رزورآزمایی دولت کودتا و رئیس جمهور قانونی هندوراس

عوامل کودتا با حمایت پارلمان هندوراس در نخستین ساعات بامداد 28 ژوئن و تنها ساعاتی قبل از برگزاری همه‌پرسی پیشنهادی زلایا برای بازنگری در قانون اساسی با هدف حذف‌ بندی که انتصاب هر فرد به ریاست‌جمهوری را به یک دوره محدود کرده است وارد کاخ ریاست‌جمهوری در تگوسیگالپا، پایتخت شدند و پس از خلع سلاح محافظان کاخ، زلایا را با خود بردند.

تبعید زلایا به کاستاریکا آغازی بر ماراتن نفس‌گیر او برای بازگشت به قدرت بود. زلایا در سایه محکومیت‌جهانی کودتا و با وجود آن که دولت کودتا اعلام کرده او را در صورت بازگشت به کشور بازداشت خواهد کرد مترصد رجعت به تگوسیگالپا است. با شکست تلاش او برای بازگشت اکنون سرنوشتش به مذاکراتی گره‌خورده که قرار است با میانجی‌گری اوسکار اریاس، رئیس‌جمهور کاستاریکا انجام شود.

زلایا 5 ژوئن (14 تیر)‌ با هواپیمایی که توسط چاوز چارتر شده به همراه هیاتی از خبرنگاران رسانه‌ای راهی هندوراس شد تا بخت خود را برای بازگشت به هندوراس و پس گرفتن قدرت با اتکا به حمایت هوادارانش بیازماید. با این حال با ممانعت ارتش از فرود هواپیمای حامل او در فرودگاه پایتخت زلایا به ناچار راهی h السالوادر شد.

حداقل 10 هزار نفر به فراخوان او برای تجمع در اطراف فرودگاه پاسخ داده بودند و انتظار بازگشت پیروزمندانه او را می‌کشیدند. با دیدن هواپیمای حامل زلایا در آسمان پایتخت گروهی از این هواداران سعی کردند از حلقه نظامیانی که فرودگاه را به محاصره خود در آورده بودند، عبور کنند. با اقدام مقابل نظامی‌ها که حداقل یک کشته و ده‌ها زخمی برجای گذاشت حاضران در این تجمع پس از ساعتی متفرق شدند.

سفر بازگشت زلایا از حمایت دولت‌های چپگرای آمریکای لاتین برخوردار بود. وقتی زلایا با ممانعت ارتش از فرود هواپیمای حامل او راهی السالوادور شد رافائل کوره‌آ و کریستینا کرچنر، روسای‌جمهور اکوادور و آرژانتین هم به همراه خوزه میگوئل اینسولزا‌، رئیس سازمان کشورهای آمریکا (OAS) راهی سان‌سالوادر، پایتخت السالوادور ‌شدند تا حمایت‌شان از زلایا را به نمایش بگذارند.

دولت انتقالی هندوراس به ریاست روبرتو میچله‌تی، رئیس کنگره از حمایت اعضای قوه مقننه، قضاییه، ارتش و بخشی از جامعه برخوردار است. مخالفان زلایا می‌گویند او با نادیده انگاشتن مخالفت پارلمان با برگزاری همه‌پرسی قانون اساسی با هدف اصلاح قوانین و فراهم آوردن امکان تمدید دوران ریاست‌جمهور‌اش از حیطه اختیاراتش فراتر رفته بود.

مخالفان زلایا در واقع به طبقه ثروتمند هندوراس گرایش دارند که صنعت، کشاورزی و صادرات تک‌محصولی کشور را تحت کنترل خود دارد. در نقطه مقابل هواداران زلایا کشاورزان، کارگران و زاغه‌نشینان حاشیه شهر‌ها هستند که به واسطه سیاست‌های پوپولیستی دولت ازجمله افزایش حقوق کارگران مجذوب او شده‌اند.

اولین نتیجه کودتا تعلیق عضویت هندوراس در OAS بود. هیات رئیسه OAS تاکید دارد کودتا ناقض اساسنامه دموکراتیک این سازمان است. زلایا پس از ناکامی در بازگشت به کشورش به ایالات‌متحده رفت و با هیلاری رودهام کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا دیدار و گفتگو کرد. کلینتون پیشنهاد میانجی‌گری آریاس [کسی که در دهه 1980 به دلیل تلا‌ش‌هایش برای برقراری صلح در آمریکای‌مرکزی برنده جایزه صلح نوبل شد]‌ را مطرح کرد.

میچله‌تی در وهله اول با میانجی‌گری آریاس موافقت کرد و مقرر شد دو طرف روز 9 ژوئیه (18 تیر)‌ با حضور آریاس در کاستاریکا با هم ملاقات کنند اما رئیس دولت کودتا تنها ساعاتی بعد دیدار مستقیم با زلایا را رد کرد. سه دور رایزنی این دو از طریق آریاس بی‌نتیجه پایان یافت.

زلایا اصرار دارد دوران زمامداری‌اش که در ماه ژانویه سال آینده میلادی به پایان می‌رسد را کامل کند اما میچله‌تی نیز در نقطه مقابل تاکید دارد تحت هیچ شرایطی بازگشت زلایا به قدرت را نمی‌پذیرد. با این حال دولت کودتا برای خروج از بن‌بست کنونی پیشنهاد تشکیل دولتی اشتراکی و برگزاری انتخاب زود هنگام ریاست‌جمهوری در ماه نوامبر را پیشنهاد کرده است.

با به‌درازا کشیدن این بن‌بست شرایط بدتر و بدتر می‌شود. دولت کودتا قوانین منع آمد و شد در شهرها برقرار کرده، برخی از آزادی‌های مدنی به حال تعلیق در‌آمده و رسانه‌های طرفدار زلایا از فعالیت منع شده‌اند.

همه چیز در روزهای آینده به عملکرد گروه‌های هوادار زلایا بستگی دارد. انجمن صنفی معلمان، اتحادیه‌های صنفی و گروه‌های چپگرا که حامی زلایا تلقی می‌شوند از همان هفته اول برکناری او وارد میدان شدند. معلمان دست به اعتصاب زده و برخی اتحادیه‌های صنفی خواستار عدم حضور کارگران و کارمندان در محل خدمت‌شان شده است. برگزاری اعتراضات آرام را هم باید در فهرست اقداماتی که علیه دولت کودتا انجام می‌شود، افزود.

تلفیق اعتراضات داخلی با فشارهای خارجی سرنوشت دولت کودتا را رقم خواهد زد. اقدامات عملی به مراتب بیش از تصمیماتی چون تعلیق عضویت هندوراس در OAS در واداشتن دولت کودتا به عقب‌نشینی موثر خواهد بود. دولت چاوز بلافاصله پس از کودتای نظامی‌ها اعلام کرد ارسال نفت و مشتقات نفتی به هندوراس را متوقف می‌کند، بانک جهانی و بانک توسعه آمریکا روند پرداخت وام‌های مصوب به هندوراس را به حال تعلیق در آورده و حتی آمریکا که رابطه چندان خوبی با دولت زلایا نداشت اعطای کمک‌های بلاعوض به این کشور را متوقف کرده است.

با این حال همسایگان هندوراس رغبتی به ایجاد خلل در اقتصادهای خود با انسداد تجارت با هندوراس ندارند. به همین دلیل همسایگان هندوراس ساده‌ترین راه را در مواجهه با کودتای نظامی در هندوراس برگزیدند و به محکوم کردن این اقدام بسنده کردند. مسیر دشوارتر تلاش برای بازگرداندن زلایا به قدرت است.این بی‌میلی موجب شده همه نگاه‌ها متوجه واشنگتن شود که در پشت پرده میانجی‌گری آریاس ایفای نقش کرده و در واقع صحنه گردان مذاکرات است. اگر پروژه حل و فصل بحران هندوراس با میانجی‌گری و گفتگو به نتیجه برسد دولت جدید آمریکا اولین گام را در جهت بازسازی چهره خود در آمریکای‌لاتین با موفقیت برخواهد داشت.

هشدار زلایا به دولت کودتا

مانوئل زلایا، رئیسجمهور برکنار شده هندوراس که از گفتگو‌های بی‌ثمر حل و فصل بحران سیاسی این کشور خسته شده با صدور ضرب‌الاجلی به دولت موقت هندوراس هشدار داد در صورت ادامه شرایط جاری اقدامات دیگری اتخاذ خواهد کرد.

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، این در حالی است که دولت موقت هندوراس سعی دارد زندگی مردم را به وضعیت عادی بازگرداند و از ده‌ها هزار معلم و دانش‌آموز هندوراسی خواسته به کلاس‌های درس بازگردند.

روبرتو میچله‌تی، رئیس دولت موقت هندوراس گفت: یک تیم مذاکره کننده هندوراسی احتمالا تا اواخر این هفته در تلاش برای پایان دادن به بن بست ایجاد شده بر اثر کودتا به میز مذاکره باز خواهد گشت. او با اشاره به این که در دو دور قبلی مذاکرات با میانجیگری اسکار آریاس، رئیس جمهور کاستاریکا توافقی حاصل نشد، افزود: آماده عفو زلایا هستیم.

زلایا تهدید کرده اگر دولت موقت در دور بعدی مذاکرات با بازگشت او به قدرت موافقت نکند، تلاش‌های میانجیگری شکست‌خورده تلقی شده و اقدامات دیگری اتخاذ خواهد شد. او دولت میچله‌تی را به سوء‌استفاده از گفتگوها به عنوان ابزاری برای منحرف کردن توجهات متهم کرد.