قبل‌از‌آن‌که دیر شود، به فکر دندان‌هایتان باشید

این مساله بخصوص در دوران بارداری به یکی از معضلات خانم‌های باردار تبدیل می‌شود و با بروز دندان درد هزاران سؤال در ذهنشان شکل می‌گیرد که مبادا با مراجعه به دندانپزشک، مشکلی برای جنین پیش آید و.... همین نگرانی‌ها باعث می‌شود مادران معمولا یا دیرتر به پزشک مراجعه کنند یا اصلا سراغ معالجه نروند.

بارداری دوره‌ای از زندگی است که روی تمام جوانب زندگی یک زن تأثیر می‌گذارد و دندان‌ها هم از این تغییرات بی‌بهره نیستند.

در واقع تغییرات هورمونی که در طول دوران بارداری ایجاد می‌شود، لثه و دندان‌ها را حساس کرده و احتمال بروز بیماری را در آنها افزایش می‌دهد و ممکن است روی سلامت جنین نیز تأثیر بگذارد. به همین دلیل حفظ سلامت لثه و دندان در این دوران خطیر از زندگی اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

یکی از بیماری‌های شایع دهان و دندان که معمولا زنان باردار با آن مواجه می‌شوند، التهاب لثه در این دوران است که عموما خود را با التهاب، زخم، قرمزی، خونریزی و نرمی بافت لثه نشان می‌دهد و در موارد پیشرفته بیماری ممکن است روی سلامت کودک هم تأثیر بگذارد.

تغییرات هورمونی که در دوران بارداری در بدن مادر رخ می‌دهد از جمله عوامل بروز التهاب لثه است.

در این دوران مقدار هورمون‌های استروژن و پروژسترون در بدن خانم باردار بالا می‌رود و در ماه‌های آخر بارداری به بالاترین میزان خود می‌رسند که پروژسترون بیشترین تأثیر را روی التهاب لثه‌ها به جا می‌گذارد. مقدار این هورمون در چنین حالتی به 10 برابر حد طبیعی خود می‌رسد. از سوی دیگر، بالا رفتن میزان باکتری‌های داخل دهان و لثه، خطر التهاب لثه را افزایش می‌دهد. افزایش هورمون پروژسترون باعث بالا رفتن میزان باکتری‌های عامل التهاب لثه نیز می‌گردد. از این رو در زمان بارداری واکنش سیستم ایمنی تغییر کرده و نسبت به باکتری‌ها حساس تر می‌شود.

درمان التهاب لثه در دوران بارداری حائز اهمیت است، چرا که مطالعات صورت گرفته نشان می‌دهد بیماری‌های التهابی لثه در این دوران می‌تواند منجر به زایمان زودرس و تولد نوزادانی با وزن کم شود و احتمال بروز آن حدود 7 برابر بیشتر می‌شود که ممکن است مشکلات و ناتوانی‌هایی را برای کودک ایجاد کند.

از دیگر عوارض التهاب لثه، شل شدن دندان‌ها در دوران بارداری است. در واقع در شرایطی حتی بدون وجود التهاب لثه، افزایش هورمون پروژسترون و استروژن روی رباط‌ها و استخوان‌های محافظ دندان اثر گذاشته و باعث شل شدن دندان‌ها در دوران بارداری می‌شوند. مشکلات التهابی لثه معمولا در ماه‌های دوم و سوم بارداری آغاز می‌شود و عمدتا تا ماه هشتم تداوم دارند.

برخی زنان باردار به خاطر حالت تهوعی که دارند، در این دوران به بهداشت دهان خود اهمیت نمی‌دهند و به خاطر مسواک نزدن و نخ دندان نکشیدن روی دندان‌های آنها جرم و پلاک شکل می‌گیرد. وجود همین جرم‌ها و پلاک‌ها از عمده دلایل بروز التهاب لثه به شمار می‌رود. در واقع این جرم‌ها به مرور زمان و بر اثر بی‌توجهی ایجاد می‌شوند که پس از پایان بارداری و با سخت شدن آنها ممکن است بروز آن را به بارداری نسبت دهید، هر چند ارتباط مستقیمی به مساله بارداری ندارد، بلکه در این دوران لثه‌ها به باکتری‌ها حساس‌تر شده و زودتر در معرض عفونت و التهاب قرار می‌گیرند و ممکن است تصور کنید به خاطر بارداری دچار التهاب لثه شده‌اید.

حدود 2 تا 10 درصد از زنان باردار دچار نوعی تومور بارداری می‌شوند که در واقع توده‌های سرطانی و خطرناکی نیستند و تنها باعث ایجاد ناراحتی در فرد می‌شوند. این تومورها برآمدگی‌هایی هستند که در لثه و معمولا در 3 ماهه دوم بارداری ایجاد می‌شوند؛ برآمدگی‌های قرمز رنگی که معمولا نزدیک به خط بالای لثه پدیدار می‌شوند و با بافتی نازک به لثه یا غشای مخاطی متصل می‌شوند، ولی ممکن است در هر جای دیگر دهان هم یافت شوند. این برآمدگی‌ها به آسانی خونریزی کرده و باعث بروز زخم یا پوسته شدن آن ناحیه می‌شوند.

علت اصلی این برآمدگی‌ها به درستی مشخص نیست، ولی رعایت بهداشت ضعیف دهان عامل اصلی آن به شمار می‌رود. وارد آمدن آسیب به لثه، تغییرات هورمونی، ویروس‌ها و ناهنجاری‌های عروق خونی عوامل دیگر هستند. افرادی که تومورهای بارداری دارند در سطح گسترده‌تری دچار التهاب لثه می‌شوند.

این تومورها پس از تولد نوزاد ناپدید می‌شوند ولی چنانچه در زمان ایجاد آن مشکلی در خوردن یا صحبت کردن شما ایجاد می‌کند، حتما پزشک باید آنها را خارج کند.

شاید شنیده باشید که بارداری دندان‌های زنان را خراب می‌کند. همان‌طور که اشاره کردیم در طول بارداری به دلیل تغییرات هورمونی ایجاد شده و افزایش میزان باکتری‌های دهانی، خطر پوسیدگی و خرابی دندان‌ها افزایش می‌یابد، ولی این که بارداری به طور مستقیم موجب خرابی دندان‌ها می‌شود، اصلا صحیح نیست و تنها یک باور اشتباه است.

بسیاری از زنان باردار در دوران بارداری ویار دارند یا مدام دچار تهوع و استفراغ می‌شوند. تهوع باعث برگشت اسیدهای داخل معده و ریختن آنها در محیط دهان می‌شود. به همین دلیل اسیدی شدن محیط دهان نقش بسیار زیادی در خرابی دندان‌ها دارد.

شاید بشود گفت چون زنان باردار معمولا در این دوران تمایل زیادی به خوردن شیرینی پیدا می‌کنند و اگر پس از مصرف این مواد بهداشت دهان و دندان را رعایت نکنند، طبیعی است که دندان‌ها زودتر در معرض پوسیدگی قرار می‌گیرند.

همچنین از آنجا که عفونت‌ دندانی ممکن است از طریق جفت و جریان خون به جنین برسد و به او صدمه وارد کند باید هر چه سریع‌تر و در صورتی که احساس کردید دچار دندان درد هستید برای درمان اقدام کنید.

اگر در مراجعه به پزشک تعلل کنید، پوسیدگی‌های سطحی، اعصاب و ریشه دندان‌ها را از بین می‌برد و دیگر با پر کردن ساده دندان قابل حل نیست و پزشک مجبور است عصب کشی (ترمیم ریشه دندان) کند که معمولا در زنان بارداری که در 3 ماهه اول و سوم بارداری هستند، صورت نمی‌گیرد. در این افراد به خاطر وضعیت ویژه جسمی و روحی مادر، پزشک سعی می‌کند در صورت وجود التهاب شدید با قرار دادن پانسمان موقت کمی درد را کم کنند.

از داروهای مسکن رایج مانند استامینوفن و ایبوپروفن قوی هم در زنان باردار منع مصرف دارد، ولی در شرایطی تحت نظر پزشک ممکن است از مسکن‌های دیگر استفاده شود.

معمولا درمان‌های معمولی که برای دندان صورت می‌گیرد شامل درمان‌های ساده و سطحی و پیشگیری از تشدید وضعیت، جرم گیری و ترمیم ریشه دندان (عصب کشی) و برخی روش‌های جراحی است که غیر از انواع جراحی دندان، لثه و نیز روکش‌گذاری، تمام روش‌های دیگر در دوران بارداری قابل اجراست ولی در صورتی که به موقع مراجعه کنید و تحت نظر پزشک معالج باشید.

به طور کلی دروه بارداری را به 3 دروه تقسیم می‌کنیم. 3 ماهه اول، دوم و سوم. پزشکان معتقدند بهترین زمان ممکن برای مراجعه به دندانپزشک جهت درمان پوسیدگی‌های دندان 3 ماهه دوم بارداری است ولی توصیه می‌کنیم حتی‌الامکان روش‌های پیشرفته‌تر مانند جراحی‌ها را به بعد از زایمان موکول کنید تا با خیال راحت این دوران را سپری کنید.

البته معاینه دندان در هیچ زمانی مشکلی ندارد، ولی سعی کنید در صورت امکان در 3 ماهه اول و 3 ماهه آخر (سوم) برای درمان دندان به دندانپزشک مراجعه نکنید.

در طول 3 ماهه اول بارداری اندام‌های جنین در حال شکل گرفتن هستند و به تأثیرات محیطی بسیار حساس و استفاده از داروهای مسکن می‌توانند روی روند رشد جنین تأثیر منفی بگذارند. در 3 ماهه سوم که آخرین ماه‌های بارداری است، چون جنین به تحریکات خارجی بسیار حساس می‌شود، ممکن است خطر زایمان زودرس افزایش یابد. در 3 ماهه آخر، مادر به خاطر بزرگی شکم بسختی می‌تواند روی صندلی دندانپزشکی بنشیند و به خاطر فشار شکم روی مثانه، مادر مجبور است مدام تغییر وضعیت دهد به‌طور کلی حدود 20 هفته پس از بارداری، مادر باردار نباید به مدت طولانی به پشت بخوابد، چرا که روی عروق خونی فشار وارد می‌آید و ممکن است گردش خون دچار مشکل شود.

پس تمام اقدامات درمانی را به 3 ماهه دوم موکول کنید، اما به خاطر داشته باشید که حتما در مراجعه به دندانپزشک، او را از بارداری خود مطلع کنید تا صحیح‌ترین اقدام درمانی را در مورد شما انجام دهد.

رشد دندان‌های جنین حدود 6 هفته پس از شروع رشد جنین آغاز می‌شود و بررسی‌ها حاکی از آن است که تغذیه نامناسب مادر بخصوص در مراحل اولیه رشد دندان‌ها می‌تواند روی چگونگی رشد دندان‌ها و فک در دوران جنینی اثراتی برگشت ناپذیر بگذارد. تغذیه عامل مهمی در دوران بارداری محسوب می‌شود، چرا که بدن جنین مواد مغذی را از بدن مادر دریافت می‌کند.

رعایت یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از انواع پروتئین ها، کلسیم و انواع ویتامین‌های A، C و D به رشد جنین و به قوی شدن دندان‌های جنین کمک می‌کند. بعلاوه عدم مصرف انواع ویتامین‌ها در این دوران احتمال پوسیدگی دندان‌ها را افزایش می‌دهد و عفونت ایجاد شده ممکن است به جنین هم منتقل شود، چون بسیاری از زنان باردار در این دوران گرایش به مصرف مواد شیرین پیدا می‌کنند باید توجه کنید که حتما پس از مصرف، مسواک بزنید و نخ دندان به کار ببرید، چرا که دندان‌های شما بیشتر در معرض پوسیدگی قرار دارند. پس از مصرف مواد شیرین و چرب خودداری کنید. خوردن شیر، پنیر و سایر مواد لبنی از پوسیدگی دندان جلوگیری می‌کند.

دندان درد ممکن است در هر زمانی سراغتان بیاید. درست است که در 3 ماهه دوم بارداری با خیال راحت می‌توانید به دندانپزشک مراجعه کنید، ولی بهتر نیست برای عدم ابتلا به بیماری‌های دهان و دندان راهی را پیش گیرید که اصلا مجبور نشوید تن به درمان‌های دشوار آن بخصوص در شرایط خاص حاملگی دهید؟

• اگر قصد حاملگی دارید، از قبل به پزشک مراجعه کنید و دندان‌هایتان را از لحاظ سلامت و پوسیدگی احتمالی مورد معاینه قرار دهید تا اگر درمانی لازم دارد پیش از بارداری برای شما انجام دهند و در دوران بارداری هم به طور مرتب برای معاینه دندان‌ها و لثه به دندانپزشک مراجعه کنید و بهداشت دهان و دندان و طریقه استفاده از مسواک، نخ دندان و دهان شویه را از پزشکتان بیاموزید و آن را رعایت کنید و در زمان مراجعه حتما پزشک را از بارداری خود مطلع کنید.

• به بهداشت لثه‌های خود در دوران بارداری توجه کنید و هرگونه تغییر رنگ و التهابی را جدی بگیرید.

• چون در دوران بارداری هورمون‌ها افزایش می‌یابند، محیط دهان برای پوسیدگی دندان و التهاب لثه فراهم می‌شود، پس سعی کنید با خوب مسواک زدن و نخ دندان کشیدن احتمال این خطر را کاهش دهید و از بروز جرم روی دندان‌ها که محیط را مساعد می‌کنند، جلوگیری کنید. بخصوص رعایت بهداشت و شستشوی دندان‌ها طی 3 ماهه دوم و اوایل 3 ماهه سوم می‌تواند التهاب لثه را تحت کنترل درآورد. برای کاهش التهاب لثه دست کم روزی
2 بار و هر بار به مدت 2 دقیقه مسواک بزنید. نخ دندان بکشید. استفاده از دهان شویه‌های ضد باکتری خطر عفونت را کاهش می‌دهد.

• در دوران بارداری مقدار باکتری‌های موجود در دهان هم افزایش می‌یابد. سعی کنید با استفاده مکرر از دهان شویه‌ها، فعالیت این باکتری‌های ایجادکننده پوسیدگی دندان را به حداقل برسانید. در واقع باید رعایت بهداشت دهان در دوران بارداری به حداکثر خود برسد.

• از مصرف غذاهای شیرین و چرب تا جایی که می‌توانید خودداری کنید یا پس از مصرف، مسواک بزنید. مصرف انواع ویتامین‌ها و کلسیم را در رژیم روزانه فراموش نکنید. تا می‌توانید از میوه‌ها، سبزیجات، غلات، آجیل، ماهی، گوشت و تخم مرغ استفاده کنید.

• استفاده از خمیر دندان‌ها و دهان شویه‌های حاوی فلوراید در جلوگیری از پوسیدگی دندان‌ها میزان جرم‌های دندانی و دهانی را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.

• چنانچه متوجه پوسیدگی دندان در دوران حاملگی شدید، بلافاصله برای درمان به پزشک مراجعه کنید. پزشک با توجه به شرایط شما، بهترین روش درمانی را برای کاهش درد و پوسیدگی انجام خواهد داد.

• در صورتی که جزو آن دسته از زنان بارداری هستید که ویار دارید و مدام دچار حالت تهوع می‌شوید، پس از استفراغ دهان خود را حتما با آب ولرم یا ترکیب جوش شیرین و آب بشویید تا حالت اسیدی دهان برطرف شود.

ندا اظهری