فرش‌های خراسان شمالی، آیینه اصالت عشایر

مجتبی مهرآبادی، مسوول واحد فرش سازمان بازرگانی خراسان شمالی می‌گوید: 45 درصد فرش‌های دستباف روستایی خراسان شمالی با نقوش سفارش شده خریداران بافته می‌شوند و مابقی دستبافته‌ها که شامل طرح‌های اقوام ترکمن، فارس و بلوچ‌ها هستند، نقش و طرح‌های اصیل عشایری دارند و به طور ذهنی بافته می‌شوند. درواقع با وجود تحول ایجاد شده در زندگی روزمره روستاییان آنها به اصالت فرش این خطه پایبند بوده و مانع از تغییر طرح‌ها، اندازه و رنگ فرش استان شده‌اند.

وی می‌افزاید: این درحالی است که نیاز امروز بازار فرش، طرح‌هایی جدید با نقوش خلوت است که بافندگان سنتی باید این موضوع را مد نظر داشته باشند. کما این که بافت فرش از روی نقشه‌های از پیش طراحی شده علاوه بر مورد پسند بودن بازار سرعت بافت فرش را نیز افزایش می‌دهد و با اعمال مدیریت روی نیروی انسانی بازده کاری افزایش می‌یابد.

مسوول واحد فرش سازمان بازرگانی خراسان شمالی تولید فله‌ای و ناآگاهانه فرش دستباف در خراسان شمالی را دلیلی برای افول فرشبافی و نبود بازار متمرکز فرش در این استان عنوان می‌کند و می‌افزاید: زمینه و شرایط لازم برای ورود افراد تحصیلکرده در رشته‌های طراحی فرش به بازار کار فراهم شده و ما امیدواریم با ورود این افراد بازار فرش استان متحول شود. افراد کارشناس در این عرصه می‌توانند با تبادل نظر با تولیدکنندگان و تشکیل گروه‌های مشاوره، شرکت‌های تعاونی و موسسه‌های تحقیقاتی به شکلی پویا در این عرصه فعالیت کنند.

مهرآبادی در ادامه به ارائه طرح ساماندهی طرح و نقش فرش دستباف خراسان شمالی اشاره کرده و می‌افزاید: طی 4 سال گذشته طرحی از طرف سازمان بازرگانی استان با هدف احیا، شناسایی و ساماندهی طرح‌ها و نقوش فرش دستباف خراسان شمالی به مرکز ملی فرش ایران ارائه شده است که در قالب این طرح نقوش اصیل خراسان شمالی شناسایی و به شکل بانک اطلاعاتی ثبت خواهد شد.

بر این اساس از طریق یک موسسه تحقیقاتی و با حضور چند نفر از کارشناسان بومی استان روی طرح‌ها و نقوش تحقیق و بررسی می‌شود.

وی می‌افزاید: پیگیری لازم ازسوی سازمان بازرگانی با هدف طراحی و تصویب طرح و نقش مختص خراسان شمالی انجام شده است و با تعیین طرح نمونه‌ای از آن بافته شده و به موزه ملی فرش اهدا می‌شود.

وی نبود صنایع جانبی و خدمات تکمیلی را از جمله مشکلات پیش‌روی بافندگان فرش در این استان عنوان کرده و می‌افزاید: این ضعف استان باعث شده تا آنها به اجبار برای فروش فرش‌های خود یا متوسل به هزینه انتقال فرش به شهرهای نائین و اصفهان شوند یا فرش‌های خود را به کمتر از قیمت واقعی به تاجران و دلالان فرش بفروشند.

حسین ایرانلو، مدیرعامل اتحادیه صنایع دستی خراسان شمالی نیز می‌گوید: یکی از مشکلات پیش‌روی فرش خراسان شمالی و بافندگان آن نبود مواد اولیه مرغوب در استان است که ضربه سنگینی را به فرش خراسان شمالی وارد کرده است. البته خوشبختانه اتحادیه‌های فرش درصدد رفع این مشکل هستند که امیدواریم از این پس بافندگان فرش دیگر دغدغه مواد اولیه را نداشته باشند. از سوی دیگر، واسطه‌گری و زیر نظر بیمه قرار نداشتن اکثر بافندگان از دیگر مشکلات فرش استان است که تاکنون باعث افت شدید قیمت فرش برای تولیدکنندگان آن شده است.

ابوالقاسم محمدی، مدیرعامل اتحادیه صنف قالیبافان بجنورد نیز می‌افزاید: تبلیغات می‌تواند نقش بسزایی در رونق فرش ما در بازار جهانی داشته باشد که متاسفانه این کار کمتر از طرف صادرکنندگان شکل می‌گیرد. البته این کار مستلزم هزینه و سرمایه‌گذاری زیادی است، به همین دلیل و سوددهی پایین آن در خراسان شمالی کسی اقدام به احداث این صنایع نمی‌کند. اگرچه از زمانی که فرش تحت پوشش سازمان بازرگانی استان قرار گرفته ساماندهی خوبی در فروش و صادرات آن صورت گرفته است.