نهنگ‌های گوژپشت؛ خوانندگان حرفه‌ای اقیانوس‌ها

نهنگ گوژپشت یا کوهان‌دار، حیوانی دریایی و پرانرژی است که اغلب به بالای سطح آب می‌پرد و خود را مجددا درون آب می‌اندازد.

به طور کلی خوراک این ماهی غول‌پیکر، ماهیان ریز، سخت‌پوستان و نرم‌تنان هستند و البته این نهنگ‌ها در زمستان چیزی نمی‌خورند و فقط از چربی‌های ذخیره‌شده بدن خود استفاده می‌کنند. طول نهنگ گوژپشت 11 تا 16 متر و رنگش در ناحیه پشت و پهلوهای بدن سیاه و گاهی همراه با‌ آثار قهوه‌ای رنگ است. این موجود دریایی از نوعی یافته عصبی برخوردار است که تنها در انسان، میمون‌های بزرگ و دلفین‌ها دیده می‌شود که می‌تواند دلیل مشاهده مهارت‌های پیچیده ارتباطی و اتحاد و همکاری بین گروه خود این نهنگ‌ها باشد. هم‌اکنون 80 هزار نهنگ گوژپشت در آب‌های جهان وجود دارند که البته در آب‌‌های ایران نیز یافت می‌شوند. متاسفانه شکار بی‌رویه این نوع آبزیان باعث به خطر افتادن نسل آنها شده است، به طوری که سال 2008 کشور ژاپن ناچار شد برنامه کشتن 50 نهنگ گوژپشت را به خاطر انتقادهای شدید بین‌المللی لغو کند.

دستور لغو شکار این نهنگ‌ها در حالی اعلام شد که ژاپن مدعی بود برای تحقیق و پژوهش اقدام به صید نهنگ‌های گوژپشت می‌کند در حالی که به نظر می‌رسید نیات سودجویانه و استفاده از پوست این حیوان دریایی دلیل واقعی صیدشان بود.

این در حالی است که دیگر کشورهای جهان ازجمله استرالیا و فرانسه که سواحلشان زیستگاه اصلی این نوع نهنگ است و صنعت توریسم آنها به خاطر وجود این موجودات شگفت‌انگیز پررونق شده، می‌گویند هر گونه تحقیق و پژوهش روی نهنگ‌های گوژپشت باید از طریق روش‌های غیرمرگبار انجام شود.

خلقت نهنگ‌های گوژپشت به گونه‌ای است که تنها تماشای این موجود غول‌پیکر، حیرت و شگفتی انسان را برمی‌انگیزد، ولی جالب‌ترین بعد زندگی آنها ایجاد نواها و خواندن آواز است که برای تولید این صداهای آوازگونه انرژی زیادی نیز صرف می‌کنند.

نهنگ‌های گوژپشت نر، آواهای قرینه ویژه و پیچیده‌ای سر می‌دهند که 10 الی 20 دقیقه طول می‌کشد و گاه ساعت‌ها تکرار می‌شود.

پژوهشگران با همکاری اعضای اتحادیه تحقیق و تفحص روی نهنگ‌ها، در 6 کشور مجاور اقیانوس آرام ازجمله استرالیا و فرانسه در طی یک دهه، با بررسی صداهای ضبط شده این موجودات عظیم به نتایج حیرت‌انگیزی دست یافتند.

هنگامی که نهنگ‌های گوژپشت کوچ خود را از سواحل شرقی استرالیا به سمت سواحل فرانسه آغاز می‌کنند، آوازخوانی آنها شروع می‌شود. آوا‌ها در ابتدا همان آواهای قبلی ضبط شده است، ولی در طول مسیر، نهنگ‌ها، ریتم و آهنگ این آواها را آگاهانه تغییر می‌دهند و هر بار آوایی جدیدتر و فریبنده‌تر از خود سر می‌دهند. به طوری که در فصل کوچ آنها مکررا، آواهایی با تن‌های متفاوت از طرف غرب به شرق اقیانوس به گوش می‌رسد. پژوهشگران معتقدند، تغییر هنری این آواها در مقیاس گسترده و قابل تشخیص است. آواهایی متعدد که گاه شبیه زمزمه‌های ملایم موسیقی و گاه آوایی شبیه موسیقی پاپ است. جالب‌تر آن که نوع این آواها هنگام حرکت از سمت غرب به شرق در طول مسیر تغییر می‌کند. به طوری که در سواحل شرقی استرالیا، بسیار زیباتر و زمان آن طولانی‌تر است که شاید یکی از دلایل آن گستردگی و زیبایی این سواحل باشد. همچنین نوع آواها بسته به تعداد نهنگ‌های نر کوچ‌کننده با یکدیگر متفاوت است. آواهایی که نهنگ‌های گوژپشت هنگام شنای دسته‌جمعی از خود سر می‌دهند به طرز عجیبی ترکیبی از آواهای گذشته و جدید آنهاست. درست مثل ترکیب و تلفیق آهنگ‌های قدیمی و جدید که توسط موسیقیدان‌ها صورت می‌گیرد.

ادامه این پژوهش آشکار کرد که نوع آواهای نهنگ‌های گوژپشت در زمان انتخاب جفت و در فصل زاد و ولد نیز با یکدیگر متفاوت است. آواهای آنها در طول مدت خواندن مرتبا در حال تغییر است و نهایتا با اوج‌گیری آوا به پایان می‌رسد. با تمام این تفاسیر هنوز کاملا معلوم نشده که چرا این نهنگ‌ها فقط در مسیر کوچ و هنگام جفت‌گیری آواز می‌خوانند. این آواها احتمالا یک نوع نمایش قدرت برای جلب توجه نهنگ‌های ماده یا وسیله‌ای برای دور کردن نهنگ‌های نر رقیب به شمار می‌رود، ولی به هر حال این آواها بسیار دقیق و حساب شده هستند که همراه با حرکات آکروباتیک همواره باعث محبوبیت فراوان این موجودات خاص دریایی در میان جهانگردان شده است.