برکناری سپهدار و تشکیل کابینه صمصامالسلطنه بختیاری
هر چند فتح تهران و عزل محمدعلی شاه از سلطنت، بر عمر دوران موسوم به استبداد صغیر پایان داد، اما بحرانهای عدیده سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی که با مداخلات و کارشکنیهای مداوم 2 کشور روس و انگلیس توام بود، هیچگاه پایان نیافت. به دنبال مرگ عـضـدالـمـلـک قـاجـار، نـایـبالـسـلـطـنه احمدشاه، ناصرالملک در این مقام قرار گرفت و با حضور او در تهران، کابینه مـیـرزا حـسن خان مستوفیالممالک سقوط کرد و محمدعلی خان سپهدار اعظم کابینه هفدهم عصر مشروطیت را تشکیل داد.
در همین زمان، خبر رسید که شاه مخلوع به همراه طرفدارانش از طریق خاک روسیه وارد قلمروهای شمالی ایران شدهاند و گفته شد که او طی نامهای خطاب به سپهدار (در رجب 1329) دستور داده تا هنگام ورود وی به تهران امور کشور را اداره کند. این موضوع بدگمانی نمایندگان مجلس را برانگیخت و به دنبال آن کابینه سپهدار سقوط کرد و نجفقلی خان صمصامالسلطنه بختیاری در 2 مرداد 1290/ 27 رجب 1329 مامور تشکیل کابینه شد. در این برهه بحرانهای گستردهای بروز یافت و فشار روس و انگلیس به حکومت دائما روبه افزایش گذاشت.
بـا ایـن حـال، حـمـلات محمدعلی میرزای مخلوع و طرفدارانش به کشور فرونشانده شد. از سوی دیگر در این دوره شاهد بحران شوستر هستیم که در نهایت دولت ایران تحت فشار دولت روسیه و همراهی انگلیسیها او را از ایران اخراج کرد و به دنبال آن مجلس دوم شورای ملی به تعطیلی رفت.
در هـمـین زمان، تجاوزات نظامی روسها در سراسر قلمرو شمالی ایران افزایش دوبارهای پیدا کرد و قتل و غارتهای فراوانی صورت گرفت و مهمتر از همه نیروهای متجاوز روسی بارگاه ملکوتی حضرت امام رضاع را به توپ بستند و در همان حال، انگلیسیها هم در بسیاری از نقاط جنوبی ایران به تجاوزات نظامی خود شدت بیشتری بخشیدند و در نتیجه پس از حدود 18 ماه، دولت صمصامالسلطنه بختیاری سقوط کرد و در اول بهمن 1291 جـای خـود را بـه کـابـینهای به ریاست محمد علیخان علاءالسلطنه داد.
ابراهیم صفایی، رهبران مشروطه، تهران، جاویدان، 1344، صص 249 ــ 240.
