وقتی سرطان به‌ معده هجوم می‌آورد

معده قسمتی از دستگاه گوارش است که به شکل کیسه‌ای عضلانی و قابل ارتجاع در حفره شکم قرار گرفته است. این کیسه عضلانی با ترشح اسید و شیره معده غذا را هضم می‌کند و به روده باریک می‌فرستد. دیواره معده از 3 لایه تشکیل شده است. داخلی‌ترین لایه آن که در تماس مستقیم با محتویات و مواد غذایی درون معده است، لایه مخاطی نامیده می‌شود. تقریبا در تمام سرطان‌های معده، سلول‌های سرطانی از همین لایه مخاطی سر چشمه می‌گیرند.

مثل همه سرطان‌های دیگر، وقتی سلول‌های مخاط معده در تماس با مواد آسیب‌رسان قرار بگیرند یا عاملی باعث آزار این سلول‌ها شود و البته این آزار و اذیت به مدت طولانی ادامه پیدا کند، کم‌کم سلول‌ها تغییر شکل می‌دهند و تکثیرشان از کنترل خارج می‌شود و تبدیل به سلول‌های سرطانی می‌شوند.

سرطان معده بیماری‌ای است که به مرور زمان و طی چندین سال ایجاد می‌شود. معمولا این سرطان در افراد مسن و بخصوص در مردان دیده می‌شود. حدود 70 درصد افرادی که به این سرطان مبتلا هستند در دهه 5 و 6 زندگی خود قرار دارند و به طور کلی می‌توان گفت شیوع این سرطان بعد از 40 سالگی افزایش پیدا می‌کند.

تغذیه نقش بسیار مهمی، هم در ایجاد سرطان معده و هم در پیشگیری از آن دارد. هر چیزی که می‌خورید در تماس مستقیم با سلول‌های مخاط معده قرار می‌گیرد. پس دقت کنید که چه می‌خورید. تحقیقات نشان می‌دهند سرطان معده در اقشار کم درآمد جامعه که عمده مواد غذایی آنها مواد نشاسته‌ای مانند نان و برنج است و میوه و سبزی تازه در رژیم غذایی آنها کم است، بیشتر دیده می‌شود.

همچنین روش‌های آماده‌سازی و نگهداری مواد غذایی بسیار مهم است. استفاده از غذاهای دودی، ترشیجات و شوریجات به مقدار زیاد می‌تواند زمینه را برای بروز سرطان معده مهیا کند. همچنین استفاده از غذاهای مانده و غذاهایی که حاوی مواد نگهدارنده هستند، خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش می‌دهند.

علاوه بر تغذیه، ابتلا به عفونت هلیکو باکتر نیز می‌تواند زمینه‌ساز بروز سرطان معده شود. هلیکو باکتر یک باکتری میله‌ای شکل است که در دستگاه گوارش اکثر ما ایرانی‌ها وجود دارد، پس هر کس که به این عفونت مبتلا است به این معنا نیست که به سرطان معده مبتلا می‌شود و تشخیص این‌که این عفونت در چه کسانی باید درمان شود به عهده پزشک است.

در کنار اینها، ژنتیک نیز می‌تواند نقشی در ایجاد سرطان معده داشته باشد، اما نقش عوامل محیطی مثل تغذیه در ایجاد این سرطان بسیار پر‌رنگ‌تر است. از عوامل دیگر که نقش کمتری دارند می‌توان به اشعه درمانی وسموم یا برخی داروها اشاره کرد.

علائم اولیه سرطان معده به صورت اختصاصی و ویژه نیستند و شاید به همین علت بیشتر سرطان‌های معده دیر تشخیص داده می‌شوند. از اولین علائم قابل توجه در سرطان معده می‌توان به ناراحتی گوارشی مبهم یا درد خفیف شکم، تهوع مختصر ولی به طور دائم و سوزش سر دل اشاره کرد. همچنین احساس پری زودهنگام بعد از غذا خوردن می‌تواند از اولین علامت‌ها باشد. اگراین علائم در عرض چند هفته بهبود پیدا نکرده یا به طور مرتب تکرار می‌شوند، با پزشک خود مشورت کنید. علائم دیگر مثل خون در مدفوع، استفراغ، خستگی و ضعف شدید یا کاهش وزن شدید بخصوص اگر این کاهش وزن به طور ناگهانی باشد، می‌تواند از علائم ابتلا به سرطان معده باشد.

اگر سرطان معده در مراحل اولیه کشف و درمان شود، قابلیت بهبود آن بسیار بیشتر از مواردی است که در مراحل پیشرفته‌تر کشف شود. در بعضی از کشور‌ها مثل ژاپن که شیوع سرطان معده زیاد است، کارهای زیادی برای تشخیص زود هنگام سرطان معده انجام می‌دهند مثلا از 40 سالگی از تست‌های غربالگری استفاده می‌کنند.

2 روش کلی برای تشخیص سرطان معده وجود دارد، یکی گاستروسکوپی و دیگری استفاده از اشعه‌ایکس گاستروسکوپی که در واقع نوعی آندوسکوپی است. این روش بسیار ساده است که حدود 15 دقیقه طول می‌کشد و بدون بیهوشی عمومی و با ناراحتی کمی قابل انجام است و ممکن است از آرامبخش ملایمی برای بهتر کردن وضعیت بیمار تزریق شود. در این روش یک وسیله نازک قابل ارتجاع و تو خالی و بلند که به آن گاستروسکوپ می‌گویند، از طریق دهان بیمار به سمت معده رفته و پزشک به وسیله آن قسمت‌های مختلف معده را مشاهده می‌کند و همچنین می‌تواند به وسیله یک برس ظریف از هر قسمتی که غیر طبیعی به نظر می‌رسد نمونه‌برداری کند و به آزمایشگاه بفرستد.

روش دیگر استفاده از اشعه ایکس است. در این روش بیمار ماده‌ای به نام باریوم را می‌خورد، معده با باریوم خوراکی پر می‌شود و اجازه عبور اشعه ایکس داده نمی‌شود. سپس رادیولوژیست با استفاده از اشعه ایکس از معده عکس می‌گیرد.