اردوغان به دنبال تقویت روابط با ایران

در چند روز اخیر روابط ترکیه و رژیم صهیونیستی بشدت متشنج شده است. ترکیه و رژیم تل‌آویو از دیرباز هم‌پیمان استراتژیک بوده‌اند، اما از سال 2003 و در پی حاکمیت حزب اسلامی عدالت و توسعه، این روابط به سردی گرایید. تیرگی آشکار روابط آنکارا و تل‌آویو از آنجا شکل گرفت که در اجلاس داووس که با حضور شیمون پرز، رئیس رژیم صهیونیستی برگزار شد، نخست‌وزیر ترکیه با اسم از حماس حمایت کرده و عملکرد رژیم‌صهیونیستی را در جنگ غزه محکوم کرد. همچنین ترکیه به رژیم صهیونیستی هشدار داد که هرچه سریع‌تر به فاجعه انسانی در غزه پایان دهد و تاکید کرد اگر صدمات و رنج‌های وارده به فلسطینیان ادامه پیدا کند، روابط میان دو طرف احیا نخواهد شد و گفتگوهای صلح در خاورمیانه بدون حرکت به صورت راکد باقی می‌ماند. احمد داوود اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه به خبرنگاران گفته بود: پایان دادن به فجایع انسانی در غزه، تلاش‌ها برای سازش را هم در مسیر فلسطینیان و هم در مسیر سوریه احیا و مهم‌تر آن‌که روح حکمفرمای صلح را در منطقه دوباره برقرار می‌کند. این چیزی است که ما می‌خواهیم.

این اظهارات به ناراحتی آنکارا اشاره می‌کرد که ادامه جنگ در غزه، گفتگوهای غیرمستقیم صلح میان اسرائیل و سوریه - که ترکیه میانجیگری آن را با تلاش‌ فراوان به عهده گرفته بود - را دچار اخلال کرده بود. این در حالی است که رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه در سفری که بتازگی به سوریه، متحد استراتژیک ایران در منطقه خاورمیانه داشت، به توافقات مهمی با بشار اسد، رئیس‌جمهور این کشور دست یافت، به نحوی که در اولین قدم، مسافرت بین این دو کشور بدون صدور روادید امکان‌پذیر شده است. بسیاری این اتفاق را بازگشایی درهای اروپا روی سوریه و خروج این کشور از بن‌بست تعبیر کرده‌اند.

همچنین در پی لغو مانور مشترک نظامی تل‌آویو و آنکارا موسوم به «عقاب آناتولی» توسط اردوغان، خشم صهیونیست‌ها از سیاست ضد اسرائیلی دولتمردان ترکیه به اوج رسیده است.

قرار بود مانور نظامی «عقاب آناتولی» با مشارکت ناتو و آمریکا و با استفاده از نیروی هوایی رژیم صهیونیستی برگزار شود که اردوغان این مانور نظامی را لغو کرد تا ضربه دیگری باشد بر روابط راهبردی ترکیه با اسرائیل در دوران حاکمیت لائیک‌های نظامی در ترکیه.

اردوغان در پاسخ به انتقادات اسرائیل درباره حذف این رژیم از مانور هوایی در ترکیه، با عصبانیت گفت: «از کسی دستور نمی‌گیرم.» وی افزود: «مسوولان سیاسی ناگزیرند به افکار عمومی کشورشان توجه داشته باشند.» بنابراین او نیز نمی‌توانسته است نظر مردم را نادیده بگیرد.

منازعه میان ترکیه و رژیم صهیونیستی زمانی تیره‌تر شد که وزارت امور خارجه این رژیم، سفیر ترکیه در تل‌آویو را به علت آنچه پخش سریال تلویزیونی تحریک‌آمیز علیه این رژیم خواند، احضار کرد. در این سریال، که از تلویزیون ترکیه پخش و البته با استقبال افکار عمومی ترکیه نیز مواجه شد، نیروهای رژیم صهیونیستی در حالی نمایش داده شده بودند که به سوی یک دختر کوچک و یک نوزاد تازه به دنیا آمده فلسطینی به عمد تیراندازی و به فلسطینیان توهین می‌کردند و آنها را به تمسخر می‌گرفتند.

هدف ترکیه چیست؟

به نظر می‌رسد ترکیه تلاش دارد جهت خود را با تغییر معیارهای قدرت در منطقه که در حال شکل‌گیری است، هماهنگ کند.

باید توجه داشت که قدرت‌های منطقه‌ای مانند ایران، سوریه، عربستان سعودی، عراق و... می‌توانند شرکای بزرگ‌تر و مهم‌تری برای ترکیه باشند. در حال حاضر ترکیه با دولت اسلامگرای خود (حزب عدالت و توسعه)‌ جایگاه بهتری را در میان کشورهای مسلمان منطقه می‌جوید و آنها را مکمل بهتری برای افزایش قدرت آنکارا حساب می‌کند و برای دستیابی به این منظور باید رابطه خود را با رژیم صهیونیستی، بویژه در بخش نظامی که همواره مورد اعتراض این کشورها بوده، تعدیل کند.

در عین حال ترکیه درنظردارد با نزدیکی به این کشورها، وزن بیشتری برای خود در میانجیگری برای حل مسائل منطقه کسب کند و در رابطه با اروپا و ناتو جایگاه سیاسی مناسبی به دست آورد. نگاهی به روابط ایران و ترکیه نیز نشان می‌دهد، مسائل مشترک متعددی میان 2 کشور وجود دارد که می‌تواند به‌نفع هر دو کشور مورد بهره‌برداری قرار گیرد. در سطح کلان، ایران و ترکیه دو کشوری هستند که در مسائل منطقه‌ای می‌توانند نقش مهمی ایفا کنند. هیچ برنامه کلانی در خاورمیانه بدون حضور و مشارکت فعال این دو کشور به‌ سرانجام نمی‌رسد.

دولت کنونی ترکیه اکنون می‌خواهد روابط بهتری با ایران داشته باشد. در دوران جنگ تحمیلی برخی از مسوولان کنونی دولت ترکیه کمک‌های ذی‌قیمتی به ایران کردند. آنها احساس نزدیکی ویژه‌ای با ایران دارند. توسعه روابط اقتصادی میان ایران و ترکیه، نظیر توسعه صادرات نفت و گاز ایران به اروپا از طریق ترکیه به نفع هر دو کشور است. ترکیه یکی از عمده‌ترین راه‌های ترانزیت کالا به ایران است. ایران هم متقابلا ظرفیت تبدیل شدن به یک قطب ترانزیتی، نه فقط برای ترکیه، بلکه برای بسیاری از کشور‌های دیگر جهان و منطقه را دارد. همچنین حل عادلانه مسائل قومی منطقه‌ای، که هم ترکیه و هم ایران هر دو درگیر هستند نیاز به همکاری‌های جدی بین دو کشور دارد.

در عین حال منطقی این است که دولت ایران بهبود روابط خود را با همسایگان، بخصوص با ترکیه در اولویت قرار بدهد.

سفر در جهت توسعه تفکر دوستی

سفیرایران در ترکیه در آستانه سفر رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیرترکیه به ایران گفت: همکاری‌های راهبردی دو کشور تاثیرات عمیقی بر تشکیل خاورمیانه بزرگ و قدرتمند خواهد داشت.

به گزارش واحد مرکزی خبر، بهمن حسین‌پور با اشاره به این‌که سفر اردوغان به تهران درچارچوب سفرهای دوره‌ای مقامات دو کشور صورت می‌گیرد، افزود: اسلام هراسی و همسایه هراسی بخشی از نقشه‌های امپریالیستی است و این‌گونه سفرها در جهت توسعه تفکر دوستی قابل توجه است. وی همچنین گفت: نخست وزیر ترکیه در راس هیات بلندپایه‌ای متشکل از وزیران خارجه، انرژی و بازرگانی خارجی، 18 نفر از نمایندگان مجلس، حدود یکصد نفر از نمایندگان بخش خصوصی و 40 نفر از نمایندگان رسانه‌های مهم خبری ترکیه عازم جمهوری اسلامی ایران خواهد شد.

جواد جهانگیرزاده، نماینده ارومیه و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در گفتگو با «جام‌جم» با اشاره به این‌که نیات اصلی سفر، روابط دوجانبه و توسعه همکاری‌ها میان دو کشور است، گفت: طبیعی است که ایران و ترکیه در منطقه ویژه‌ای به‌سر می‌برند که حتی مجموع همکاری‌های یاد شده بدون توجه به مسائل بین‌الملل امکانپذیر نیست.

وی ترکیه را از بازیگران جدی عرصه سیاست در منطقه دانست و با تاکید بر نقش‌ خاص ایران در منطقه و در عرصه روابط بین‌الملل خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد که نباید به این سفر مانند سایر سفرها در حوزه روابط منطقه‌ای نگریسته شود. این سفر می‌تواند آثار و پیامدهای ویژه‌ای نسبت به آنچه پیش‌بینی می‌شود، داشته باشد.

این عضو کمیسیون ملی و سیاست خارجی با اشاره به جهتگیری‌های اخیر اردوغان و لغو مانور مشترک میان اسرائیل و ترکیه خاطرنشان کرد: بحث تلاش ترکیه در جهت ایجاد بستر مناسب برای پیگیری روابط ایران با اروپا و بعضی از کشورهایی که با ایران دچار مشکل هستند و روابط اقتصادی بسیار جدی میان تهران و آنکارا ازجمله نکات قابل توجه در این سفر است و روابط ترکیه و ایران را باید خارج ازچارچوب عادی که میان کشورها برقرار است، در نظر گرفت.

همچنین محمدمهدی شهریاری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و نماینده بجنورد در گفتگو با «جام‌جم» گفت: گمان نمی‌کنم بحث میانجیگری ترکیه در این سفر مطرح باشد و بیشتر روابط دوجانبه، مشکلات و مسائل مرزی و ثبات دوجانبه سیاسی محور گفتگوهای این سفر بود.

وی با اشاره به موضع‌گیری‌های اخیر ترکیه در قبال رژیم صهیونیستی گفت: در حال حاضر حکومت ترکیه در دست اسلام‌گرایان است و از وقتی که این گروه بر سر کار آمده‌اند نفوذ رژیم صهیونیستی بخصوص نفوذی که این کشور در ارتش ترکیه داشت کمرنگ شده است.

این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی با یادآوری موضعگیری‌های اردوغان در داووس و لغو مانور نظامی دو کشور خاطرنشان کرد: این موضوعات نشان می‌دهد که دولت ترکیه درقبال موضوع فلسطین به دیدگاه ایران و کشورهای اسلامی منطقه نزدیک شده است.