سهم اندک ایران از 1500میلیارد دلار صدور خدمات در جهان

در اجرای مصوبه 12دیماه 1380 هیات وزیران درخصوص انجام امور مربوط به صادرات خدمات فنی و مهندسی و همچنین اجرای وظایف موضوع ماده 18 آیین نامه حمایت های دولت

کد خبر: ۲۶۷۹۰

از صادرکنندگان خدمات فنی و مهندسی از سوی مرکز توسعه صادرات ایران ، به منظور برنامه ریزی ، پیگیری و پشتیبانی از صادرات بخش خدمات ، بویژه صادرکنندگان خدمات فنی و مهندسی و برخورداری آنها از مشوق ها ، امکانات ، اعتبارات و تسهیلات پیش بینی شده در بند (ج) ماده 116 قانون برنامه سوم توسعه ، وزارت بازرگانی به منظور تقویت صادرات این بخش ، اقدام به ایجاد «دبیرخانه صدور خدمات فنی و مهندسی» و مدیریت تخصصی آن با عنوان «مدیریت توسعه صادرات خدمات» در مرکز توسعه صادرات ایران کرد. در سال 1381 کمیته کارشناسی صدور خدمات فنی و مهندسی» در دبیرخانه مذکور با هدف تدوین آیین نامه های حمایتی ، بررسی و رفع موانع موجود صادرات ، بسترسازی مناسب ، تقویت تشکل ها و انجمن های بخش خصوصی و تشویق و حمایت لازم از آنان ، بستر مناسبی را برای گسترش صادرات خدمات فنی و مهندسی کشور فراهم آورد. تدوین و تصویب طرح جامع حمایت از صادرات خدمات فنی و مهندسی شامل حمایت های سیاسی ، اقتصادی ، اطلاع رسانی ، اعتباری ، مالی ، بیمه ای ، سرمایه گذاری تشویقی و ضمانت صادرات ازجمله فعالیت های کمیته و مدیریت توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی است . بخش خدمات یکی از مهمترین و مقرون به صرفه ترین بخشهای اقتصادی است که می تواند بالاترین ارزش افزوده را با کمترین سرمایه گذاری به همراه داشته باشد. با توجه به سرمایه گذاری اندک و نیز ظرفیت اشتغالزایی قابل توجه بخش خدمات در مقایسه با سایر بخشهای اقتصادی ، این بخش در صورت رفع مشکلات و موانع ، می تواند جایگاه مطلوبی در روند توسعه اقتصادی کشور پیدا کند. توانمندی بالای این بخش باعث شد در برنامه سوم توسعه ، رقمی حدود 5/9 میلیارد دلار برای صدور خدمات فنی و مهندسی به سایر کشورها در نظر گرفته شود. جرقه اصلی این تفکر، پس از حمله عراق به کویت در سال 1994میلادی زده شد. حضور موفق شرکت های فنی و مهندسی ایران در بازسازی کویت ، زمینه مناسبی را فراهم ساخت تا دولت ، تشویق و حمایت از صادرات خدمات فنی و مهندسی را هدف قرار دهد. 745شرکت دولتی و خصوصی در بخش صادرات خدمات فنی و مهندسی فعال هستند و قراردادهایی به ارزش 7/1 میلیارد دلار را در دست مطالعه و اجرا دارند. در سال گذشته ، ارزش تجارت جهانی حدود 600هزار میلیارد دلار بود که 1500میلیارد دلار آن به خدمات اختصاص داشت ، سهم خدمات فنی و مهندسی نیز از این میزان به حدود 225میلیارد دلار رسید. با نگاهی به میزان صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران در سال گذشته ، با رقم 257میلیون دلار نشان می دهد که سهم ایران از تجارت جهانی خدمات فنی و مهندسی تنها 2/1 در هزار بوده که با توجه به توانمندی بالای این بخش در کشور، باید تلاش بیشتری صورت گیرد و با رفع تنگناها و موانع ، بتوان از ظرفیت بیشتری در بخش مذکور برخوردار شد.

رقیب نفت

یک کارشناس امور تجاری می گوید: در خاورمیانه ، سالانه حدود 60میلیارد دلار از خدمات فنی و مهندسی درآمد کسب می شود. کشور ترکیه با وجود نداشتن منابع غنی نظیر ایران ، در این بخش در بسیاری از کشورها بیش از 700قرارداد به ارزش 21میلیارد دلار منعقد می کند و 30درصد کل صادرات خدمات فنی و مهندسی آسیای میانه را به خود اختصاص می دهد. مهندس حمید حسن پور معتقد است : با توجه به ظرفیت بالقوه ایران در این بخش ، می توان سهم ایران را در صادرات خدمات فنی و مهندسی به سطح بسیار خوبی رساند و این بخش را به رقیب جدی صادرات نفت تبدیل کرد. وی می گوید: شرکتهای بزرگ صنعتی ایران ، می توانند در سطح آسیای میانه فعال شوند و پروژه های منطقه را اجرا کنند. طی چند سال گذشته ، شرکتهای ایرانی در این منطقه فعالیت خوبی داشتند و قراردادهای خدماتی مناسبی را منعقد کردند؛ اما تا رسیدن به هدف مطلوب هنوز فاصله زیادی وجود دارد. وی حمایت و تشویق دولت از صادرکنندگان خدمات فنی و مهندسی را مهمترین عامل در رشد صدور خدمات عنوان می کند و می گوید: در سال 2000میلادی ، ایران در میان 30کشور نخست صادرکنندگان خدمات فنی و مهندسی قرار نداشت ؛ اما امروزه با قراردادهایی به ارزش
7/1 میلیارد دلار در این بخش توانایی خود را نشان داده است . به گفته وی ، دولت می تواند با حمایت های پولی و مالی ویژه و حذف بروکراسی اداری از سوی ارگان های دست اندرکار و حمایت کننده ، مشوق خوبی برای گسترش صادرات خدمات فنی و مهندسی باشد. وی تاکید می کند: نزدیکی ایران به بازارهای آسیای میانه ، افریقا و کشورهای حوزه خلیج فارس ، توان بالای خدمات مشاوره ای و پیمانکاری به همراه مشترکات فرهنگی ، زبانی ، دینی و نیز نیروی کار ارزان ، از جمله مزیت های نسبی ایران در این بخش است .

طرحهایی که صادر می شود

در سال 1381 تعداد 22طرح و پروژه از سوی شرکتهای خدماتی ایرانی در 11کشور به ارزش حدود 257میلیون دلار اجرا شد که بالاترین میزان صادرات خدمات فنی و مهندسی طی چند سال اخیر است . برخی از این طرحها عبارتند از: ایجاد مخازن ذخیره آب در سوریه به ارزش 515هزار دلار ، احداث شبکه فاضلاب در کشور یمن 8/5 میلیون دلار ، ساخت تجهیزات تلمبه خانه در سوریه 3/16 میلیون دلار ، طرح تامین آب در ازبکستان 1/12 میلیون دلار ، احداث پست انتقال نیرو در سوریه 600هزار دلار ، ساخت واحدهای مسکونی در کشور مغرب مبلغ 6/28 میلیون دلار ، احداث پارکینگ طبقاتی در قزاقستان 5میلیون و 250هزار دلار ، طراحی و ساخت واحدهای ویلایی در قزاقستان 6میلیون دلار ، مطالعات سد برق آبی در گینه استوایی 1/4 میلیون دلار ، احداث راه در سودان 24میلیون دلار ، احداث برج در قزاقستان 5/20 میلیون دلار ، احداث پست انتقال نیرو در سوریه 950هزار دلار ، بهسازی شبکه آبیاری در آلبانی 461هزار دلار ، توسعه بندر بارگیری در لبنان 6/5 میلیون دلار ، بهبود شبکه آبیاری در سوریه 590هزار دلار ، ترمیم سد در قرقیزستان 8/4 میلیون دلار، بازسازی و تعمیر سد و نیروگاه در سوریه 75میلیون دلار ، طرح مطالعاتی و افزایش ظرفیت پالایشگاهی در سوریه 659هزار دلار و..

مشکلات و موانع

صادرات خدمات فنی و مهندسی می تواند با توجه به توانمندی بالایی که دارد، به یک قطب مهم در اقتصاد کشور تبدیل شود؛ اما وجود مشکلات و موانع متعدد، نگذاشته است کشور به این هدف مهم دست یابد. عمده ترین این مشکلات از نگاه کارشناسان مالی و فنی چنین است : اشباع روزافزون بازارهای بین المللی و تنگترشدن دایره حضور فعال شرکتهای ایرانی در این بازار، افزایش هزینه صادرکنندگان ، رشد نرخ تورم ، ثابت بودن نرخ ارز و کاهش قیمت جهانی ، بالابودن خطر سرمایه گذاری ، اعطای سوبسید بالا از سوی کشورهای حامی شرکتهای رقیب ایرانی ، پایین بودن سطح تسهیلات اعطایی ، نبود رابطه کارگزاری بانکهای ایرانی و عدم قبول ضمانت های صادره از سوی بانک ایرانی به وسیله بانکهای کشورهای هدف که بناچار بایستی یک بانک اروپایی و یا منطقه ای قابل قبول آن را تایید کند. استفاده موثرنشدن از پیمان های منطقه ای نظیر «اکو» برای توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی ، عملکرد نادرست یک شرکت ایرانی که می تواند به عامل پیدایش بی اعتمادی در کشور هدف تبدیل شود و عضویت نداشتن ایران در سازمان تجارت جهانی (WTO).