راه طولانی استانی شدن انتخابات مجلس

طرح استانی شدن انتخابات که از مجلس پنجم تاکنون هر بار مطرح شده، با ایرادات شورای نگهبان راهی بایگانی شده است و این بار در مجلس هشتم و در کمیسیون شوراها و امور داخلی مورد بررسی قرار گرفته و براساس اظهارات طراحان و اعضای این کمیسیون قرار است که نقاط ضعف آن که هر بار مورد ایراد شورای نگهبان واقع شده، برطرف شود تا نهایتا به سرانجامی برسد.

طراحان و موافقان استانی شدن انتخابات مجلس که در کنار این بحث، وارتقا و افزایش اختیارات شوراها و اصلاح قانون مربوط به این تشکیلات را پیگیری می‌کنند، عقیده دارند که با تصویب این طرح سطح قوه مقننه افزایش یافته و از این پس با اجرای آن نمایندگان به جای فعالیت‌ها و رسیدگی به امور جزیی وکلایشان و حضور از یک شهر کوچک، نماینده یک استان خواهند بود و دغدغه‌ها و مسائل کلان کشور را مورد توجه قرار خواهند داد.

در طرح استانی شدن انتخابات مجلس که کلیات آن در کمیسیون شوراها به تصویب رسیده، عمده‌ترین بحث روی جزئیات است که بر مبنای آخرین اخبار قرار است آرا ی یک نامزد برای راهیابی از حوزه فرعی 15 درصد مقرر شود و پس از آن فرد پس از کسب این آرا چنانچه در استان نیز بیشترین رای را کسب کرد به مجلس راه یابد.

رای به چنین شیوه‌ای که مقدمه و پایه اهداف تبیین شده است نمایندگان را از درگیر شدن در امور و مشکلات هر حوزه انتخابیه بازمی‌دارد و عمده مسوولیت آنان را متوجه تکالیف و وظایف ملی می‌کند.

تعریف حوزه اصلی و فرعی در انتخابات استانی مجلس و شرایط برای نامزدی ازجمله مواردی است که به تصویب کمیسیون شوراها رسیده و بر این اساس نامزدهای انتخابات مجلس از این به بعد باید متولد و ساکن حوزه انتخابیه محل رقابتشان باشند یا این که حداقل 10 سال در این شهرها کار اجرایی کرده باشند. البته حزبی شدن انتخابات استانی که یکی از موارد مهم این طرح بود در کمیسیون شوراها حذف شده که به عقیده برخی از نمایندگان یکی از پیش‌نیازهای استانی شدن انتخابات بوده است.

در کنار ذکر فواید این طرح برخی نیز از مضرات و معایب آن سخن به میان می‌آورند و کاهش ارتباط تنگاتنگ میان مردم و نمایندگان برای رفع مشکلات، کاهش فرصت برای ورود نخبگان و جوانان به عرصه خدمت (که در آینده موجبات تضعیف مجلس را به همراه خواهد داشت)‌، ایجاد فاصله میان اقوام و مذاهب و کاهش مشارکت مردم با استانی شدن انتخابات مجلس را از دلایل اصلی نظراتشان ذکر می‌کنند.

دولت نیز به عنوان مجری قانون، این طرح را خالی از اشکال نمی‌داند و معتقد است که به دلیل عدم قوت احزاب و نبود شناخت از کاندیداها احتمال کاهش رغبت برای رای دادن بالا خواهد رفت و همین مساله باعث بی‌رونقی انتخابات خواهد شد.

وزارت کشور و نمایندگان این وزارتخانه ازجمله صولت مرتضوی معاون وزیر کشور هم می‌گوید: طرح نمایندگان مجلس نه مرغ است نه شترمرغ، نه استانی است نه حوزه انتخابیه‌ای، بر این مبنا معتقدیم انتخابات یا باید استانی باشد یا با همین سبکی که وجود دارد برگزار شود ولی طرح نمایندگان مجلس تلفیقی از این دو فرآیند است که انتخابات را سخت و تصمیم‌گیری مردم را با مشکل مواجه می‌کند.

مخالفان در دولت ازجمله محمدرضا میرتاج الدینی معاون پارلمانی رئیس‌جمهور نیز این طرح را خالی از اشکال نمی‌داند و آن را مغایر با بالا رفتن مشارکت مردمی ذکر می‌کند.

دیگر مخالفان و نظریه‌پردازان نظام انتخاباتی بر این نکته هم تاکید دارند که تبدیل کردن ساختار انتخاباتی به حالت بینابینی از عدالت انتخاباتی می‌کاهد و منجر به حذف گروه‌های قومی یا مذهبی از فرآیند انتخابات می‌شود.

کاظم جلالی سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در گفت‌وگو با جام‌جم ضمن یادآوری فواید این طرح و تاکید بر لزوم توجه نمایندگان به مسائل کلان کشور و قانونگذاری و نظارت ،مخالف تصمیمات اخیر است و عقیده دارد که انتخاب نمایندگان از حوزه‌های فرعی و اصلی باعث می‌شود که منتخبین علاوه بر دغدغه‌های گذشته نسبت به رفع مشکلات محلی مردم، در استان‌ها هم گرفتار شوند و کارشان صد چندان شود.

وی هدف اصلی طرح استانی شدن انتخابات را کاهش گرفتاری‌های روزانه نمایندگان اعم از حل مباحث مربوط به اشتغال، وام و... ذکر کرد و ادامه داد با این طرح، ما نمایندگان حوزه‌های کوچک را درگیر مسائل بزرگ می‌کنیم در حالی که آنها در حوزه خودشان هم گرفتارند.

موسی قربانی نماینده قائنات و عضو کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس نیز تاکید دارد که با وضعیت فعلی این قانون امیدی به رای آن در صحنه علنی نیست چون برخی نمایندگان شهرهای کوچک به راحتی به استانی شدن انتخابات رای نمی‌دهند و آن را دلیلی برای قطع رابطه مردم و نمایندگان می‌دانند و تاکید دارند که چنین تصمیمی مسوولیت نمایندگان نسبت به مردم را کاهش می‌‌دهد. اسدالله بادامچیان عضو کمیسیون شوراها هم در مخالفت با این طرح آن را موجب کاهش ارتباط میان مردم و نمایندگان ذکر کرد و ادامه داد: طرح فوق‌‌الذکر چیز جالبی از آب در نمی‌آید چون در چند دوره از مجالس گذشته هم نتوانسته تصویب شود و با مخالفت شورای نگهبان مواجه شده است.

البته موافقان با تاکید بر تقویت نگاه کلان و ملی نمایندگان به امور، وجود این طرح را موجب افزایش اقتدار و اختیارات شورای‌های شهر و روستا به عنوان یک پارلمان محلی می‌‌دانند و تاکید دارند که در صورت تصویب دو طرح استانی شدن انتخابات و افزایش اختیارات شوراها امور کلان به مجلس و امور محلی و شهرستانی به پارلمان‌های شهری واگذار خواهد شد.

ولی اسماعیلی عضو کمیسیون شوراها و امور داخلی نیز در گفت‌وگو با جام‌جم با رد نظر مخالفان در مورد کاهش یا قطع شدن حلقه ارتباطی مردم با نمایندگان تاکید کرد که رای به این طرح باعث تغییر نوع مطالبات مردم از نمایندگان خواهد شد.

نماینده گرمی با یادآوری این که کمیسیون شوراها در دوره هشتم تلاش کرده ایرادات گذشته شورای نگهبان به این قانون را برطرف کند ادامه داد: در این طرح انتخابات 136 کشور مورد بررسی قرار گرفته و تلاش شده مسائل مربوط به میزان مشارکت مردم و بالا رفتن نقش نمایندگان لحاظ شود.

محمد مهدی شهریاری نماینده بجنورد و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی هم با اشاره به این که یکی از طراحان بحث انجام انتخابات استانی بوده، صلاح کشور را در تصویب این طرح می‌داند و مراجعات مردم به نمایندگان برای انجام کوچک‌ترین امورات خرد را موجب بازداشتن نمایندگان از وظایف اصلی آنها می‌داند.

نماینده بجنورد طرح مورد بحث در مجلس هشتم را کامل‌تر از طرح‌های مشابه می‌داند و می‌افزاید: با افزایش اختیارات شوراها دیگر مردم برای بسیاری از کارهای کوچک به نمایندگان مراجعه نخواهند کرد و مسائل مربوط به امورات خود را از طریق شورای شهر پیگیری خواهند کرد.

وی آثار تصویب این طرح در بلندمدت را به نفع فعالیت‌های حزبی دانست و تاکید کرد که با این شیوه انتخابات به صورت لیستی پیگیری خواهد شد.

علی‌اکبر آقایی رئیس کمیسیون عمران و نماینده سلماس هم که بیش از 3 دوره در مجلس حضور دارد نیز این طرح را باعث قوت قوه مقننه دانست و با اشاره به تجربیات مجالس، انتخاب حزبی را نتیجه انجام چنین طرحی عنوان کرد.

حشمت‌الله فلاحت‌پیشه نماینده اسلام‌آباد غرب و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی هم با بیان این که در طرح فعلی مجلس حقوق اقلیت‌ها و قومیت‌ها در شهرهای مختلف مد نظر قرار گرفته شده تاکید کرد که اجرای استانی شدن انتخابات با این شیوه مشارکت حداکثری مردم را به دنبال خواهد داشت.

نمایندگان مجلس شورای اسلامی در دوره هفتم، در اصلاح قانون انتخابات مجلس تبلیغات را در این بخش محدود کردند و براساس آن نصب و الصاق عکس و پوستر را ممنوع کرده و چاپ عکس را صرفا محدود به زندگینامه، چاپ جزوه، بروشور و کارت آن هم حداکثر در قطع 10×15 مجاز دانستند.

بر مبنای این قانون نصب بنر و پارچه هم تنها در محل ستادهای اصلی نامزدها به تفکیک برادران و خواهران مجاز است. حال با توجه به این قانون برخی از نمایندگان تصویب طرح استانی شدن انتخابات را محدودکننده و انحصارطلبی برای افرادی می‌دانند که چهره آنها شناخته شده است.

اما کمیسیون شوراها با اشاره به این ایراد و نقد برخی نمایندگان تاکید دارد که قرار است در اصلاحیه‌ای دیگر بر این قانون طول مدت تبلیغات برای کاندیداهای مجلس را افزایش دهد و البته زمان‌هایی در صدا و سیما و مراکز استان را برای تبلیغ برنامه‌ریزی کنند تا نامزدهای انتخاباتی بتوانند مانند کاندیداهای ریاست جمهوری از برنامه‌ها و سخنرانی‌های شخصی در این رسانه بهره ببرند.

کاظم جلالی مخبر کمیسیون امنیت ملی بحث تبلیغات را هم از عیوب این طرح می‌داند و تاکید دارد که با رای به این طرح افراد مشهور بیشتر می‌توانند رای بیاورند و نخبگان و سیاستمداران جوان به دلیل ناشناس بودن، شانسی در مقابل رقبای قدیمی ندارند.

علی‌اکبر آقایی رئیس کمیسیون عمران هم مبحث تبلیغات را بی‌تاثیر در شیوه استانی انتخابات نمی‌داند و بر بالا رفتن هزینه کاندیداها در این رقابت تاکید دارد، اما حزبی شدن انتخابات و برگزاری به این شیوه را باعث رفع نقص این بخش ذکر می‌کند.

موافقان از جمله حشمت‌الله فلاحت‌پیشه عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و ولی اسماعیلی عضو کمیسیون شوراها چنین دغدغه‌ای را بی‌مورد دانسته و عقیده دارند که با بالا رفتن زمان تبلیغات و استفاده از رسانه ملی چنین مشکلی برطرف خواهد شد.