ایران و روسیه در آستانه مذاکرات طرح گام به گام

تبادل نظر در خصوص مناسبات دو جانبه، مسائل منطقه و موضوع هسته‌ای از جمله محورهای اصلی سفر دبیر شورای امنیت روسیه به تهران است؛ اما با توجه به شواهد و قرائن، به نظر می‌رسد بررسی طرح «گام به گام» روسیه که اخیرا توسط وزیر خارجه این کشور درخصوص حل موضوع هسته‌ای ایران پیشنهاد شد، محور اصلی مذاکرات طرفین را تشکیل دهد. برخی کارشناسان معتقدند بررسی طرح روسیه یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح بین طرفین بوده و مسوول اول مذاکرات هسته‌ای در ایران نیز شورای عالی امنیت ملی است.

بر اساس طرح روسیه، تحریم‌های اعمالی علیه تهران در ازای رفع ابهامات هسته‌ای به صورت گام به گام منتفی می‌شود.

حدود 2 هفته قبل بود که سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه این طرح را با هدف تعامل موثر با ایران به همتای آمریکایی خود ارائه کرد.

آن‌گونه که لاوروف مطرح کرد، ایران در چارچوب یک جدول زمانی مشخص، به پرسش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره برنامه هسته‌ای خود پاسخ بدهد. پاسخگویی در هر مرحله از سوی ایران نیز، با یک سری اقدامات تشویقی نظیر لغو برخی تحریم‌ها و کاهش میزان تحریم‌ها دنبال خواهد شد.

هیلاری کلینتون، وزیر خارجه آمریکا نیز در واکنش به این طرح گفت که پیشنهاد روسیه را بررسی و کارشناسانی را برای مشورت با مقام‌های روسیه به آن کشور اعزام خواهد کرد.

این طرح در ایران نیز با واکنش و استقبال مشروط مقامات کشورمان مواجه شد. محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور که سی‌ام تیر ماه گذشته در مراسم ثبت جهانی «باغ شاهزاده ماهان» کرمان سخن می‌گفت، با اشاره به طرح پیشنهادی روسیه در رابطه با موضوع هسته‌ای کشورمان موسوم به طرح «گام به گام» گفت: بحث طرح گام به گام را مطرح کردند، بسیار خب. ما گام خود را برداشته‌ایم و با آژانس همکاری کرده‌ایم، شما نیز گامتان را بردارید و یک برنامه‌ریزی کنید، یک قدم شما بردارید و یک قدم ما.

به رغم این‌که رسانه‌های غربی این جملات احمدی‌نژاد را نشانه استقبال ایران از پیشنهاد روسیه دانستند، برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی نظیر علاءالدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس به انتقاد از آن پرداخت و با بیان این‌که «ایران به همه پرسش‌های آژانس پاسخ داده است»، تاکید کردند: «این طرح در واقع بازگشت به پله اول است؛ چرا که ایران در همان ابتدا به سوالات آژانس در این زمینه پاسخ داده است و البته مرور پاسخ‌های ایران برای غرب خالی از لطف نخواهد بود.» البته بروجردی بعدا گفت که این طرح و پیشنهاد را نشانه حسن نیت روسیه تلقی کرده و درباره آن مذاکره می‌کنیم.

در کنار این دیدگاه، برخی دیگر از نمایندگان از جمله اسماعیل کوثری، نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی تاکید کردند: «طرح گام به گام لاوروف به طور حتم بررسی شده و اگر قابل ‏پاسخ بود، آن را پاسخ داده و مطرح می‌کنیم.»

با وجود تنوع دیدگاه‌ها به نظر می‌رسد مقامات مسوول ایران خواستار رایزنی و دریافت و روشن‌تر شدن جزئیات طرح لاوروف هستند؛ چرا که پیش‌تر سخنگوی وزارت خارجه ایران در خصوص دعوت وزیر خارجه روسیه از صالحی، عنوان کرده بود: دعوت لاوروف در ادامه رایزنی مقامات دو کشور ایران و روسیه است.

مهمانپرست همچنین با اشاره به سفر نماینده ویژه وزیر خارجه روسیه به تهران تصریح کرد: در همان مذاکرات توافق شد رایزنی‌ها ادامه یابد و یکی از محورهای گفت‌وگو بین دو کشور بررسی تحولات منطقه و پیشنهاد اخیر روس‌هاست.

وی با اشاره به پیشنهاد وزیر خارجه روسیه در ارتباط با موضوع هسته‌ای ایران موسوم به طرح گام به گام، تصریح کرد: ما از این‌که روسیه با دید مثبت تلاش می‌کند راه حل دیپلماتیک را جایگزین راه‌حل‌های اشتباه گذشته غربی‌ها کند، استقبال می‌کنیم؛ اما ما در جهت اعتمادسازی در گذشته قدم‌های بزرگی برداشته‌ایم و فکر می‌کنیم اعتمادسازی حرکتی دوجانبه است.

اینک باید دید در سفرهای دیپلماتیک که اواخر مرداد ماه، تهران و مسکو شاهد آن خواهند بود، دبیر شورای امنیت روسیه چه چیزی را با خود به ایران می‌آورد؟ آیا جزئیات طرح مذکور در این مذاکرات بیان می‌شود و طرفین فراتر از گفت‌وگوی مقدماتی درباره آن بحث خواهند کرد؟ و آیا از خلال این مذاکرات، طرح و برنامه‌ای جدید برای حرکت گام به گام در بعد بین‌المللی موضوع فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران به دست خواهد آمد؟ ایران به صورت مشروط و با حفظ حقوق خود برای این موضوع اعلام آمادگی کرده است.