مریم ابراهیمى*

قوانین اساسی در پیش‌بینی روندهای فناوری اطلاعات

در گفت‌وگوهای روزمره مردم، ضرب‌المثل‌هایی مانند «سالی که نکوست از بهارش پیداست»، «دیروزت را دیدیم، فردایت را هم خواهیم دید» و «این ره که تو مى‌روی به ترکستان است» فراوان به‌کار مى‌‌رود. حقیقت نهفته در این ضرب‌المثل‌ها این است که مردم با استفاده از آن‌ها به‌طور ضمنی یا صریح اذعان مى‌کنند که آینده را مشابه گذشته یا در امتداد آن مى‌بینند [1]. حدود سال 1950، باور عمومى‌ و اعتقاد غالب این بود که بازار آن «معجزه جدید»، یعنی کامپیوتر، صرفا ارتش و محاسبات علمى‌ و به‌طور مثال اخترشناسی است. آن زمان عده معدودی استدلال می‌کردند که کامپیوتر کاربردهای عمده خود را در فعالیت‌های تجاری صنعتی خواهد یافت و بر آن‌ها تاثیر خواهد گذارد [2].

کد خبر: ۲۹۱۴۶۳

در این مقاله، برخی از روندها و توسعه‌های فناوری اطلاعات با استفاده از قوانین پایه‌ای این حوزه تشریح مى‌شود. براساس این روندها، مى‌توان وضعیت آینده فناوری اطلاعات را پیش‌بینی کرد. بی‌شک، وضعیت آینده فناوری اطلاعات به وضعیت گذشته و موجود آن مرتبط است. قوانینی که در تشخیص روندهای حوزه فناوری اطلاعات استفاده مى‌شوند، شامل موارد زیر هستند:

1- قانون مور: گوردن مور1 از موسسان شرکت اینتل، در سال 1965 پیش‌بینی کرد که توان پردازشگر کامپیوتر، هر 18ماه، 2برابر مى‌شود؛ بدین ترتیب، ظرفیت پردازش کامپیوترها افزایش و هزینه آنها کاهش می‌یابد. براساس قانون مور، یکی از روندهای فناوری اطلاعات، نسبت هزینه–عملکرد2 است و به ‌این مفهوم است که درحال‌حاضر، کامپیوترها نسبت به 10سال گذشته، ارزان‌تر شده‌اند؛ درحالی‌که ظرفیت آن‌ها از لحاظ سرعت پردازش، حافظه و ... 50برابر افزایش یافته است [3].

2- قانون متکالف: رابرت متکالف3، پیشگام شبکه‌های رایانه، بیان کرده است که ارزش یک شبکه با مجذور کاربران افزایش مى‌یابد. به‌عبارتی، اگر کاربران از 2 به 10نفر افزایش یابند، ارزش شبکه از 4=22 به 100=102 افزایش مى‌یابد. به‌عبارت دیگر، تغییر تعداد کاربران، ارزش شبکه را 25برابر مى‌کند. طبق این قانون، با فرض وجود 350میلیون کاربر اینترنت، ارزش شبکه (3502میلیون) خواهد بود که این رقم، رقمى‌ نجومى‌ است. کلی4 در سال 1999 بیان کرده که ارزش اینترنت بسیار بیشتر از این رقم خواهد بود؛ زیرا قانون متکالف n2، با فرض این‌که n تعداد کابران اینترنت باشد، بر پایه ایده شبکه تلفن بیان شده است که در آن ارتباط نقطه‌به‌نقطه است. در اینترنت، امکان ارتباط چندجانبه بین گروه‌هایی از افراد وجود دارد. بنابراین، ارزش بالقوه اینترنت nn خواهد بود که رقم بسیار بزرگی است [4].

3- قانون پهنای باند5: در 2دهه اخیر، پهنای باند ارتباطی فیبرهای نوری با افزایش توان ریز‌پزدازنده‌ها، به‌طور توانی افزایش یافته است. در شکل زیر، پهنای باند شبکه‌های تجاری، در طی 18 سال، از 1979 تا 1997، 9بار، 2برابر شده است. به‌عبارت دیگر، هر 2سال یک‌بار، 2برابر شده است. با این توجه که جایگزینی بین بهترین پهنای باند آزمایشگاهی با بهترین پهنای باند تجاری، تاخیری 6ساله دارد. این بدان مفهوم است که استفاده تجاری از پهنای باند برای 6سال بعد، 2برابر مى‌شود و در کل، منجر به افزایش 8برابر پهنای باند مى‌شود. آن‌هایی که در شبکه‌های نوری مشغول به کار هستند، به بهبود علوم فیزیک و مهندسی که منجر به بهبود پهنای باند آزمایشگاهی مى‌شود، معتقدند. بنابراین، 2برابر شدن پهنای باند در آینده نیز به‌طور‌حتم رخ مى‌دهد.

4- قانون پهنای باند اینترنت: ژاکوب نیلسن6 در سال 1998، قانون پهنای اینترنت را چنین بیان مى‌کند که سرعت ارتباط کاربران اینترنت سالانه 50درصد رشد دارد و مردم از این پهنای باند اضافه شده تا سال 2003 برخوردار نخواهند شد.

قانون نیلسن، کمى‌ شبیه قانون مور است. با مقایسه این 2 قانون با یکدیگر، متاسفانه مشخص می‌شود که پهنای باند با سرعتی کندتر از توان کامپیوتر رشد می‌کند. براساس قانون مور، توان کامپیوترها در دوره‌های زمانی 18ماهه، دو برابر مى‌شود؛ به‌‌عبارت دیگر، سالانه رشدی معادل 60درصد خواهند داشت. حال آن‌که سرعت رشد پهنای باند، بنا به قانون نیلسن سالانه 50درصد رشد داشته است. دلایل متعددی برای کم بودن رشد پهنای باند مى‌توان مطرح کرد که برخی از آن‌ها عبارتند از:

الف- محافظه کاری شرکت‌های مخابرات: شرکت‌های مخابرات برای افزایش پهنای باند ناگزیر خواهند بود خیابان‌ها را حفر کنند، تجهیزات نصب کنند و هزینه بسیاری صرف کنند. آن‌ها باید درباره نحوه سرمایه‌گذاری فکر ‌کنند تا هزینه‌ها را کاهش دهند و حتی پس از هزینه کردن، باید زمان زیادی را برای به روز‌رسانی دستگاه‌ها صرف کنند.

ب- عدم تمایل کاربران اینترنت به صرف هزینه برای پهنای باند: وقتی کاربران، کامپیوتری با ظرفیتی بهتر خریداری مى‌کنند؛ می‌توانند از نرم‌افزارهای بیشتر با سرعت بهتر استفاده کنند. وقتی کاربران، دیسک سختی با ظرفیت بیشتر می‌خرند، می‌توانند اطلاعات بیشتری ذخیره کنند. در مقابل، هنگامى‌که مودم‌ سریع‌تری خریداری می‌شود، الزاما سرعت دانلود صفحات وب سریع‌تر نمى‌شود. تنها زمانی‌که اینترنت و سرورهای میزبان ارتقا یابند، سرعت دانلود سریع‌تر می‌شود.

منابع

[1] عقیل ملکی‌فر و همکاران، علم و هنر کشف آینده و شکل بخشیدن به دنیای مطلوب فردا، موسسه فرهنگی انتشارات کرانه علم، 1385.

[2] پیتر اف. دراکر، چالش‌های مدیریت در سده 21، ترجمه محمود طلوع، موسسه خدمات فرهنگی رسا، چاپ دوم، 1378.

[3] Turban E., Mclean E. and Wetherbe J, “Information technology for management: transforming business in the digital economy”, John Wiley & Sons, Inc., 2002.

[4] Wilson J. M. “eLearning in engineering: the interplay of technology and pedagogy, computers, communication, and cognition are driving change in higher education”, The University of Massachusetts, www.UMassOnline.net.