نقل سروده‌های حسینی در «شاعرانه با عاشورا»

پس از آرم برنامه، استاد نوری با آرامش خاصی می‌گوید: «به نام حضرت دوست و با عرض سلام خدمت شما عزیزان شنونده».

سپس اشاره می‌کند که چطور امام حسین(ع) حج را نیمه‌کاره رها می‌کند و می‌خواهد به کوفه برود.

پس از پخش یک مداحی درخصوص شهادت امام حسین(ع) با بیان کارشناس برنامه دکتر مصطفی بادکوبه‌ای در مورد جایگاه ولایت معنوی به گونه‌ای که حتی حضرت علی(ع) در دوران پیامبر(ص) مطیع و مجری فرمان بودند و امام حسین(ع) نیز در دوران امامت حضرت امام حسن(ع) از این خصوصیات بهره می‌بردند، درواقع (اطاعت از معصوم ) صحبت می‌شود.

این کارشناس برنامه دینی تاکید می‌کند: می‌توان در اشعار به مضامین تازه دست یافت، همچنین وقتی پیرامون حماسه کربلا سخن می‌گوییم، بایستی به این نکته توجه داشته باشیم که حماسه چیزی است که بدان افتخار باید کرد هرچند گریه بامعرفت و بدون ریا برای شهدای کربلا زیبا و سازنده است.

بعد از پخش موسیقی دیگری ایشان در مقام حضرت ابوالفضل(ع) که وقتی به نهر فرات رسیدند، ولی ادب رعایت کردند و آب ننوشیدند، 20 بیت مقدمه به صورت حماسی از سروده‌هایشان به اسم «معجزه خلوص» می‌خواند و می‌گوید:

تو را این تشنگی بهتر ز آب است

تو دریایی، فرات اینجا سراب است

پس از پایان برنامه در فرصتی که پیش می‌آید، امیر نوری گوینده پیشکسوت رادیو ایران درخصوص محتوای این برنامه می‌گوید: «شاعرانه با عاشورا» از نثر و شعر و آواز تشکیل شده است، ولی قسمت شعر برنامه بیشتر است. نثر آن به واقعه عاشورا اشاره دارد. زندگی حضرت امام حسین(ع) از آغاز تولد و رفتارشان در دوران امامت پدر بزرگوارشان حضرت علی(ع) و بعد برادر بزرگشان حضرت امام حسن(ع) بیان می‌شود. وقتی از نوری درخصوص لحن و بیان در ویژه‌برنامه‌های مذهبی خصوصا برنامه‌ای که متناسب با اشعار عاشوراست، می‌پرسم او می‌گوید: طبعا بایستی لحنی بسیار محترمانه، ستایش‌برانگیز و خالصانه از صمیم دل و جان خاضعانه و خاشعانه و متناسب با حال و هوای شعر گاهی هم غمگینانه و گاهی تکریم و تعظیم همراه با غرور باشد.

به عنوان مثال وقتی در ستایش جوانمردی و بزرگی و علو طبع حضرت عباس(ع) صحبت می‌کنیم یا شعری را در ستایش ایشان می‌خوانیم این لحن متفاوت است با زمانی که شعری در مرثیه و مصیبت و شهادت ایشان می‌خوانیم. مثلا شعری می‌خوانیم که در اسارت خاندان نبوت و ولایت، گم شدن طفلان پس از واقعه شهادت امام حسین(ع) است و این‌که در یک ترکیب‌بند فلک و روزگار را مورد خطاب قرار می‌دهیم باید درک و دریافت صحیح و کاملی از شعر داشته باشیم تا علاوه بر رعایت نکته‌های دقیق فن بیان و صنایع بدیع شعری، انتقال واقعه و مصیبت هم به‌خوبی صورت گیرد تا شنونده در حال و هوای این واقعه قرار بگیرد.

از دکتر مصطفی بادکوبه‌ای نویسنده، شاعر و استاد دانشگاه که تا امروز 30 جلد کتاب درخصوص «فرهنگ ایران و اسلام» نوشته و کتاب «آیات نور در سفینه غزلش» برنده جایزه سال 1384 بوده می‌پرسم به نظر شما یک برنامه مذهبی ـ فرهنگی بایستی دارای چه ویژگی‌هایی باشد تا بتواند مخاطب خود را داشته باشد؟ او می‌گوید: اصولا واژه فرهنگ وقتی که با رسانه عمومی هماهنگ می‌شود باید نوآوری و خودداری از تکرار کلیشه‌های پیشین را همراه داشته باشد، زیرا آنچه تاکنون ارادتمندان به اهل بیت گفته‌اند در نهایت احترام به آن می‌نگریم اما هنر شعر، پیدا کردن مضامین و موضوعات تازه است و رسانه عمومی وظیفه‌اش ابلاغ و هماهنگ کردن این مضامین تازه می‌باشد. بنابراین عاشورایی که در شعر امروز فارسی متجلی می‌شود بدون تردید باید با عاشورای دوران صفویه، قاجاریه و پهلوی متفاوت باشد! در نتیجه یک برنامه فرهنگی امروزی باید دارای دو ویژگی «نوآوری‌در‌بیان» و «پیام‌های مناسب با روز» باشد.

بادکوبه‌ای به وظیفه خطیر برنامه‌سازان رادیو در راستای انتقال فرهنگ عاشورا به نسل جوان جامعه اشاره می‌کند و می‌گوید: با توجه به این‌که ما معتقدیم در صحنه بی‌نظیر عاشورا و وقایع مربوطه پیام‌ها و مضامینی متنوع و الگوهای دست‌یافتنی بسیار زیبا نهفته است، برنامه‌سازان ما و همچنین کارشناسان باید برای برنامه‌های فرهنگی ـ عاشورایی خود، این مطالب را مدنظر داشته باشند: اول تعیین مخاطب برنامه‌ها مانند برنامه‌های ویژه جوانان، نوجوانان، خانوادگی، زنان، سالمندان و حتی دانشجویان زیرا برای سطوح مختلف زبان و ساختار مختلف باید به کار برد. دوم شناسایی راستین نیازهای جامعه مخاطب، به صورت میدانی و نه‌تنها حدس ذهنی. سوم یافتن چهره‌ها، صداها و افرادی که خود آنها به‌روز باشند. چهارم خودداری از تکرارهای مخاطب‌گریز. پنجم استفاده از حضور مردمی زیرا به میزان حضور مستقیم مردم در برنامه‌ها و بدون تردید بر آمار مخاطبان برنامه‌ها افزوده خواهد شد و در آخر دست‌کم نهراسیدن از بیان مطالبی نو البته مشروط به رعایت ادب و علم.

این کارشناس که دو شعر «هنر تشنگی» با توضیح این‌که امام حسین(ع) تشنه آب نبود، بلکه تشنه آب حیات یعنی آزادگی و قانون بود و «دوست» با تاکید بر این‌که آن حضرت را عارفانه دوست داشته باشیم را سروده، به ضرورت این نکته که کارشناسان و مداحان بایستی برای پرهیز از بدعت‌ها و خرافات از دیانت و فرهنگ تشیع خود آگاهی داشته باشند اشاره می‌کند و می‌گوید: ما باید به پرسش‌ها و پاسخ‌های گذشته توجه کنیم. مراد سخنم در تغییر نگرش به کربلاست بدین‌گونه که کربلا سرمشقی برای زندگی سرافرازانه است نه بهانه‌ای برای گریستن بر آنچه که در تاریخ گذشته است، مستندم سخن زرین حضرت زینب(س) است که در پاسخ خلیفه، آنگاه که از او پرسیده می‌شود در چه حال هستی؟! می‌فرماید: «ما جز زیبایی ندیده‌ایم». اگر این‌گونه است ـ که حتما همین‌گونه هست ـ تنها اشک ریختن و تاسف بر آنچه بر خاندان عصمت و طهارت گذشته است، فقط کافی نیست. این جمله که عینیت کربلا قطعا در طول تاریخ تکرار نشدنی است، همان‌گونه که 9 امام پس از حضرت سیدالشهدا عینا آن تجربه را تکرار نکردند نشان می‌دهد که روح قیام سیدالشهدا تزریق روحیه آزادگی و عدم وابستگی به زیبایی‌های این جهان است بنابراین برنامه‌سازان ما و کارشناسان محترم باید به دنبال تفکر حسینی باشند!

ای که سیه‌پوش حسینی به هوش

در ره اهداف حسینی بکوش

زیرا که حسینی زندگی کردن افتخار است، نه‌ تنها بر حسین گریستن!

بهروز قزلباش شاعر و سردبیر روزنامه فرهیختگان درخصوص انتخاب اشعاری که در برنامه استفاده شده، می‌گوید: از زمانی که واقعه عاشورا در جریان بود، شاعران، سرودن اشعار عاشورایی را آغاز کردند و اولین شعرها را رزمندگان جبهه اسلام در رجزخوانی‌های خود شروع کردند و من در نوشتن این برنامه به رجزخوانی رزمندگان اسلام در آن دوره توجه کرده و اصل اشعار عربی را به روایت مقاتل مختلف در این برنامه آوردم.

قزلباش ادامه می‌دهد: می‌دانید که بسیار شعرهایی وجود دارند که در نوحه‌ها و مرثیه‌هایی که هر سال تکرار می‌شود بیان نمی‌شود و به گوش مخاطب نمی‌رسد، بنابراین با گشت و گذار در باغ بسیار پربار شعر عاشورایی از اشعار معاصرین و قدما استفاده کرده مخصوصا آنهایی که کمتر به آن توجه شده است.

قزلباش درخصوص نوشتن نثرهای برنامه تصریح می‌کند: نثرها که گاهی شرحی است بر عاشورا و گاهی روایتی است از واقعه کربلا! و چون برنامه ما شامل 3 بخش «نثر و شعر و گفت‌وگو» می‌باشد سعی کردم که این 3 بخش ربط منطقی با هم داشته باشند که سراسر برنامه از یکدستی برخوردار شود و از پراکنده بودن پرهیز کردم.

قزلباش ادامه می‌دهد: اشعار آوازها و مداحی‌ها از سروده‌های خود و دیگر شاعرانی می‌باشد که در این زمینه کار کرده‌اند.

این نویسنده آرزو می‌کند که مخاطبان عاشورا از عافیت‌طلبی بپرهیزند و زبانشان اگر ضرورت سرخ بودن را دارد باید سرخ باشد و شیعه بتواند در هر شرایطی ویژگی‌های خود را حفظ کند، زیرا که یکی از ویژگی‌های شیعیان صریح بودن در ابراز ایمان و عقیده است که اگر اینچنین نباشد دچار نفاق و دورویی شده و این مسائل نه‌تنها در زندگی شخصی ما مساله‌ساز است، بلکه به زندگی اجتماعی و سیاسی نیز آسیب می‌رساند.

وقتی از مهدی ساعی تهیه‌کننده و سردبیر این ویژه‌برنامه می‌پرسم از چه موسیقی‌هایی در دل برنامه استفاده کرده‌اید؟ می‌گوید: با توجه به این‌که نام برنامه «شاعرانه با عاشورا» است، سعی شد موسیقی آرم هم با توجه به نام برنامه و محتوای آن که به اشعار و آواهای عاشورایی اختصاص دارد انتخاب شود. در این مورد با ایجاد فضاهایی برای اشعاری که توسط آقای نوری خوانده می‌شود، موسیقی‌هایی انتخاب و پخش می‌گردد. همچنین با توجه به نوع و حالت روایی این اشعار، موسیقی‌ها متناسب با حال و هوای محرم انتخاب شد ضمن این‌که در برنامه سعی می‌شود در مورد سروده‌هایی که با مضمون محرم و با محوریت عاشورا سروده شده است، صحبت شود و در این راستا آوازهایی انتخاب شود که بتواند مصداق مناسبی برای این اشعار باشد.

ساعی به چینش برنامه اشاره می‌کند و می‌گوید: در ابتدای هر برنامه روایت کوتاهی از واقعه عاشورا توسط استاد بوذری قرائت می‌شود و اشعار عاشورایی هم که مکمل این روایت است، پخش می‌شود. همچنین کارشناسان فرهنگی ـ مذهبی که خود اشعاری سروده‌اند همچون دکتر بادکوبه‌ای ضمن خواندن سروده‌های خود این اشعار را توضیح می‌دهند.

ساعی در ادامه می‌گوید: ساخت برنامه‌های مناسبتی همچون ویژه‌برنامه‌های ماه مبارک رمضان و محرم، حال و هوای متفاوتی را می‌طلبد. با توجه به این‌که این برنامه در ایام محرم ضبط و پخش می‌شود و ما به نوعی در زندگی روزمره هم با این موضوع مذهبی درگیر هستیم سعی می‌کنم حس و حال این ایام را در برنامه‌هایم منعکس کنم.