درمان اختلالات بی‌خوابی با شناسایی ژن کم‌خوابی در ماهیان

زندگی در غارها و مناطق تاریک و دور از نور خورشید از لحاظ تکاملی اثرات گوناگونی بر جاندارانی دارد که در این مکان‌ها زندگی می‌کنند. اثراتی مانند نابینایی، کم‌بینایی، کاهش رنگدانه‌های پوست، تغییرات متابولیسمی و رفتارهای متفاوت در تغذیه و... اما بتازگی محققان عامل کم‌خوابی و گاه بی‌خوابی را نیز در این جانداران کشف کرده‌اند. این پژوهشگران دریافته‌اند ماهی‌هایی که در مناطق غار مانند و تاریک و دور از نور زندگی می‌کنند بسیار کمتر از همنوعان دیگر خود که در سطوح آب زندگی می‌کنند، می‌خوابند. این یافته‌ها ممکن است منجر به شناسایی نقش ژن‌ها در ایجاد الگوهای خواب و اختلالات خواب در انسان‌ها شود. در این مطالعه که توسط گروهی از دانشمندان زیست‌شناس انجام گرفته، آنها چند گونه از ماهی‌هایی را که در سطح آب و در زیر نور خورشید زندگی می‌کنند با 3 گونه از ماهی‌هایی که در اعماق آب و در غارها و مناطق تاریک زندگی می‌کنند، مقایسه و بررسی کردند. آنها دریافتند که ویژگی‌های زیستی شامل متابولیسم، نوع تغذیه و رفتارهای زیستی آنها با هم متفاوت است و هر کدام با توجه به نوع مکان زندگی خود از لحاظ تکاملی متفاوتند. در ادامه این محققان تعیین کردند آیا الگوهای خواب نیز در این دو گونه ماهی متفاوت است یا خیر؟ لذا آنها بدقت زندگی روزانه ماهی‌ها را زیر نظر گرفتند و سعی کردند تا الگوی خواب را در آنها بیابند و با هم مقایسه کنند. محققان دریافتند که همه ماهی‌ها به طور کلی هنگام خوابیدن برای مدت 60 ثانیه غیرفعال شده و ساکن می‌مانند. به این شکل که آنها در این مدت زمانی (60 ثانیه) نسبت به تحریکات محیطی پاسخی نمی‌دهند یا در پاسخ دادن کند عمل می‌کنند. سپس برای درک الگوی خواب، سعی کردند با روش‌هایی آنها را از خواب محروم کنند. معمولا حیواناتی که برای مدتی از خوابیدن محروم می‌شوند در فرصت‌های بعدی سعی می‌کنند تا آن کمبود را جبران کنند و بیشتر بخوابند. محققان برای محروم کردن ماهی‌ها از خوابیدن یا برهم زدن نظم الگوی خواب آنها، هر یک دقیقه یک بار ظرف ماهی‌ها را تکان می‌دادند و به این شیوه سبب اختلال در خوابشان می‌شوند. مشاهده شد در روز بعد آنها زمان بیشتری را به خواب اختصاص داده‌اند تا بتوانند کم‌خوابی خود را جبران کنند.

در این آزمایش محققان دریافتند که در طول 24 ساعت (1440 دقیقه) ماهی‌های سطح آب به طور متوسط بیش از 800 دقیقه می‌خوابند در حالی که ماهی‌های عمیق آب که در مکان‌های تاریک زندگی می‌کنند، به طور متوسط بین 110 تا 250 دقیقه می‌خوابند. در ادامه دانشمندان برآن شدند تا دریابند آیا ژن‌ها در تعیین الگوهای خواب در ماهی‌ها موثر است یا خیر؟ برای این منظور آنها هر دو نوع ماهی را هیبرید کردند و سپس به بررسی آنها پرداختند و توانستند ناحیه ژنتیکی ماهی‌های غار را بیابند.