سیطره کتابهای کمک درسی غیراستاندارد بر مدارس
امروزه کتابهای کمکآموزشی در مدارس کشور چنان شانهبهشانه کتابهای درسی حرکت میکند که گویی بزودی پای ثابت کلاسهای درس تبدیل میشوند؛ این در حالی است که آموزش و پرورش از ممنوعیت تدریس کتابهای کمکدرسی در مدارس خبر میدهد.
برای پیدا کردن کتابهای کمک آموزشی نیازی نیست روانه خیابان انقلاب یا مراکز شهر شویم، چرا که در تمام کتابفروشیها و حتی برخی کتابخانههای محلات، این کتابها یافت میشود. از کتابهای مکمل و سنجش تا تست و تشریحی و از آموزش گامبهگام تا معلم خود باشیم و... کتابهای درسی که روزگاری با تحقیر از آنان به عنوان «حلالمسائل» یاد میشد بر کلاسهای درس سروری میکنند.
حجتالاسلام محیالدین بهرام محمدیان ـ معاون پژوهشی وزیر آموزش و پرورش ـ با اعلام خبر، ممنوعیت تدریس کتاب های کمک درسی در مدارس میگوید: متاسفانه برخی معلمان برای کم و آسان کردن کار خود در کلاس از کتاب های کمک درسی استفاده میکنند که تخلف آشکار است. وی تصریح میکند: الزام دانشآموزان به خرید کتاب های کمکدرسی و تدریس آن در ساعات رسمی مدارس غیرقانونی است.
براساس این خبر و با تایید سازمان برنامهریزی کتب درسی ، 50 درصد از کتابهای کمکدرسی موجود در بازار، غیراستاندارد هستند که موجب رواج حفظ کردن به جای یادگیری و رکود ذهن دانشآموزان میشود؛ بنابراین تبلیغات گسترده برخی متون کمکآموزشی در رسانههای جمعی، دلیلی بر تایید وزارت آموزش و پرورش نیست.
خرید کتابهای کمکدرسی در مدارس، از تشویق تا اجبار
اما آنچه در حال حاضر در مدارس کشور اجرا میشود با مواضع وزارت آموزش و پرورش همسو نیست. بیشتر والدین دانشآموزان در مقاطع مختلف تحصیلی بویژه راهنمایی و دبیرستان تایید میکنند که برای تهیه کتابهای کمکدرسی تحت اجبار هستند. س. جلالی در این باره میگوید: دو فرزند راهنمایی و دبیرستانی دارم و چند هفته که از سال تحصیلی جدید میگذرد، سفارش معلمان به بچهها برای خرید کتابهای درسی آغاز میشود. بهگفته این پدر، در ابتدا خرید کتابهای کمکدرسی اجباری نیست و گفته میشود هر کس مایل است بیشتر یادبگیرد این کتابها را بخرد، اما بعد از یک ماه کسانی که این کتابها را ندارند از سایرین عقب میمانند، چون معلم در بسیاری موارد برای تمرینهای خارج از کلاس به این کتابها استناد میکند.
حتی بسیاری از معلمان نیز نسبت به خرید اجباری این گونه کتابها نظر مثبتی ندارند. ز. شمسایی، دبیر حسابان در این باره میگوید: این روزها کتابهای کمکدرسی حتی در مدارس ابتدایی هم نفوذ کرده، من هم مجبور شدهام برای فرزند 10 سالهام چند کتاب کمکآموزشی تهیه کنم. وی خرید این کتابها را مفید میداند، اما عادت به آن را باعث آسیب به نظام آموزش عنوان میکند و میگوید: متاسفانه حجم کتابهای درسی خیلی بالاست، معلمان مجبور میشوند از برخی مفاهیم سریعتر بگذرند، اما برای کمک به دانشآموزان توصیه میکنند تا با استفاده از کتابهای کمکآموزشی مشکل دانشآموز رفع شود.
اما منتقدان اینگونه کتابها با تاکید بر اینکه بسیاری از متون کمکآموزشی موجود در بازار، استاندارد نیست، بسیاری از مفاهیم موجود را تکراری میدانند که تنها باعث نمرهگیری دانشآموز میشود و از یاد دادن مسائل درسی به آنها ناتوان است. از سوی دیگر شنیدهها حاکی است در برخی مدارس مدیران یا معلمان در ارتباط با عدهای از ناشران کتابهای کمکدرسی، به دانشآموزان توصیه میکنند که از کتابفروشیها و ناشران خاصی کتابهای کمکآموزشی خود را تهیه کنند، که نشاندهنده نبود نظارت بر استفاده از این وسایل به ظاهر کمکآموزشی است.
انتشار کتاب کمکدرسی بدون تایید آموزش و پرورش
هر سال بخش عمدهای از شمارگان کتاب در بازار نشر کشور به کتابهای کمکدرسی اختصاص دارد؛ این شمارگان هر چند معمولا به صورت هفتگی اعلام میشود، اما نشانه افزایش ناشرانی است که با اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بدون هماهنگی با وزارت آموزش و پرورش بخشی از نشر خود را به کتابهای کمکدرسی اختصاص میدهند.
محمدعلی جمالیفر، سرپرست دفتر برنامهریزی و تالیف سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی کشور، با توجه به افزایش انتشار کتابهای آموزشی موسوم به «کار» در بازار نشر کشور توضیح میدهد: «کتاب کار، مطالب را در قالب فعالیتهای روزمره که برای دانشآموزان قابل لمس است، ارائه میدهد و از این طریق یادگیری مطالب را برای آنان آسانتر میکند. به گفته او، ارائه کتابهای کمکآموزشی که در برخی اوقات در بازار عنوان کتاب «کار» را یافتهاند، نگرانکننده است، چرا که این نوع کتابها تکبعدی است در حالی که کتابهای کار باید مجموعهای از دانش، مهارت، تعلق و خلاقیت دانشآموز را تقویت کند.
برخی کارشناسان معتقدند که مولفان کتابهای کمکآموزشی برای کسب سود بیشتر، منابع آموزشی خارجی را منبع قرار میدهند، یعنی کتابهایی که در خارج، درسی است، در ایران عنوان «کمکدرسی» میگیرد، بخش عمدهای از این کتابها به پرسشها و پاسخهایی اختصاص دارد تا دانشآموز را برای آزمون آماده کند. بنابراین کتاب کمکآموزشی، برای یادگیری آنچه معلم در کلاس تدریس میکند، کمکی نمیکند بلکه تنها عاملی است تا دانشآموزان نمره خوبی بگیرند و بهرهوری معلم ـ هر چند به طور کاذب ـ افزایش یابد.
رضا نباتی، کارشناس مولف کتابهای درسی آموزش و پرورش در این باره به ایبنا میگوید: بسیاری از کتابهای کمکدرسی به هیچ عنوان از نظر کارشناسی مفید نیستند، زیرا در کتابهای درسی رویکردهای نوین آموزشی مطرح شده اما وقتی کتابهای کمکآموزشی غیراستاندارد یا همان حلالمسائلها در اختیار دانشآموزان قرار میگیرند، روند یادگیری اتفاق نمیافتد و تنها دانشآموزان را شرطی میکند و اگر در امتحان صورت مساله عوض شود، آنها نمیتوانند به سوالات پاسخ دهند.
وی با انتقاد از تاکید برخی معلمان به استفاده از این کتابها میگوید: «متاسفانه این موضوع در میان معلمها رواج پیدا کرده است. آنها اغلب در کلاسهای آموزشضمن خدمت شرکت نمیکنند و اطلاعی از جریان و شیوههای آموزشی ندارند و برای این که کار خود را راحت کنند، این کتابها را در سبد آموزشی قرار میدهند.»
به هر حال در حال حاضر به گفته معاون پژوهشی وزیر آموزش و پرورش، بازار کتابهای کمکآموزشی، آشفته و غیراستاندارد است و نیازهای کاذبی را در معلمان و دانشآموزان به وجود آورده که به طور مسلم به ضرر کتابهای درسی و آموزشی خواهد بود، این آشفتگی از یک سو از نبود هماهنگی بین وزارت ارشاد و آموزش پرورش در تولید محصولات آموزشی حکایت میکند و از سوی دیگر از سوءاستفاده جدیدی که تاوان آن را والدین و دانشآموزان میدهند.
کتایون مصری
گروه جامعه
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
