بناهای تاریخی اصفهان اسیر داربست‌

برجسته‌ترین نمونه این ادعا که بناهای تاریخی به کارگاه‌های طولانی مرمت تبدیل شده‌اند داربست‌های چندین و چندساله گنبد و مناره‌های مسجد امام بود که با افزایش انتقادها و اعتراضات بالاخره برچیده شد. داربست‌های ایوان عمارت عالی‌قاپو که از سال 84 نصب شده، اما همچنان پابرجاست و دیگرعمارت‌های شاخص مانند مسجد امام یا چهلستون نیز از این موضوع بی‌بهره نمانده‌اند.

رئیس شورای اطلاع‌رسانی استان اصفهان طولانی‌شدن مرمت آثار تاریخی را روندی طبیعی برای بیشتر بناهای بزرگ و مهم کشور می‌داند و به «جام‌جم» می‌گوید: این آثار با توجه به قدمت و آسیب‌های فراوانی که در گذر زمان دیده‌اند به رسیدگی و مرمت همیشگی نیاز دارند.محمدمهدی اسماعیلی با اشاره به اجرای چندین مرحله بازسازی بناهای تاریخی مهمی مانند عالی‌قاپو، مسجد امام و چهلستون می‌افزاید: این پروژه‌های مرمتی گاهی هم به مشکلات و موانعی برمی‌خورند که بسیار طبیعی بوده و روند مرمت و بازسازی را طولانی‌تر می‌کنند.

وی به محدودیت بودجه‌های میراث فرهنگی اصفهان و اولویت‌بندی مرمت‌های مورد نیاز بناهای تاریخی بر اساس این بودجه‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: با توجه به بودجه‌های محدود و ناکافی، مرمت‌های میراث فرهنگی در بناهایی مانند چهلستون قابل تقدیر است .خوشبختانه بازسازی بخش‌های اصلی این مجموعه در حال تکمیل است و در حال حاضر احیای کانال‌های آبی اطراف عمارت در دستور قرار گرفته که قدمت زیادی دارند و بر زیبایی‌های کاخ چهلستون خواهند افزود.

رئیس شورای اطلاع‌رسانی استان اصفهان با تایید این امر که کار مرمت حتی در آثار شاخص و مورد توجه نیز به کندی پیش می‌رود، می‌گوید: داربست‌های فلزی که سال‌ها قبل در عمارت عالی‌قاپو ایجاد و با این اثر تاریخی عجین شده به این دلیل هنوز پابرجا هستند که بازسازی ستون‌های این اثر تاریخی کار حساس و پیچیده‌ای است و تلاش میراث و مرمتگران حفظ اصالت و شاخص‌هایی است که عمارت عالی‌قاپو را به اثری شاخص و بی‌نظیر تبدیل کرده است.

اسماعیلی با تاکید بر این که ویژگی‌های هر اثر تاریخی مرمت و بازسازی آن را دشوارتر می‌کند، می‌افزاید: علاوه بر این، وجود تعداد کم و انگشت‌شمار نیروی انسانی شاخص و ماهری که بتوانند از عهده بازسازی بی‌عیب و نقص بنا برآیند نیز عامل دیگری است که تاثیر مستقیمی بر پیشرفت کار دارد.معاون سیاسی ـ امنیتی استانداری اصفهان درباره راهکارهای سرعت بخشیدن به مرمت آثار تاریخی و اضافه‌شدن بناهای ارزشمند بیشتری به فهرست بازسازی‌های سالانه می‌گوید: اعتبارات میراث فرهنگی اصفهان دست‌کم تا 50 درصد رقم‌های کنونی باید افزایش یابد تا شاهد پیشرفت طرح‌های مرمت در محوطه‌های اصلی اصفهان باشیم.

با این حال اسماعیلی در پاسخ به انتقاد برخی از شهروندان درباره جلوگیری از بازدید آثار تاریخی به بهانه مرمت خاطرنشان می‌کند: در حال حاضر امکان بازدید از همه بناهای تاریخی و مجموعه‌های اصلی اصفهان وجود دارد و هیچ یک از عمارت‌های واقع در میدان امام یا محل دولتخانه سابق تعطیل نیستند.

مسوول موزه‌ها و بناهای تاریخی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری اصفهان نیز تغییر پی‌درپی مدیریت و اعتبارات ناکافی این سازمان را مهم‌ترین دلایل طولانی‌شدن برخی مرمت‌ها می داند.سیدروح‌الله سیدالعسگری با اشاره به انتقادات کارشناسان و دوستداران میراث فرهنگی از مرمت سریع پل خواجوی اصفهان می‌افزاید: سال گذشته قرار شد این پروژه تا قبل از جاری شدن آب در رودخانه به پایان رسد به همین دلیل بسیاری از صاحب‌نظران بر این باورند که کار اصولی انجام نشده است.

وی با تاکید بر این که بناهای تاریخی میدان امام و چهلستون با روح مردم آمیخته شده است و لذا امکان اشتباه در بازسازی این آثار وجود ندارد چون هر حرکت اشتباهی ضربه به فرهنگ و میراث ملی ما محسوب می‌شود، به وجود ظرافت‌کاری‌های فراوان در برخی بناها مانند عالی‌قاپو اشاره می‌کند و می‌گوید: بدون وجود این ظرایف، استادکاران می‌توانند مرمت‌ها را دو سه ساله به اتمام برسانند مگر این که طرح بزرگ تری همچون مسجد جامع، عتیق یا امام را در دست اجرا داشته باشند.

سیدالعسگری، وجود برخی مصالح قدیمی مانند آلات و تیر های چوبی و موقعیت مکانی بناهای تاریخی را نیز در کندی مرمت آنها موثر عنوان کرده و می‌افزاید: عامل دیگر، تعویض پی در پی مدیران و عدم ثبات آنهاست. حتی در گذشته فردی مسوول میراث فرهنگی بود که در عرض کمتر از 6 ماه جای خود را به دیگری داد و طبیعی است که این رفت و آمدها بر اختصاص بودجه و قرارداد با پیمانکاران نیز تاثیرگذار بوده و بیشتر توافقات باید بازنگری می‌شدند.

سیدالعسگری عمر داربست‌هایی که برای استحکام‌بخشی و مرمت طبقه سوم بنای تاریخی عالی‌قاپو نصب شده را 6 سال دانسته و می‌گوید: درون ستون‌های این بنا، فولاد کار گذاشته شده و اطراف آن نیز با چوب پوشانده شده تا این اثر تاریخی مستحکم شود به این ترتیب در حال حاضر کار استحکام بخشی 3 ستون انجام شده و ستون چهارم در حال مرمت است و ستون پنجم نیز تا پایان سال مرمت می‌شود.

مسوول موزه‌ها و بناهای تاریخی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان اصفهان از برگزاری مراسم بزرگ در بناهای تاریخی به ویژه میدان امام نیز انتقاد کرده و خاطرنشان می‌کند: این نوع سر و صداها و رفت و آمد باعث ایجاد لرزه در بنا و فروریختن مرمت‌ها می‌شود.

چندی پیش رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان اصفهان هم از برچیده شدن داربست‌های عمارت عالی‌قاپو تا پایان سال خبر داد و اولویت امسال این سازمان را مرمت و بازسازی بناهای تاریخی اعلام کرد. او اطمینان داد با ثبت جهانی شاخص، می‌توان از محل اعتبارات بناهای جهانی، آنها را به طور کامل مرمت کرد.اسفندیار حیدری‌پور درباره دائمی‌شدن کارگاه‌های مرمتی مستقر در بناهایی مانند چهلستون، مسجد امام و عالی‌قاپو نیز گفت: در 3، 4 ماه گذشته 5‌‌/‌‌1 میلیارد تومان برای مرمت این باغ موزه هزینه شده و برای مرمت کامل این اثر تاریخی جهانی طی مدت 5 سال، 3 میلیارد تومان اعتبار استانی و ملی دیگر نیاز است. وی همچنین از آغاز کار بازسازی مناره‌های مسجد امام خبر داد و گفت: امسال نزدیک به 200 میلیون تومان از محل اعتبارات استانی و ملی برای مرمت این مسجد پیش‌بینی و برای مرمت 16 ترک گنبد آن نیز داربست‌در حال نصب است.

رئیس سابق سازمان میراث فرهنگی اصفهان نیز در این باره می‌گوید: مرمت آثار تاریخی، کاری تخصصی و ریشه‌ای است و این رشته به گروهی متشکل از متخصصان سطح بالا نیاز دارد.

امین‌پور، تحقیقات و تهیه طرح را مقدمه هر پروژه مرمتی دانسته و می‌افزاید: انجام مراحل گوناگون طرح مطالعاتی که باید از سوی میراث فرهنگی به مشاوران واگذار شود خود روندی زمانبر است و بعد از آن باید طرح‌های پیشنهادی مرمت در سازمان میراث فرهنگی تصویب شود که پس از گذراندن همه این مراحل،کار اجرای مرمت آغاز می‌شود که نیازمند تخصص، تجربه، صبر و حوصله کافی است.

ناهید شفیعی‌‌ /‌‌ جام‌جم اصفهان