پروژه‌های طولانی و نیمه‌تمام راه، از ‌حرف تا عمل

نیکزاد، ‌وزیر مسکن و شهرسازی راجع به کلنگ‌زنی‌های جدید گفته است که پروژه‌هایی که کلنگ‌زنی می‌شوند ردیف اعتباری خود را دارند. وی راه‌آهن شهرکرد ـ مبارکه را مورد اشاره قرار داده و تاکید کرده که این طرح از گذشته دارای مصوبه و ردیف اعتباری بوده است.

هم‌اکنون پروژه‌های بسیاری مانند آزادراه تهران‌ـ شمال، فرودگاه امام‌خمینی و آزادراه قزوین ـ‌ رشت در وزارت راه و شهرسازی وجود دارد که زمان اجرای آنها طولانی شده است.

کارشناسان معتقدند برخی پروژه‌ها وقتی افتتاح می‌شوند که ارزش اقتصادی آنها از دست رفته است. این در حالی است که ما امروز به برخی پروژه‌ها احتیاج داریم و اگر قرار باشد تا 10 سال دیگر افتتاح شوند اصلا ارزش زمانی ندارد.

کارشناسان دلیل طولانی شدن پروژه‌ها را نداشتن سیستم مدیریت زمان می‌دانند به طوری که قبل از شروع پروژه، مهندسان مشاور نقشه‌ها و اطلاعات فنی را تهیه می‌کنند. گرچه برای هر کدام از مقاطع کار، زمانبندی خاصی در نظر گرفته شده، مشاوری وجود ندارد تا آن را کنترل و کارفرما را از نظر زمانبندی مطلع کند.

آمارها نشان می‌دهد تعداد بسیاری از پروژه‌ها از برنامه‌های اول و دوم توسعه تاکنون به پایان نرسیده‌اند و تعداد زیادی از پروژه‌های عمرانی کشور که زمان زیادی از آغاز عملیات اجرایی آنها می‌گذرد و عمر کلنگ‌زنی آنها به برنامه‌های اول و دوم توسعه بازمی‌گردد، هنوز نیمه‌تمام مانده و با وجود منابع سنگین حداکثر 40 درصد پیشرفت فیزیکی داشته‌اند.

حسین پاکدل، معاون ساخت و توسعه شبکه راه‌آهن اختصاص قطره‌چکانی اعتبارات را از دلایل عمده طولانی‌شدن زمان اجرای پروژه‌ها می‌داند.

براساس آمار قرار است 15 هزار کیلومتر انواع راه بین‌شهری در سال 90 به بهره‌برداری برسد. از این میزان، 25 پروژه بندری، 25 پروژه فرودگاهی ـ هواشناسی و 7500‌کیلومتر راه روستایی، 4100 کیلومتر راه‌های فرعی و اصلی، 2600 کیلومتر بزرگراه و 230 کیلومتر آزادراه قرار است به بهره‌برداری برسد که از مجموع این آ‌مارها، بقیه پروژه‌ها مربوط به حوزه راه‌آهن است.

در حال حاضر 10 هزار پروژه در وزارت راه تعریف شده که به 100 هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد و با این حال هنوز وزارت راه می‌گوید اولویت اجرای پروژه‌ها با اتمام پروژه‌های نیمه‌تمام است.

راه‌آهن غرب کشور از اراک تا ملایر، از سمنگان تا ملایر به طول 90 کیلومتر، راه اصلی همدان به بیجار، بزرگراه سیرجان ـ شهر انار تا رفسنجان در استان کرمان و بزرگراه مشهد ـ‌ تربت حیدریه به طول 138 کیلومتر با اعتبار 93 میلیارد تومان از دیگر پروژه‌هایی است که در سال جاری افتتاح می‌شود.

بهسازی راه اصلی ایرانشهر ـ سرباز به طول 104‌کیلومتر به ارزش 34 میلیارد تومان، بزرگراه کمربندی دامغان 36 کیلومتر به ارزش 17 میلیارد تومان و قطعه 3 راه اصلی قوچان ـ باجگیران به طول 28 کیلومتر نیز تاکنون 30 میلیارد تومان هزینه در بر داشته است.

همچنین قطعه سه‌راه اصلی مشهد ـ سرخس به طول 32 کیلومتر تاکنون 18 میلیارد تومان هزینه اجرای آن شده و فاز سوم ساوه ـ همدان به طول 30 کیلومتر که حدود 50 میلیارد تومان هزینه داشته است نیز قرار است تا پایان سال جاری به بهره‌برداری برسد.

از دیگر پروژه‌های ملی تعریف شده در وزارت راه و شهرسازی طرح تعریض هراز ـ چالوس است که 2 کیلومتر از احداث آن باقی مانده و تا پایان سال به‌بهره‌برداری می‌رسد.

در برخی استان‌ها نیز مانند بوشهر، لرستان، کرمان و خراسان طرح‌هایی نیمه‌تمام وجود دارد که براساس عده‌های داده شده قرار است تا پایان امسال به بهره‌برداری برسد، اما همه این پروژه‌ها دارای متوسط عمر 2 تا 5 سال و بیشتر هستند که به نظر می‌رسد باید با جدیت بیشتری دنبال شوند.‌ قطعه 4 آزادراه تهران ـ شمال به طول 23 کیلومتر نیز تا پایان امسال به بهره‌برداری می‌رسد، اما قصه طولانی آزادراه تهران ـ شمال همچنان باقی‌مانده و حکایت آن همچنان ادامه دارد.

احمد صادقی، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور در گفت‌وگو با «جام‌جم» 6 راهکار را برای توسعه و گسترش زیربناهای حمل‌ونقل برشمرده که این 6 کار می‌تواند منجر به توسعه شتابان زیربناهای حمل‌ونقل و تسریع در توسعه، عمران و آبادانی کشور شود.

وی در این گفت‌وگو تصریح دارد که هم‌اکنون طول آزادراه‌های کشور 2000 کیلومتر است که 1051 کیلومتر آن طی دولت‌های نهم و دهم احداث شده است.

طول خطوط ریلی و راه‌آهن کشور 10 هزار کیلومتر است که 2 هزار کیلومتر آن طی سال‌های اخیر احداث شده و در حال حاضر 7500 کیلومتر شبکه ریلی نیز در دست اجراست.‌ وی می‌گوید: توسعه خطوط ریلی کریدورهای شمال و جنوب به منظور اتصال کشورهای روسیه و آسیای میانه به اقیانوس هند و کشورهای حاشیه خلیج فارس و کریدور غرب به شرق در داخل کشور و اتصال شبکه ریلی کشور به کشورهای همسایه یکی از اولویت‌های وزارت راه و شهرسازی است. هم‌اکنون اتصال شبکه ریلی ایران به کشورهای افغانستان، ترکمنستان و عراق در دست احداث است.

احداث این خطوط ریلی در آینده موجب شکوفایی اقتصاد، عمران و آبادانی کشور می‌شود.

صادقی افزود: شرکت مادرتخصصی ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور به عنوان یکی از زیرمجموعه‌های وزارت راه و شهرسازی نسبت به طراحی 4 راهکار به منظور تعدیل مشکل اعتباری و 2 روش برای ارتقای کیفیت و کمیت پروژه‌ها اقدام کرد و در‌حال‌حاضر اجرایی کردن این اقدامات را در دستور کار داریم.

وی با بیان این که نخستین روش، جذب فاینانس برای پروژه‌هاست، افزود: تجربه نشان داده که حضور بخش خصوصی به منظور تامین منابع مالی پروژه‌ها کمک شایانی به اجرای درست و برنامه‌ریزی شده آنها می‌کند. این تجربه موفق در توسعه شبکه آزادراهی بروز و ظهور داشته به شکلی که آزادراه‌های مهمی در کشور با مشارکت بخش غیردولتی احداث و نگهداری می‌شود. همین تجربه ما را به برنامه‌ریزی در جهت جذب فاینانس در حوزه ریلی نیز سوق داد به گونه‌ای که تقریبا به صورت همزمان احداث ‌ 2‌ راه‌آهن مهم کشور یعنی راه‌آهن گرگان ـ گنبد ـ اینچه برون و راه‌آهن شیراز ـ جهرم ـ لار ـ بندرعباس با مشارکت بخش خصوصی آغاز شد. با برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته طرح‌های دیگری نیز با همین شیوه اجرایی خواهند شد و از این نظر تکیه پروژه‌ها به اعتبارات دولتی کاسته می‌شود.

فروش سهام کارخانجات دولتی دومین روشی است که وزارت راه در پیش گرفته است. به گفته مدیرعامل شرکت مادرتخصصی ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور در این زمینه به پیمانکاران اعلام شده چنانچه مایل باشند می‌توانند بابت مطالبات خود با نظارت وزارت راه و شهرسازی سهام کارخانجات سودده دولتی را خریداری نمایند. به این ترتیب هم پیمانکاران بخشی یا تمام مطالبات معوق خود را دریافت می‌کنند، هم فشار مضاعف از دوش دولت برداشته می‌شود و هم روند خصوصی‌سازی در این بخش نیز پیگیری و عملیاتی می‌گردد.

منابع صندوق توسعه ملی راهکار دیگری است که به گفته صادقی برای تامین مالی پروژه‌های راه در نظر گرفته شده است: «یکی از وظایف ذاتی صندوق توسعه ملی، پشتیبانی مالی به منظور توسعه زیربناهاست. به این ترتیب با اراده و اجماعی که میان دولت و مجلس محترم شورای اسلامی در خصوص ضرورت توسعه خطوط جاده‌‌ای و ریلی کشور وجود دارد امیدواریم بتوانیم اعتبارات مطلوبی را از محل این صندوق به پروژه‌های عمرانی اختصاص دهیم.»

این اظهارات در حالی بیان می‌شود که به موجب مصوبه مجلس در برنامه پنجم هرگونه تخصیص منابع صندوق توسعه ملی به پروژه‌های دولتی ممنوع است. صادقی از فروش اوراق مشارکت به عنوان چهارمین روش نام می‌برد و می‌گوید: این روش زمینه مشارکت هرچه گسترده مردم را در توسعه زیرساخت‌های کشور فراهم می‌کند. با توجه به موفقیت این روش در طول ادوار گذشته پیش‌بینی می‌شود با تبیین فواید خرید اوراق مشارکت در رسانه‌های گروهی، فروش 40 هزار میلیارد ریال اوراق مشارکت، مورد استقبال عموم مردم قرار گیرد.

با این حال توسعه پرشتاب طرح‌های توسعه‌ای و زیربنایی در کشور که حمل و نقل از جمله این طرح‌ها به شمار می‌رود از ضرورت‌هایی است که باید اعتبارات آن به طور کامل تخصیص یابد تا عمر پروژه‌هایی که اجرا می‌شود به سالیان دراز نینجامد.

صادقی همچنین تاکید دارد: کشور ما یک کشور 4 فصل است و در بسیاری از نقاط می‌توان زمان کار را افزایش داد و حتی به رسم تجربیات موفق در این عرصه، تعداد فواصل کار اجرایی را به 3 شیفت افزون کرد. بسیاری از پیمانکاران ما این توانمندی را دارند تا با به‌کارگیری امکانات خود زمان فعالیت کارگاه‌های خود را افزایش داده و با استفاده حداکثری از زمان، سرعت اجرا را بهبود بخشند.

همچنین مجهز شدن پیمانکاران و مشاوران به دانش روز، کیفیت و سرعت مراحل مطالعات و اجرای طرح‌ها را افزایش خواهد داد. افزایش زمان تضمین نیز پیمانکار را متعهد به در نظر گرفتن شرایط مطلوب بهره‌برداری برای دوره طولانی‌تری می‌نماید.

برای داشتن شبکه ریلی و جاده‌ای توسعه‌یافته و تحقق اهداف متعالی تعیین شده در برنامه پنجم توسعه، ناگزیر به‌اجرای این 6 راهکار هستیم. فراموش نکنیم که در حال حاضر شبکه راه‌های کشور با طول بیش از 200 هزار‌کیلومتر بیشترین سهم را در میان زیربخش‌های حمل‌ونقل دارد و بستر جابه‌جایی حدود 90 درصد بار و 95 درصد از مسافران است. این در حالی است که به‌رغم ایجاد ظرفیت بالغ بر 9100 کیلومتر از محورهای شریانی در قالب احداث بزرگراه، حدود 8000 کیلومتر از مسیرهای پرتردد کشور نیازمند توسعه و تعریض و احداث باند جدید به منظور ایجاد ظرفیت‌های جدید است.