. در آن برنامه بیشتر آراء و اندیشه‌های فلاسفه وعرفای بزرگ ما مثل ملاصدرا، سهروردی و ابن سینا مطرح می‌شود و بر آن اساس بحث می‌کنیم. اما گفت‌وگوی لحظات لطف بیشتر توجه به آموزه‌های قرآنی است و فهمی که مفسران و بزرگان ما بخصوص اهل بیت در رابطه با قصه انبیاء داشته‌اند. در معرفت‌شناسی هر هفته با پرسش‌هایی که مخاطبان ما مطرح می‌کنند به نوعی دورنمای بحثمان را تبیین می‌کنیم. بسیار اصرار می‌شود که مثلا راجع به فلسفه سهروردی بیشتر کار شود و اینها انگیزه‌ای می‌شود تا پر انرژی‌تر مباحث را دنبال کنیم و در واقع در آن برنامه نوعی تعامل غیرمستقیم بین ما و مخاطب وجود دارد.

تاثیر برنامه معرفت که زیاد بود. خیلی‌ها تماس می‌گیرند که دچار و سوسه‌ها و پرسش‌های ذهنی هستند یا نگاه‌های شبهه‌انگیز به بعضی آموزه‌های دینی دارند یا خیلی موارد که دگرگون شده‌اند. چند وقت پیش خانم پزشکی با من تماس گرفتند و گفتند دو تا از فرزندان من با دیدن این برنامه نمازخوان شدند یا از خارج تماس می‌گیرند که برنامه را می‌بینند و اینها برای ما باعث دلگرمی است. لحظات لطف هم که تازه چند قسمت از پخش آن گذشته و هنوز به طور کامل بازخوردهای آن را نگرفته‌ایم. اما در مجموع از تماس‌ها و ایمیل‌ها مشخص است تاثیرات خود را داشته و مثبت بوده است.

یک‌سونگری در مسائل علمی اصلا جواب نمی‌دهد و وجود سلایق مختلف می‌تواند باعث پختگی شود. به همین منظور سعی شده از نظرات مختلف در برنامه استفاده شود.این موضوع قطعا موجب افزایش غنای برنامه می‌شود و تنوعی هم برای مردم ایجاد می‌کند. ما در این 30 برنامه از نظرات چهار پنج کارشناس بهره بردیم که با توجه به گرایش و مطالعه و پژوهش‌های قبلی خود، هر یک در مبحثی خاص در زندگی پیامبران با برنامه همراه شدند.

باید توجه شود برنامه‌سازان ما حتی تصویربردار، کارگردان و... خودشان انگیزه علمی و علاقه به آن برنامه را داشته باشند، کار علمی کرده باشند و ارزش بحث را بدانند.

نه زیاد. آن طور که باید باشد، نیست و با ضعف‌هایی همراه است. جاهایی وضعیت خوب و خیلی جاها هم ضعیف است. به هر حال این مطالب احتیاج به برنامه‌ریزی و ساماندهی دارد و باید استعدادشناسی شود.خیلی جاها طرف نگاه می‌کند که فقط تصویری که می‌گیرد قشنگ باشد و دیگر توجهی به مطلب قشنگ کارشناس یا مجری نمی‌کند. اینها باید همه کنار هم درست قرار بگیرند تا کیفیت برنامه بالا برود. این ضعف‌ها باید در دراز مدت جبران شوند.

صدا و سیما و بخصوص شبکه 4 بستری فراهم کرده و نشان داده که به این‌گونه برنامه‌ها علاقه‌مند است. خوب است ما به جای این که در مجادلات سیاسی بی‌حاصل اینقدر کش و قوس ایجاد کنیم فضا را برای بحث‌های علمی باز بگذاریم و قطعا تاثیر آن را خواهیم دید.