نگاه کارشناسان به الزامات الگوی پیشرفت اسلامی ـ ایرانی

ایشان با ارائه دیدگاهی جدید، واژه «پیشرفت» را جایگزین «توسعه» کرده و علت این جایگزینی را تفاوت نگرش ایران ـ اسلام و غرب به معنای جامعه و انسان کامل بیان کردند.

رهبر معظم انقلاب با اشاره به قسمت اقتصادی الگوی یاد شده، بر جاری شدن «نگاه غیرمادی به اقتصاد» تاکید کرده و افزودند: اسلام برای ثروت اهمیت قائل است و تولید ثروت را مطلوب می‌داند؛ به شرط این که از آن برای ایجاد فساد، سلطه و اسراف استفاده نشود.

در همین حال کارشناسان اقتصاد و توسعه تشکیل این نشست را اقدامی بی‌سابقه و ضروری در شرایط حاضر کشور عنوان کردند. با این وجود تاکید کردند که در صورت آماده نشدن مقدمات و پیش‌زمینه‌ها خروجی کار که همان محتوای الگوی پیشرفت است، پخته از کار در نخواهد آمد.

دکتر داوود دانش‌جعفری، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام که در جلسه یاد شده حاضر بوده است، در این باره به خبرنگار ما گفت: اکنون که در حال برنامه‌ریزی برای تدوین این الگو هستیم باید به برخی نکات توجه کنیم. از جمله این‌که از همه ظرفیت‌های کشور استفاده شده و جناح‌بندی‌ سیاسی در کار نباشد تا همه طرز تفکرها بتوانند نظرات خود را بیان کنند.

وی افزود: با آغاز کار تدوین الگوی پیشرفت توسط رهبر‌معظم انقلاب در واقع راه دسترسی به ذخایر کشور باز شده است. اما این راهی دشوار و پیچیده است که سعه صدر بالایی لازم دارد، چرا که زمان طولانی لازم برای این‌کار ممکن است به تغییر مسیر منجر شود.

وی اظهار کرد: پیام برگزاری این نشست آن بود که ذخایری که کشور دارد و مهم‌ترین آن ذخایر انسانی شامل تجربی و دانشی است، باید در خدمت تامین آینده باثبات کشور قرار گیرد.

دانش‌جعفری خاطرنشان کرد: تدوین الگوی پیشرفت یک بار برای همیشه مرزبندی ایران را با غرب از نظر تئوریک و پاسخ به مسائل اساسی روشن می‌کند. مثلا تفاوت نگاه به توسعه در غرب و ایران باید تبیین شود تا کشور با نگاه جدید در مسیر جدیدی قرار گیرد.

وی گفت: لذا کار بزرگ و پیچیده‌ای را پیش رو داریم اما مهم‌تر از آن تدوین نگاه به فرآیند اجرایی کار الگوست که اگر الان انجام نشود، صدماتش در آینده آشکار خواهد شد.

دکتر عماد افروغ، استاد دانشگاه که در جلسه چهارشنبه شب حاضر بود نیز به خبرنگار ما گفت: برای تنظیم الگوی پیشرفت که کاری بی‌سابقه است، راه دشواری پیش‌رو داریم. برای نیل به این هدف باید از پیشرفت‌های روش‌شناختی که دنیای غرب به دست آورده استفاده کنیم و تجارب خودمان در زمینه هستی‌شناسی را نیز مدنظر قرار دهیم.

وی افزود: متاسفانه در مجامع علمی و دانشگاهی ما نه به تحولات روش‌شناختی غرب توجه می‌شود و نه به گفتمان انقلاب اسلامی. بلکه ما هنوز کپی‌بردار اروپای سده 19 و اوایل سده بیستم هستیم. دانشگاه‌های ما هنوز جرات اندیشیدن ندارند لذا باید این جرات ایجاد شود.

وی اظهار کرد: در واقع کلید زدن تدوین الگوی پیشرفت، فرصت بسیار مناسبی است برای این‌که دانشگاه‌های ما متحول شوند و به کار مفیدی بپردازند که مدت‌ها از آن دور بوده‌اند.

ما در زمینه هستی‌شناسی با مشکل مواجه نیستیم بلکه در زمینه معرفت‌شناسی و روش‌شناسی مشکل داریم و راه‌های لازم را ابداع نکرده‌ایم. شاید اگر چنین جلساتی تشکیل نمی‌شد، هیچ گاه به این سو نمی‌رفتیم.

افروغ تصریح کرد: هنوز که این کار آغاز نشده باید بپذیریم که اندیشمندان با دیدگاه‌های مختلف دعوت شوند و روش تدوین الگوی پیشرفت، روش مبتنی بر استدلال باشد. در واقع قابلیت ها در بستری از وحدت و گفت‌وگو تجمیع شود.

وی گفت: این یک واقعیت است که مدتی است با دلزدگی و انزوای نخبگان روبه‌رو هستیم. آنان مبانی را قبول دارند، اما در شیوه اجرا اشکالات جدی مطرح می‌کنند و این امر باعث ایجاد یک شکاف شده است. معتقدم اقدام رهبر انقلاب در دعوت از همه نخبگان برای تدوین الگوی پیشرفت علاوه بر انقلاب فکری اقدامی اساسی برای وحدت به شمار می‌آید.

از سوی دیگر دکتر محمد خوش‌چهره، استاد اقتصاد دانشگاه تهران با تخصص توسعه، به خبرنگار ما گفت: تدوین الگوی پیشرفت، کاری عظیم است که از تحلیل ظرفیت‌های بین‌المللی و جغرافیای ایران و اسلام متولد می‌شود.

وی افزود: چیزی که در جلسه رهبر معظم انقلاب فرصت پرداختن به آن پیش نیامد، تبیین ضرورت تدوین الگوی پیشرفت بود و این‌که چرا در شرایط حاضر نیاز به این الگو داریم.

چرا واژه متعارف در ادبیات دنیا یعنی «توسعه» باید با واژه «پیشرفت» جایگزین شود و این جایگزینی چه تاثیری در مسیر حرکت کشور و آینده آن خواهد داشت. وی اظهار داشت: احتمالا تفاوت این دو واژه برای دانشگاه‌ها چندان جا نیفتاده است و یکی از الزامات و پیش‌زمینه‌های تدوین الگوی پیشرفت، تبیین همین تفاوت‌هاست. یعنی این‌که بگوییم ما به دنبال نگاهی جدید به اقتصاد، سیاست و حکومت، فرهنگ، تربیت، انسان کامل و غیره هستیم و این نگاه جدید از نظر استراتژیک چقدر برای ما و کشور ضروری است.

خوش‌چهره گفت: برای به ثمر رسیدن یک کار درست، مقدمات آن باید درست باشد و حال که می‌خواهیم به سمت تدوین الگوی پیشرفت اسلامی ـ ایرانی‌حرکت کنیم، باید ابتدا نخبگان ضرورت این مساله را درک کرده و به مسوولیت خود پی ببرند تا این راه دشوار آغاز شود.