دشت لاله‌های واژگون، میزبان مسافران نامهربان

این گل زیبا از طریق پیاز و کشت گلخانه‌ای تکثیر می ‌شود و هم اکنون پرورش آن در باغ‌ها و گلخانه‌ها در سطح وسیعی از اروپا رواج دارد.

رویش این گیاه به طور طبیعی در دشت‌های ایران از اواسط فروردین شروع شده و اواخر فروردین تا اوایل اردیبهشت ماه، مرحله گل‌دهی آن شروع می‌شود.

اواسط تا اواخر اردیبهشت، اوج شکوفایی و گل‌دهی این گیاه و زیبایی بی‌نظیر دشت کوهرنگ چهارمحال و بختیاری است که با پوششی از فرش سبز و سرخ، حیرت و تحسین را در نگاه تماشاگرانش می‌نشاند.

پس از این دوره کوتاه، برگ‌ها زرد و پژمرده و خشک می‌شوند، به طوری که در خرداد از گیاه بجز چند ساقه چوبی چیز دیگری باقی نمی‌ماند.

اما اردیبهشت، ماهی است که دشت لاله واژگون کوهرنگ، میزبان مسافران استان چهارمحال و بختیاری است که همه ساله از اقصا نقاط ایران‌زمین برای دیدن این گل سر به زیر به این استان سفر می‌کنند تا شاهد یکی از زیباترین و بکرترین تجلیات هستی و جاذبه‌های طبیعی باشند.

مدیر کل روابط عمومی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان چهارمحال و بختیاری با بیان این‌که لاله‌های واژگون ازجمله گونه‌های گیاهی بومی ایران است و در هیچ جای دنیا به صورت طبیعی رشد و نمو نمی‌کند، به «جام‌جم» گفت: منابع طبیعی موهبتی الهی هستند که علاوه بر زیبایی و طراوتشان، نقش اساسی و زیربنایی را در حیات اجتماعی و اقتصادی جامعه ایفا می‌کنند و دشت زیبای لاله‌های واژگون در استان چهارمحال و بختیاری از جمله این مظاهر زیبای طبیعی به شمار می‌رود.

غلامرضا بابایی با بیان این‌که همه ما اعم از مردم و مسوولان باید در حفظ و نگهداری این منطقه زیبا احساس مسوولیت کنیم، افزود: در صورت مشاهده هرگونه تخلف از سوی بازدیدکنندگان، اعم از قطع و کندن گل و ساقه یا برداشت پیازچه و تخریب دشت، ضابطان قضایی و ماموران یگان حفاظت و انتظامی بر حسب وظیفه با متخلفان برخورد قانونی خواهند کرد.

وی تاکید کرد: براساس ماده 43 قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع کشور و ماده 690 قانون مجازات اسلامی و مصوبات کمیته فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان به ازای قطع هر ساقه گل، مبلغ 20 هزار ریال و هر پیازچه گل لاله واژگون 50 هزار ریال خسارت گرفته می‌شود.

سرپرست معاونت گردشگری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری چهارمحال و بختیاری نیز گفت: با همکاری اداره کل منابع طبیعی، 2 هکتار از مجموعه گردشگری دشت لاله به این سازمان واگذار شد تا طرح آزمایشی تیمارزدایی در آن انجام گیرد و انجام این طرح اثرات مثبتی در پی داشت و لاله‌هایی که در این طرح آزمایشی قرار داشتند، هم نسبت به بقیه لاله‌ها رشد چشمگیرتر و هم طراوت و شادابی بیشتری داشتند.

پیمان فاضلی با بیان این‌که یکی از دغدغه‌های ما حفظ و مراقبت از این میراث طبیعی و دشت زیباست، افزود: پس از بازدید معاونت عمرانی استانداری استان همراه مسوولان سازمان میراث فرهنگی مقرر شد، دشت لاله فازبندی شده و برای احیا و مراقبت از آن از محل اعتبارات استانی و گروه‌های مردم‌ نهاد اعتباری به آن اختصاص یابد و حرکت چشمگیری در این زمینه صورت گیرد. همچنین بر اساس تصمیم مشترک سازمان منابع طبیعی و‌ سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مقرر شد تعدادی یگان ویژه از هر دو ارگان به صورت شبانه‌روزی در محل مستقر شده تا هم مامور حفظ و مراقبت از گل‌های این دشت باشند و هم در اطلاع‌رسانی، گردشگران را یاری دهند.

وی درباره تعداد بازدیدکنندگان و گردشگرانی که به این منطقه سفر می‌کنند گفت: سال گذشته در طول دوره گل‌دهی این گیاه، بیش از 100 هزار گردشگر به این منطقه سفر و از این دشت زیبا بازدید کردند. امسال نیز تخمین زده می‌شود روزانه و به طور متوسط حدود 7 تا 10 هزار نفر از این منطقه بازدید کنند.

بحث حفظ و مراقبت از دشت لاله‌های واژگون در حالی از سوی مسوولان مطرح می‌شود که براساس اطلاعات دریافتی در سال‌های اخیر این دشت بیش از گذشته شاهد دستان نامهربانی بوده است که بر گلوی لاله‌های سربه زیرش چنگ انداخته و آنها را بیرحمانه از ریشه کنده‌‌اند. بنابر اظهارات دوستداران محیط زیست بیشتر مسافرانی که به این منطقه سفر می‌کنند از سر خودخواهی تنها به فکر بردن و کاشتن این گل زیبا در محل زندگی خود هستند، لذا با بیل و بیلچه به جان پیاز این گیاه افتاده و آن را از ریشه در می‌آورند و به شهر می‌برند تا در گلدان خانه خود بکارند غافل از این که جای این گل دشت و صحراست و جایی غیر از آن دوام نمی‌آورد و خشک و پژمرده می‌شود؛ کاری بی‌ثمر که خطر انقراض این گیاه وحشی در موطن اصلی خود را نیز به همراه خواهد داشت.

این منطقه اگرچه حفاظت شده است، اما به دلیل وسعت زیاد آن و تعداد کم ماموران و محیط‌بانان برخی مناطق از دید ناظران منابع طبیعی پنهان مانده و همین مساله باعث سوءاستفاده برخی مسافرانی می‌شود که ناآگاهانه تیشه به ریشه این گیاه و دشت زیبای پرورش‌دهنده آن می‌زنند. بر اساس این گزارش، در قسمتی از این دشت که از دید ماموران مخفی است تعداد لاله‌های له شده و پژمرده روی زمین بیش از لاله‌هایی هستند که با شادابی و طراوتشان خستگی را از روح و روان آدمی می‌گیرند.

در حال حاضر چرای احشام، تخریب زیستگاه برای ایجاد اراضی کشاورزی، برداشت مستقیم این گیاه و عرضه به بازار مهم‌ترین عوامل تهدید لاله‌های واژگون هستند.

این گل سازگاری زیادی با دامنه‌های سنگلاخی و صخره‌ای دارد و در صورت عدم تخریب به واسطه دام و انسان حتی 10000 شاخه از آن را در یک دشت می‌توان مشاهده کرد.

علاوه بر دشت کوهرنگ و کوه‌های صمصامی در چهارمحال و بختیاری ـ که زادگاه اصلی لاله‌های واژگون است ـ دیگر مناطق ایران نظیر گلستان‌کوه در منطقه خوانسار استان اصفهان و دشت‌های ییلاقی سررود و دامنه‌های دنا در استان کهگیلویه و بویراحمد نیز از دیگر مناطقی هستند که این گیاه به وفور در آنجا می‌روید و می‌توان برای دیدن لاله‌های واژگون به آنجا سفر کرد.

نمونه‌های زیبایی هم از این گل در کردستان دیده می‌شود که به آن شیلر می‌گویند و کمی کوتاه‌تر از نمونه‌های جنوبی زاگرس است.

ارتفاعات، دیمزارهای گندم، حاشیه جاده‌ها و دشت‌های وسیعی از شهرستان مانه‌ و سملقان در خراسان شمالی نیز از دیگر رویشگاه‌های این گل اساطیری است. لاله‌های واژگون این استان از نظر ارتفاع و رنگ با لاله‌های واژگون استان‌های چهارمحال و بختیاری و بویراحمد متفاوت است.

ارتفاعات اشتران کوه لرستان و شاهو در استان کرمانشاه نیز انبوهی از این گل‌ها را در خود جای داده‌اند. در پاوه و اورامانات استان کرمانشاه هنوز به این گل، اشک سیاوش می‌گویند.

دشت کوهرنگ در 12 کیلومتری چلگرد و در نزدیکی روستای بنواستکی از توابع شهرستان کوهرنگ واقع شده و وسعت زیاد (3 هزار و 400 هکتار)، پوشش گیاهی بسیار زیبا و ارزشمند و وجودلاله‌های واژگون در 2 نوع قرمز و زرد و نیز نزدیکی به دیگر جاذبه‌های قطب سیاحتی کوهرنگ، از این منطقه تفرجگاه بسیار مناسبی ساخته است.

محسن غفاری / جام‌جم چهارمحال و بختیاری