سفر به‌ آفتاب از شهر سوخته

شاید با خودتان فکر کنید موقعیت آب و هوایی این منطقه با آن گرمای طاقت‌فرسا جذابیتی برای سفر کردن ندارد، اما اگر بدانید جایی که شهر سوخته در آن بنا شده‌ روزگاری بسیار سرسبز و خوش آب و هوا بوده و بقایای این شهر 6000 ساله نشان می‌دهد‌ قدیمی‌ترین شهر پیشرفته در جهان است، حس کنجکاوی، شما را راهی سفر به آنجا می‌کند.

شهر سوخته همیشه برای باستان‌شناسان خارجی و ایرانی بسیار جذاب و پر از شگفتی بوده، به همین علت تا به حال بارها و بارها مورد کاوش قرار گرفته است.

نخستین کسی که این محوطه را به محققان خارجی معرفی کرد، یکی از مأموران نظامی بریتانیا بود به نام کلنل بیت که در دوره قاجار پس از بازدید از سیستان و این منطقه باستانی متوجه بقایای آتش‌سوزی در آنجا شد و برای اولین بار آن را شهر سوخته نامید.

جالب آن که این شهر دو بار به آتش کشیده شده است؛ یک بار ‌ابتدای مرحله شکوفایی و بار دیگر زمانی بوده که خصمانه و به قصد برکندن آن، آتش‌سوزی بر در و پیکرش زدند.

پس از کلنل بیت بازدیدهای انفرادی دیگری از این منطقه صورت گرفت تا آن که بالاخره در سال 1346 یک هیات باستان‌شناسی از ایتالیا راهی شهر سوخته شد و تا سال 1357 کاوش‌هایشان را ادامه دادند. نتیجه به دست آمده از کار آنها نشان داد که این شهر با وسعت 151 هکتار دارای چندین منطقه مسکونی و صنعتی بوده است. در این شهر صنعتی که شکل متمدنِ آن حدود 3200 سال پیش از میلاد پایه‌گذاری شده، بیش از 1400 سال زندگی رواج داشته است. جمعیت این شهر بزرگ را تاکنون 55 هزار نفر تخمین زده‌اند.

طبق کاوش‌های انجام شده در این محوطه باستانی به نظر می‌رسد هنرمندان و صنعتگران این شهر تلاش می‌کردند تا آنجا را در حد بهترین و پیشرفته‌ترین شهر دنیای آن روز ارتقا دهند. معماری شهر و خانه‌ها و همچنین اشیای به دست آمده از آن نشان می‌دهد که آنها در این امر کاملاً موفق عمل کرده‌اند.

معماری آن بخش از شهر که تاکنون کاوش شده دارای 3خیابان اصلی با عرض 3‌/‌5 متر است که ساختمان‌ها و خانه‌ها در دو سوی آنها قرار داشته‌اند؛ این سه خیابان اصلی محله‌های شهر را به هم مرتبط می‌ساختند.

انتهای یکی از خیابان‌ها یک میدان چهارضلعی شناسایی شده است که می‌توانسته یکی از مراکز اصلی شهر باشد.

علاوه بر خانه‌ها که عموماً در قطعه زمین‌های مستطیل شکل و با طرح پلکانی ساخته شده‌اند، بقایای یک کاخ نیز در شهر سوخته پیدا شده است. کاوش‌ها نشان می‌دهند روش‌های آب‌رسانی و دفع فاضلاب نیز در آنجا از طریق لوله‌کشی و با محاسبات درست هندسی انجام می‌گرفته است.

به اعتقاد باستان‌شناسان، شهر سوخته هنوز هم آبستن شگفتی‌های بسیار و نیازمند کاوش‌های گسترده‌تر است.

رود پرآب هیرمند در نزدیکی این شهر یکی از دلایل مهم شکل‌گیری این تمدن عظیم در این ناحیه به شمار می‌آید که البته تغییر مسیر همین رودخانه در کنار حمله اقوام مهاجم همسایه و آتش‌سوزی نیز از عوامل مهم تخریب ناگهانی آن است.

سیمین‌دخت گودرزی