آینده نامعلوم پایگاه‌های نظامی آمریکا در قرقیزستان

ریک روزوف در مقاله‌ای که در پایگاه اینترنتی گلوبال ریسرچ منتشر شده است، نوشت: پس از 2 روز درگیری خونین در قرقیزستان قربان بیک باقی‌اف، رئیس جمهوری این کشور پنجشنبه گذشته پس از 5 سال حکومت از پایتخت متواری شد و در نقطه نامعلومی در جنوب این کشور در اختفا به سر می‌برد.

او که 2 ماه پس از انقلاب به اصطلاح گل لاله در سال 2005 قدرت را به دست گرفته بود قرقیزستان را به گذرگاه اصلی نیروهای آمریکایی و ناتو برای ورود به خاک افغانستان تبدیل کرده بود.

از اکتبر سال 2001 که افغانستان به اشغال نیروهای آمریکایی درآمد پنتاگون پایگاه هوایی ماناس را با وجود مخالفت‌های مقامات روسیه در نزدیکی پایتخت قرقیزستان در اختیار گرفت که نقشی راهبردی را برای عملیات نظامی آمریکا در افغانستان ایفا می‌کند. به گفته یک نشریه نظامی در ژوئن گذشته، بیش از 17 هزار نفر از نیروهای نظامی ائتلاف ناتو از طریق این پایگاه به خاک افغانستان وارد شده‌اند یا بالعکس به کشورهایشان بازگشته‌اند. علاوه بر آن پایگاه ماناس به یک مرکز ترانزیتی برای جابه‌جایی 5000 تن محموله‌های نظامی شامل قطعات و تجهیزات یدکی، اونیفورم و سایر اقلام مورد نیاز نیروهای نظامی تبدیل شده است. بطور معمول حدود 1000 سرباز آمریکایی و تعدادی از نیروهای نظامی اسپانیایی و فرانسوی در این پایگاه حضور دارند.

ریچارد هالبروک، نماینده ویژه کاخ سفید در امور مربوط به افغانستان و پاکستان در فوریه امسال برای نخستین بار به قرقیزستان، قزاقستان، تاجیکستان و ازبکستان سفر کرد و پس از بازدید از پایگاه ماناس گفت: هر ماهه 35 هزار سرباز آمریکایی از این پایگاه عبور می‌کنند، این میزان در سال به 420 هزار نفر می‌رسد که میزان قابل توجهی است.

در فوریه سال 2009 نیز دولت قرقیزستان اعلام کرد قصد دارد نیروهای نظامی آمریکایی و ناتو را از خاک کشورش بیرون کند و احتمال پایان حضور نیروهای آمریکایی در این کشور زیاد است اما در ژوئن همان سال با پیشنهاد 60 میلیون دلاری دولت آمریکا مواجه و از تصمیمش منصرف شد.

کشور قرقیزستان نه تنها با چین، قزاقستان، تاجیکستان و ازبکستان هم‌مرز است بلکه یکی از جمهوری‌های استقلال‌یافته اتحاد جماهیر شوروی سابق نیز می‌باشد که همواره باید توجه دولت‌های چین و روسیه را به خود جلب کند و آنها را از خود راضی نگهدارد.

علاوه بر آن 9 سال است که نگران صدها هزار نیروی نظامی آمریکایی و ناتو است که از طریق پایگاه ماناس از قرقیزستان عبور می‌کنند و تاکنون این روند ادامه داشته است. با این وجود حضور نیروهای نظامی آمریکا و ناتو در قرقیزستان تهدیدی نظامی برای این کشور تلقی نمی‌شود بلکه هشداری جدی برای چین و روسیه است که در مجاورت قرقیزستان هستند.

تظاهرات، درگیری و به دنبال آن عزل عسکر آقایف رئیس جمهوری قانونی قرقیزستان در مارس 2005، سومین انقلاب رنگی بود که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و به دنبال انقلاب گل رز در گرجستان در اواخر سال 2003 و انقلاب نارنجی در اکراین در اواخر سال 2004 و اوایل سال 2005 به وقوع پیوست.

اندکی پس از وقوع انقلاب‌های رنگی، بهادر کومار سیاستمدار و تحلیلگر سیاسی هندی در این باره نوشت: کشورهای گرجستان، اکراین و قرقیزستان از لحاظ استراتژیکی موقعیت شوروی سابق را دارند و دارای مرز مشترک با روسیه نیز هستند بنابراین از حساسیت ویژه‌ای در منطقه برخوردارند.

7 هفته پس از آن‌که تحلیل بهادر کومار منتشر شد انقلاب‌های رنگی توسط شخص ریاست جمهوری آمریکا جرج دبیلو بوش مورد تایید قرار گرفتند و حدود یک سال و نیم پس از انقلاب رنگی در گرجستان بوش مورد استقبال رسمی ساآکاشویلی قرار گرفت.

وی در دیدار با بوش اظهار کرد گرجستان متحد اصلی آمریکا برای گسترش دموکراسی و آزادی در قلمرو شوروی سابق خواهد شد و این طرح همیشگی ما برای حفظ آزادی و دموکراسی است.

با گذشت 4 دهه از جنگ جهانی دوم مبارزات تبلیغاتی بلوک‌های شرق و غرب بر علیه یکدیگر همچنان ادامه دارد. آنها در تلاشند تا در صحنه سیاست با اقتدار کامل باقی بمانند و با شعار دموکراسی و به منظور پیشبرد اهدافشان شمار متحدان خود را افزایش دهند. در حال حاضر و با توجه به شرایط کنونی در قرقیزستان برای بسیاری از تحلیلگران سیاسی و سیاست‌گذاران این سوال مطرح است که آیا مخالفان دولت به رهبری رزا آتونبایوا با آمریکا متحد می‌شوند یا روسیه را به‌عنوان هم‌پیمان جدید خود انتخاب می‌کنند؟

گزارش‌ها نشان می‌دهد که واشنگتن از سرنگونی دولت باقی‌اف چندان هم ناراضی نیست. به اعتقاد بسیاری از مقامات آمریکایی رزا آتونبایوا رئیس دولت موقت قرقیزستان شخص قابل اعتمادی برای پیشبرد اهداف سیاسی آمریکا در منطقه است زیرا رزا آتونبایوا، قبلا اعلام کرده بود که پایگاه آمریکایی ماناس مسدود نخواهد شد.

از سوی دیگر رزا آتونبایوا در اولین نشست خبری خود پس از به دست گرفتن قدرت از حمایت‌های روسیه قدردانی کرد و علاوه بر آن هیاتی را به مسکو فرستاد تا با مقام‌های دولت روسیه برای پیشبرد امور مذاکره کنند.

از آنجایی که دولت روسیه نیز دارای پایگاه نظامی کانت در قرقیزستان است سقوط دولت قانونی قرقیزستان و وضعیت سیاسی این کشور منافع آمریکا و روسیه را بشدت تحت تاثیر قرارداده است.

روزوف با اشاره به اوضاع بحرانی منطقه، آینده سازمان معاهده امنیت اجتماعی و سازمان همکاری شانگهای را که 2 قدرت بزرگ برای جلوگیری از نفوذ نظامی غرب در منطقه اروپا و آسیا هستند، نامعلوم توصیف کرد. / فارس