فیروزکوه؛ مهمانی آب در بهشت گمشده

آن‌سوتر از دماوند، در مرز استان سرسبز مازندران شهری است که در منتهی‌الیه شمال‌شرقی استان تهران واقع شده است که فیروزکوه نام دارد. زمستان‌ها همیشه در میان سردترین شهرها نامش برده می‌شود و تابستان‌ها خنکای ییلاقاتش روح را طربناک و تازه می‌کند.

مهم‌ترین جاده دسترسی به فیروزکوه، جاده تهران فیروزه کوه است، اما از سمت مازندران و هم‌چنین از سمت استان سمنان نیز به سوی شهرستان فیروزکوه می‌توان حرکت کرد.

قدیمی‌ترین راه ارتباطی تهران به استان مازندران جاده فیروزکوه است، هنوز نیز از این جاده به عنوان یک گذرگاه ارتباطی بین استان مازندران و استان تهران استفاده می‌شود. برخی نیز آن را امن‌ترین جاده برای سفر به شمال کشور می‌دانند. بنابراین همه ساله تعداد زیادی مسافر از این شهر عبور می‌کنند و البته در کنار آن بسیاری نیز فیروزکوه را به عنوان یک مقصد گردشگری انتخاب می‌کنند. بویژه در فصل‌هایی که هوا رو به گرما می‌رود، آب فراوان و رودخانه و هوای کوهستانی فیروزکوه به عنوان یکی از بهترین گزینه‌ها در ذهن می‌نشیند.

کتیبه ناصرالدین شاه و هم‌چنین آبشار ساواشی پس از تنگه اول قرار دارد. تنگه اول، طولانی‌تر، باریک‌تر و عمیق‌تر است. بعد از تنگه اول و پس از حجاری قاجاری آرام آرام آبشار خودش را نشان می‌دهد.

تابستان فصل سفر به ساواشی است، تیر و مرداد، البته گاهی اوقات با طعنه‌های گرمای خرداد یا سرمای هنوز چیره نشده بر شهریور نیز می‌توانید تنگه واشی را به عنوان مقصد سفر انتخاب کنید؛ اما در هر صورت فراموش نکنید هنگامی که گرما به اوج آزاردهنده می‌رسد، می‌توانید به آبشار ساواشی پناه ببرید و زیر آرام‌آرام آب که می‌چکد آرام بگیرد.

این نکته را نیز به خاطر داشته باشید که تنگه واشی یکی از نادر محل‌های رویش گیاه ارزشمند «باریجه» است. این گیاه از جهت پزشکی دارای خواص فراوان است و البته به منظور حفظ و حراست از گونه آن، چیدنش منع قانونی دارد!

در ایران کاروان‌سرا همواره به عنوان ابزاری برای توسعه و ارتباطات مورد استفاده قرار گرفته است. در مرور ادبیات تاریخی، ظهور و بلوغ کاروانسراها در ایران به زمان پیش از ساسانیان نسبت داده می‌شود ولی بسیاری نیز نقطه عطف رشد ابتدایی کاروانسراها در ایران را به دوران ساسانی نسبت می‌دهند. پس از این دوره، در زمان صفویان به شکل بسیار گسترده‌ای موضوع کاروانسراها، امکانات و تجهیزات آنها مورد توجه قرار می‌گیرد و وجه‌تسمیه کاروانسرای شاه‌عباسی نیز برآمده از همین نکته است.

سابقه ساخت و شکل‌گیری کاروانسرای شاه‌عباسی فیروزکوه نیز به دوران صفویه باز می‌گردد. این کاروانسرا تا اواخر دوران پهلوی اول مورد استفاده قرار می‌گرفته است ولی پس از آن به شکل غیرقابل‌استفاده رها شده که همین امر باعث می‌شود این کاروانسرا در برابر عوارض طبیعی دچار آسیب‌های فراوان شود.

کاروانسرای شاه‌عباسی فیروزکوه از جمله بناهای سنگی ایوان‌دار و سرپوشیده محسوب می‌شود. هم‌اکنون این کاروانسرا از طرف اداره میراث فرهنگی و گردشگری فیروزکوه مورد مرمت قرار گرفته است و مسافران می‌توانند از آن بازدید کنند، ضمن این‌که بنا بر اعلام اداره میراث فرهنگی، احتمال دارد کاربری‌های دیگری به منظور جلب هر چه بیشتر گردشگر برای این کاروانسرا در نظر گرفته شود.

چشمه آب‌معدنی خمده در 13 کیلومتری جنوب غربی فیروزکوه در نزدیکی ایستگاه قطار، چشمه آب سردی واقع شده است که معروف به چشمه آب معدنی خمده است. این چشمه بیشتر در تابستان‌ها مورد استفاده مسافران قرار می‌گیرد و باتوجه به امکاناتی که برای آن درنظر گرفته شده است، امکان شنا در چشمه نیز وجود دارد. استفاده‌کنندگان از آب این چشمه بر این باورند که آب آن برای بهبود امراض پوستی و همچنین سنگ کلیه موثر است.

دوست دارم وقتی که از سفر می‌نویسم، از جنس تجربه‌های خودم باشد. یعنی حسش کرده باشم. وقتی از کوه می‌نویسم، دوست دارم سربالایی آن را با سلول‌های خود حس کرده باشم، وقتی که از رود می‌نویسم، در میان امواجش غوطه خورده باشم، وقتی از خلیج‌فارس می‌نویسم، قدم زدن بر ساحل‌های ماسه‌ای آن را بارها و بارها و بارها شبانگاه و هنگام بامداد ساعت‌ها تجربه کرده باشم؛ اما تاکنون جز دو مورد غار علیصدر و غار کتله‌خور تجربه دیگر غارنوردی نداشته‌ام، ولی در این نوشتار به سبب احترام به خوانندگانی که قصد سفر به فیروزکوه را دارند، لازم می‌دانم که مهم‌ترین جاذبه‌های آن را معرفی کنم.

غار بورنیک از جمله جاذبه‌های مهم فیروزکوه محسوب می‌شود. این غار در جوار حبله‌رود در 23کیلومتری جنوب غربی شهر فیروزکوه، در فاصله 6 کیلومتری روستای زیبای هرانده و بر فراز کوهستانی به همین نام واقع شده است. برای دسترسی به این غار مسافران می‌توانند از جاده دماوند ـ فیروزکوه استفاده کنند.

«اندازه دهانه ورودی غار 15 در 10 متر و ارتفاع آن 6 متر است و از سطح دریا 1950 متر ارتفاع دارد. دهانه ورودی آن وسیع است و پس از آن ایوانی با طاق بلند نمایان می‌شود که در منتهی الیه سمت چپ آن راه سنگلاخ ورود به دهلیز اولیه غار واقع شده که سال 1380 به همت فرمانداری فیروزکوه راه ورودی غار به صورت پلکانی به طور مناسبی بهسازی شده ‌است. مجموعه غار بورنیک از 3 تالار عظیم شکل گرفته‌است که بر فراز هر کدام از تالارها، طاق‌دیس‌ها جلب‌نظر می‌کنند.» (ویکی‌پدیا)

فیروزکوه شهر کوچکی است، پایان راه استان تهران و مبدأ ورودی به استان سرسبز مازندران و این شهر خود کم از طبیعت ندارد، ترکیبی است از کوه و رود و باغ؛ باغداری نیز رونق زیادی دارد و اگر روزی دوست داشتید دماوند را از زاویه‌ای دیگر ببینید، یا از فضایی نزدیک‌تر و با آلودگی کمتر، فیروزکوه گزینه مناسبی برای انتخاب است؛ فیروزکوه می‌تواند زاویه دید متفاوتی از دماوند به روی شما بگشاید.

مریم چهاربالش