ایجاد مراکز لجستیکی ـ بندرگاه، انبارهای عمومی ـ سیلوها، سردخانهها، مراکز سورتینگ و بستهبندی، مراکز ذخیره غلات و حبوبات، مراکز خرید محلی متناسب، سیستمهای توزیع و پخش کالا، سایتهای نمایشگاهی ـ پایانههای صادراتی، توسعه حمل و نقل هوایی ـ ریلی و... از جمله زیرساختهای مهمی است که برای توسعه تجارت کشور باید ایجاد شود. اما ایجاد این زیرساختها متناسب با ظرفیتها و نیازهای کشور و منطقهیابی درست نیاز به طرحی جامع دارد که خوشبختانه چنین طرحی با عنوان طرح آمایش تجاری تهیه شده است تا با تامین بههنگام منابع سرمایهگذاری و اعمال مدیریت قوی موانع پیشروی تجارت کشور برداشته شود. در این زمینه گفتوگویی را با محمود دودانگه، معاون برنامهریزی وزارت بازرگانی انجام دادیم.
طرحآمایش تجاری به عنوان یکی از طرحهای مهم از سوی وزارت بازرگانی اعلام شده که از سال 90 اجرایی میشود. این طرح در چه مرحلهای است و چه پیامدهایی به دنبال دارد؟
آمایش تجاری یکی از پروژههای بسیار مهم کشور است که عموما با هدف ارتقاء سهم تجارت کشور در سطح منطقهای و بینالمللی پیشبینی شد که هم بتواند از ظرفیتهای بخش صنعت و بخش کشاورزی کشور که دارای قابلیتهای گستردهای است استفاده کند و هم بتوانیم از این ظرفیتها علاوه بر تامین بازار داخلی کشور و ارتقاء رفاه مصرفکننده در بازارهای جهانی نیز با عرضه تولیدات با بهترین کیفیت و کمترین قیمت حضور یابیم.
وضعیت زیرساختها چگونه است. به هر حال برای استفاده از این ظرفیتها نیاز به زیرساختهای مناسب است؟
چون زیرساختها در استانهای کشور شکل نگرفته عملا ما نمیتوانیم از مزیتهای صنعتی و کشاورزی استفاده بهینه داشته باشیم و سهم خود را از اقتصاد و تجارت منطقه و جهان به دست بیاوریم، اما با اجرای پروژههای طرح آمایش تجاری که شامل مراکز لجستیک، مراکز ذخیرهسازی، سردخانهها، مراکز درجهبندی و سورتینگ کالاها و محصولات، بانک، بیمه، گمرک، پایانههای صادراتی، پایانههای حمل و نقل و یکسری زیرساختهایی که برای تجارت کشور و رونق بخش صنعت و کشاورزی لازم است و میتواند اشتغال کشور را بیشتر از گذشته برای خودش ایجاد کند عملا میتوانیم این نواقص را بر طرف کنیم.
طرح آمایش تجاری الان در چه مرحلهای است؟
این طرح تدوین شده و در جلسه دولت هم مصوب و قرار شد همه دستگاهها همکاری داشته باشند زیرا موضوع ایجاد زیرساختها توسط وزارت بازرگانی قابل انجام نیست. زیرساختهای تجاری در برگیرنده دو دسته مولفهها است که شامل زیرساختهای فیزیکی و غیرفیزیکی میشود. زیرساختهای فیزیکی شامل همان مراکز لجستیک، انبارها، سردخانهها، پایانهها و... است که نیاز به اعتبارات و تسهیلات قابل توجه دارد و از طرف دیگر نیازمند یکسری زیرساختهای غیرفیزیکی مثل قوانین و مقررات و تسهیلات هستیم تا بنگاهها، صنعت و کشاورزی ما با استفاده از این تسهیلات و قوانین و مقررات که سادهسازی شده و فضای کسب و کار آنها را بهبود داده بتوانند کار صنعتی کشاورزی و تجاری خود را به بهترین شکل انجام بدهند.این طرح در دولت ارائه و مصوب شده و دستگاهها موظف شدند برای پیشبرد طرح آمایش تجاری همکاری لازم را به طور کامل داشته باشند. در ضمن منابع لازم نیز به سرمایهگذاران بخشخصوصی تخصیص داده شود و سرمایهگذاران خارجی هم ورود پیدا کنند تا زیرساختهای تجاری کشور در ظرف زمانی برنامه پنجم توسعه ایجاد بشود و بخش قابلتوجهی از اهداف چشمانداز بتواند محقق شود.
آیا آماری در دست دارید که نشان دهد در بحث زیر ساختهای فیزیکی به چه تعداد انبار، پایانه، سیلو و... نیازمندیم؟
این نکته بسیار مهم است که ابتدا بیاییم وضعیت موجود از لحاظ زیرساختهای تجاری را در استانها مشخص کنیم و ببینیم فرضا در هر یک از مناطق و استانهای کشور چه زیرساختهایی از لحاظ مراکز لجستیک، سیلو، انبار و... داریم و اگر قرار باشد به آن نقطه مطلوب برسیم چه مقدار هزینه نیاز خواهیم داشت و این نیازها و زیرساختها در کدام نقطه از کشور باید ایجاد شود. این بررسی انجام شده و این اطلاعات فراهم شده که در مورد هر کدام از این زیرساختها چه حجمی نیاز است و در کدام نقطه باید این تسهیلات ایجاد شود و یک همکاری خوب با همه استانها انجام شده و ظرفیتهای مختلف استانها از لحاظ نیاز آن منطقه استخراج شده است.
در واقع ما درباره 22 نوع زیرساخت مورد نیاز برای رونق تجارت، صنعت و کشاورزی کشور اطلاعات جمعآوری کردهایم.
در سال 90 پیشبینی میکنید چه تعداد پروژه به اجرا درمیآید؟
البته ما در قالب یک برنامه 5 ساله به ظرفیتهایی که باید ایجاد شود نگاه میکنیم و امیدواریم در سال جاری بتوانیم حداقل 20 تا 25 درصد این ظرفیتهای مورد نیاز را ایجاد کنیم.
آیا برآوردی هم از سرمایهگذاری مورد نیاز به صورت سالانه انجام شده؟
سرمایه مورد نیاز برای زیرساختهای تجاری بسیار گسترده است. اگر کشور همسایه خود، امارات را مثال بزنیم بیش از 500 میلیارد دلار برای توسعه زیرساختهای تجاری سرمایهگذاری انجام داده. ما هم اگر بخواهیم از ظرفیت خودمان در بخشهای صنعت، کشاورزی و تجارت استفاده کنیم و حداکثر بهره را از مزیتهای جغرافیایی کشور ببریم باید بتوانیم زیرساختهای مناسبی را برای رونق تجارت داشته و ایجاد کنیم. سال اول طرح آمایش تجاریها از امسال آغاز میشود. اگر بخواهیم تمام اهداف پیشبینی نشده را محقق کنیم باید حداقل 10 میلیارد دلار سرمایهگذاری کنیم.
این رقم از چه منابعی تامین میشود؟
پیشبینی شده هم بتوانیم از تسهیلات خارجی استفاده کنیم و هم از منابع داخلی، البته این زیرساختها تماما توسط بخش خصوصی انجام میشود، اما یکی از محلهای تامین سرمایه استفاده از سرمایههای خارجی است و محل دیگر استفاده از منابع صندوق توسعه ملی برای توسعه زیرساختهاست. از طرف دیگر از منابع بانکها نیز استفاده خواهد شد. علاوه بر این موارد، وزارت بازرگانی مجاز است جهت جذب مشارکت بیشتر برای سرمایهگذاری از محل فروش داراییهای خود به توسعه زیرساختهای تجاری کمک کند.
با توجه به تحریمهایی که وجود دارد برای جذب سرمایههای خارجی چه راهکارهایی پیشبینی شده؟
جذابیت کار برای توسعه زیرساختهای تجاری در کشور بسیار بالاست. پیشبینی کردیم پس از نهایی شدن پروژهها و مصوب شدن انواع آن یک نمایشگاهی از پروژههای طرح آمایش تجاری برگزار کنیم.
این نمایشگاه چه زمانی برگزار میشود؟
زمان دقیق آن مشخص نیست ولی امسال برگزار میشود و از همه سرمایهگذاران داخلی و خارجی دعوت شده تا بیایند ظرفیتهای سرمایهگذاری را ببینند و از امکانات و بازده سرمایه در این پروژهها مطلع شوند. فکر میکنم با شرایطی که فراهم شده بسیاری از سرمایهگذاران داخلی وخارجی راغب به سرمایهگذاری بشوند.
با توجه به مناسب نبودن فضای کسب و کار آیا فکری برای کاهش ریسک سرمایهگذاری هم کردهاید؟
به هر حال مزیتهای زیادی در کشور ما هست که بسیاری علاقهمند به استفاده از این مزیتها هستند. ما در شاهراه ارتباطی منطقه قرار داریم و در یک نقطه خاص جغرافیایی هستیم که اگر بتوانیم تجارت منطقه و تجارت اروپا و آسیا را از این منطقه پشتیبانی کنیم طبیعتا باید تمهیدات لازم را پیشبینی کنیم و تضمینهای لازم به سرمایهگذاران داده شود، البته این تضمینها در حال حاضر وجود دارد اما باید آن را تقویت کنیم تا زمینه جذب سرمایهگذاری بیشتر از گذشته باشد.
آیا شرایط استفاده از منابع صندوق توسعه ملی برای بخش خصوصی آسان خواهد بود؟
منعی برای استفاده از منابع صندوق توسعه ملی وجود ندارد و فکر میکنم یکی از اولویتهای صندوق توسعه ملی همین توسعه بخشهای مختلف کشور با سرمایهگذاری بخش خصوصی است. به طور قطع با شروع به کار صندوق و تشکیل زیرساختهای لازم و تعیین هیات عامل و هیات امنا فکر میکنم این کار میتواند عملیاتی شود.
با توجه به این که اشاره کردید پروژهها باید در یک نمایشگاهی به سرمایهگذاران معرفی شود و هنوز انواع پروژهها، مصوب نشده و زمان قطعی نمایشگاه مشخص نیست، فکر میکنید آیا امسال برخی از پروژهها بتواند اجرایی شود؟
ما فرآیند اجرایی برخی از پروژهها را مثل مراکز لجستیک و مراکز ذخیرهسازی را در کشور شروع کردهایم، قبلا مطالعات این مراکز انجام شده الان هم هماهنگی لازم برای بخش خصوصی و مراجع دیگر دارد آغاز میشود تا انشاءالله برخی از پروژهها در اولویت قرار گرفته و شروع شود.
آیا در بخش صنعت برای صدور مجوز جهت ایجاد برخی صنایع به استعداد مناطق و مزیتهای موجود توجه میشود؟
در حوزه صنعت نیز طرح آمایش صنعت را داریم که در آن قطبهای صنعتی مشخص شده و باید توسعه پیدا کند و متناسب با آن آمایش توسعه صنعت انجام میشود.
در حوزه کشاورزی چطور؟
در بخش کشاورزی متاسفانه موضوع آمایش به طور کامل نهایی نشده ولی یکی از اولویتهای مهمی که در این بخش مورد توجه است این است که توسعه کشاورزی متناسب با آمایش این بخش در اقصی نقاط کشور باشد و طبیعتا آمایش تجاری هم باید متناسب با آمایش صنعتی و کشاورزی توسعه داشته باشد.
سیما رادمنش / گروه اقتصاد
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم