جشنواره تئاتر دفاع مقدس، تا اطلاع ثانوی بلاتکلیف

نصرالله قادری، نمایشنامه‌نویس و منتقدی است که در آخرین دوره جشنواره دفاع مقدس به عنوان قائم مقام دبیر این رویداد حضور داشت. او درباره کم‌کاری نویسندگان در حوزه نمایشنامه‌نویسی دفاع مقدس می‌گوید: وقتی خود من چندین نمایشنامه به دوره‌های گوناگون این جشنواره ارائه کرده‌ام که بدون دلیل درست و روشنی رد شده‌اند، چگونه می‌توان انتظار داشت برای مدت طولانی بتوانم در این وادی قلم بزنم.

این مدرس دانشکده‌های هنری ادامه می‌دهد: جدای از این سختگیری‌ها و اعمال سلیقه‌ها، بسیاری از سوژه‌های دفاع مقدس برای تبدیل شدن به متن نمایشی نیازمند پژوهش‌های میدانی و طولانی هستند که جایی باید هزینه‌های آن را بپذیرد که تا امروز متاسفانه چنین نبوده است.

احمد ایرانی‌خواه نیز هنرمندی است که در 5 دوره از جشنواره دفاع مقدس حضور داشته و جوایز متعددی نیز دریافت کرده است. او که حضور در این جشنواره را استوار بر اعتقاد قلبی خود می‌داند، می‌افزاید: همه ما چه هنرمند و چه مدیر نسبت به جنگ تحمیلی احساس مسوولیت می‌کنیم، اما مشکل آنجا بروز پیدا می‌کند که عده‌ای فکر می‌کنند پرداختن به مشکلات و معضلات و آسیب‌های جنگ تحمیلی، این آثار را از گروه تئاتر دفاع مقدس خارج می‌کند.

او که اصلا اعتقادی به ضد جنگ بودن چنین آثاری ندارد، تاکید می‌کند: این آسیب‌ها جزیی از واقعیت جنگ هستند که مردم ما تا امروز با آن مواجه بوده‌اند و به همین خاطر یادآوری آن در آثار هنری از وظایف هنرمند متعهد و اجتماعی است.

ایرانی‌خواه که بیشتر آثارش با درونمایه دفاع مقدس تولید شده‌اند، ادامه می‌دهد: نمی‌توان 8 سال جنگیدن و مقاومت مردم و رزمنده‌ها را نادیده گرفت و وظیفه هنرمند هم پرداختن به حقایق زندگی آنان است و مدیران هم باید شرایط مناسبی برای کار آنان فراهم آورند.

عباس غفاری که چندین کار را در دوره‌های گذشته جشنواره تئاتر دفاع مقدس اجرا کرده است، درباره نفس برگزاری جشنواره می‌گوید: از یک سو این رویداد هنری باعث می‌شد هنرمندان بیشتر به سمت این موضوع‌ها بروند و کارهای بیشتری در این عرصه تولید شود و از طرف دیگر تماشاگران فرصت می‌یافتند با واقعیت‌های جنگ تحمیلی بر صحنه تئاتر آشنا شوند.

ایرانی‌خواه هم با تاکید بر نقش مثبت این جشنواره بر دوره هفتم این رویداد انگشت می‌گذارد و می‌افزاید: در آن سال چند نمایشنامه از محمد یعقوبی، علیرضا نادری، علیرضا حنیفی و حسین فدایی حسین روی صحنه آمدند که هم مخاطبان را جذب و هم نظر موافق منتقدان و کارشناسان را جلب کردند.

حسین مسافر آستانه، رئیس مرکز هنرهای نمایشی که سال‌ها مدیر عامل انجمن تئاتر دفاع مقدس بود، در این خصوص می‌گوید: باورپذیری شرط اول موفقیت هر اثر دفاع مقدس است که تعدادی از نویسندگان ما در آثارشان به آن می‌رسیدند و تماشاگر را هم قانع می‌کردند. نگاه انسانی به جنگ، پرهیز از شعارزدگی و سرسری نگرفتن مفاهیم بزرگ و عمیقی چون شهادت باعث می‌شد مخاطب آدم‌های این نمایشنامه‌های جنگی را از جنس خودش بداند و با آنان همذات‌پنداری کند.

اما نصرالله قادری، دوازدهمین دوره جشنواره تئاتر دفاع مقدس را به دلیل حضور چهره‌های حرفه‌ای بسیار موفق ارزیابی می‌کند و توضیح می‌دهد: در آن دوره برای اولین بار از اشخاص حرفه‌ای دعوت شد و آنان فرصت یافتند تا به دور از سفارش‌های کلیشه‌ای، نگاه‌های متفاوتی را به 8?سال جنگ ایران و عراق بیندازند.

عباس غفاری، برگزاری جشنواره تئاتر دفاع مقدس را مفید می‌داند، چراکه عده‌ای از حرفه‌ای‌ترین هنرمندان امروز ما را به جامعه معرفی کرده که با کارهایشان نوری متفاوت و تازه را بر موضوع دفاع مقدس انداختند. وی از نمایشنامه‌های «عطا سردار مقلوب» نوشته علیرضا نادری، «شبانه» از محمد چرمشیر، «زمستان 66» نوشته محمد یعقوبی و «نهر فیروزآباد» به نویسندگی محمد رحمانیان یاد می‌کند که برای اولین بار در جشنواره تئاتردفاع مقدس اجرا شدند.

حسین مسافر آستانه، تئاتر دفاع مقدس را گونه‌ای جدید در هنرهای نمایشی می‌داند که نمی‌توان آن را در گروه آثار جنگ قرار داد. وی در این باره می‌گوید: تئاتر دفاع مقدس یک ژانر جدید محسوب می‌شود که با برگزاری جشنواره اختصاصی‌اش توانست به جایگاه تثبیت شده‌ای برسد. در طول 12 دوره این جشنواره، هنرمندان تئاتر هم از نظر درونمایه اثر، هم به لحاظ قالب و فرم و هم به جهت رویکردهای تکنیکی، تجربه‌های متنوع و متفاوتی را آزمودند.

احمد ایرانی‌خواه، برگزاری کارگاه‌های آموزشی در دل جشنواره تئاتر دفاع مقدس را از نکات مثبت چند دوره آن می‌داند و می‌افزاید: برپایی کارگاه‌های آموزشی کارگردانی از سوی فرهاد مهندس‌پور و نمایشنامه‌نویسی توسط علیرضا نادری برای خود من تجربه‌ای گرانبها بود که افق‌های نویی را به روی من گشود.

با وجود تمام این اظهارنظرهای مثبت، 3 سال است که جشنواره تئاتر دفاع مقدس به تعطیلی کشیده شده است. نصرالله قادری در واکنش به این اتفاق می‌گوید این پرسشی است که مدیران باید به آن پاسخ دهند و بگویند چرا موانع زیادی سر راه برگزاری آن به وجود آوردند.

عباس غفاری در این ارتباط وارد جزییات می‌شود و توضیح می‌دهد: معلوم نبودن خطوط قرمز موضوعی، سلیقه‌ای بودن ضوابط، تنگ کردن فضا از دلیل‌های اصلی تعطیلی آن بود، چراکه هنرمند خلاق نمی‌تواند نعل به نعل فرامین برگزارکنندگان را رعایت کند و این با نگاه هنرمندانه و خلاقانه منافات دارد.

احمد ایرانی‌خواه، یکی از خسارت‌های تعطیلی این جشنواره را ضعیف‌تر شدن آثار دفاع مقدس در چند سال گذشته عنوان می‌کند و فراموش شدن پژوهش در این حوزه را خسران بزرگ می‌نامد: متاسفانه در حال حاضر جوانان ما با آنچه در 8 سال دفاع مقدس اتفاق افتاده بیگانه‌اند و نسل تازه نفس تئاتر هم برای همین کمتر به سمت این موضوع می‌رود.

نصرالله قادری نیز هر چند با جشنواره‌زدگی مخالف است، اما برگزاری جشنواره تئاتر دفاع مقدس را ضروری می‌داند و می‌گوید: این جشنواره در افزایش فعالیت هنرمندان شهرستانی نقش بسیار پر رنگی داشت و باعث می‌شد آنان حضوری فعال در این عرصه پیدا کنند که 3 سال این فرصت از آنان دریغ شده است.

رضا آشفته / جام‌جم