ایران محور مذاکرات سران روسیه و آمریکا

در این سفر، اوباما با اعتراف به سردی روابط میان واشنگتن و مسکو، خواستار گرمی روابط با روسیه شده؛ اما چنین امیدی با وجود اختلاف روسیه و آمریکا بر سر ایران، نشانگر جدی بودن تفاوت‌ در برداشت‌هاست.

اختلافات مطرح از آنجا نشأت می‌گیرد که با وجود دوران جدید در حیات سیاسی آمریکا  که با به قدرت رسیدن اوباما و شعار تغییر او در سیاست خارجی آغاز شده است  این کشور همچنان راهبرد پیشین را در معادلات حساس جهانی ادامه می‌دهد و رویکرد کاخ سفید در قبال موضوع هسته‌ای ایران از آن جمله است.

اوباما در دیدار خود با ولادیمیر پوتین، نخست‌وزیر روسیه خواستار همکاری تنگاتنگ مسکو در رابطه با ایران شده و بر نقش مهم روسیه در حل مشکل هسته‌ای ایران تاکید کرده است.

اوباما چنین اظهارنظر کرد که باید در این رابطه، بررسی‌ها را فعال کرد و آمریکا علاقه‌مند است که روسیه در یک قایق با آمریکایی‌ها بماند و همکاری تنگاتنگی داشته باشد.

از سوی دیگر، اوباما پس از دیدار با مدودف، رئیس‌جمهور روسیه اعلام کرده است که برنامه هسته‌ای ایران همچنان تهدیدی بزرگ است.وی ادامه داد که او و جامعه بین‌المللی، ایده تبدیل ایران به قدرت هسته‌ای را نپذیرفته‌اند.

باراک اوباما گفت که مهم‌ترین نگرانی او این نیست که ایران هسته‌ای در آینده بتواند آمریکا و متحدان این کشور مانند اسرائیل یا کشورهای همسایه خود را تهدید کند؛ بلکه آغاز رقابت هسته‌ای در منطقه خاورمیانه در پی تبدیل ایران به قدرت هسته‌ای، مهم‌ترین نگرانی اوست.این در حالی است که رهبران روسیه برنامه هسته‌ای ایران را صلح‌آمیز دانسته و اعلام کردند، به‌رغم اختلاف‌نظر با آمریکا، همکاری‌ها با ایران را در زمینه‌های مختلف از جمله بخش هسته‌ای ادامه و تداوم می‌بخشند.

مخالفت با ایران محور برنامه‌های آمریکا

به باور تحلیلگران، دولت اوباما به‌رغم شعارهای انتخاباتی‌اش درباره لزوم انجام مذاکرات بدون پیش‌شرط با جمهوری اسلامی، همان سیاست معروف شکست خورده چماق و هویج دولت بوش را ادامه می‌دهد.

اگرچه رئیس‌جمهور آمریکا قبل از سفر به روسیه اعلام کرد که درهای مذاکره با تهران هنوز باز هستند؛ اما کاخ سفید می‌کوشد در کنار برخی زمینه‌های ظاهری برای نزدیکی به تهران، دامنه فشارها (چماق سخت‌تر) را با استفاده از تمامی ظرفیت‌های موجود افزایش دهد که یکی از این ظرفیت‌ها، روسیه است.

باراک اوباما در مصاحبه با نیویورک تایمز در سخنانی مبهم گفت: منافع امنیت ملی آمریکا با مواردی چون فعالیت هسته‌ای ایران و عدم حمایت از تروریسم رابطه دارد و از همین رو ما راهی را به تهران پیشنهاد کرده‌ایم تا از آن طریق ایران به جامعه جهانی ملحق شود.

در این چارچوب، اوباما در چند ماه اخیر کوشیده است با پیوند زدن سرنوشت موضوع استقرار سپر دفاع ضدموشکی خود در لهستان و چک، به عنوان مهم‌ترین مساله مورد چالش با توانمندی متعارف نظامی و هسته‌ای جمهوری اسلامی و دادن برخی امتیازها به روسیه، این کشور را ترغیب نماید تا قراردادهای متعارف دفاعی و همچنین همکاری‌های هسته‌ای (تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی) با جمهوری اسلامی ایران را لغو کند.

آمریکا همچنین به دنبال آن است تا نظر مساعد روس‌ها را برای تشدید تحریم ایران جلب کرده تا از این طریق احتمال مخالفت چینی‌ها را نیز از بین ببرد. اوباما با اطلاع از مخالفت روسیه با موضع آمریکا در قبال ایران که بر طرح ادعاهای واهی و فاقد شواهد همچون تلاش برای دستیابی به سلاح اتمی، حمایت از تروریسم و متعاقب آن فشار بر جمهوری اسلامی ایران استوار شده، خواستار همکاری روسیه با کشورش درباره ایران شد.با این حال، اوباما بخوبی به یاد دارد تلاش وی برای معامله با روسیه درباره موضوعات ایران و طرح سامانه موشکی آمریکا به نتیجه‌ای نرسیده است.

رئیس‌جمهور روسیه در پاسخ به نامه اوباما که پیشنهاد کرده بود روسیه در ازای انصراف آمریکا از اجرای طرح سامانه موشکی، درباره ایران با این کشور همکاری کند، اعلام کرد؛ ارتباط دادن این دو موضوع جداگانه را غیرقابل قبول و غیرسازنده می‌داند.

مقام‌های روسیه از وضعیت سیاسی آمریکا بویژه فشارهای برخی محافل سیاسی ضدایرانی بر اوباما برای سازماندهی اقدامات سخت‌تر علیه ایران از جمله تشدید تحریم‌های بین‌المللی اطلاع دارند.

آندره نستیرینکو، سخنگوی وزارت خارجه روسیه با اعلام مخالفت شدید مسکو با تحریم ایران می‌گوید؛ آن را خلاف قوانین و غیرسازنده می‌دانیم. سخنگوی وزارت خارجه روسیه با اشاره به روابط و مناسبات ایران و کشورش گفت، روسیه نیز از این اصل پیروی می‌کند و آماده است روابط با ایران را بر پایه همکاری‌های مشترک و حسن همجواری در تمامی زمینه‌ها گسترش و افزایش دهد.

استقرار سامانه موشکی

از سوی دیگر تصمیم آمریکا برای استقرار سامانه موشکی این کشور در اروپای شرقی  که سال گذشته مطرح شد  باعث تنش شدید در روابط مسکو و واشنگتن شده است.

آمریکا به بهانه تهدید موشکی برخی کشورها از جمله ایران، تصمیم به استقرار 10 مجموعه موشک‌ رهگیر در لهستان و یک ایستگاه رادار در کشور چک گرفته و سال گذشته موافقتنامه‌های مربوطه را امضا کرد.

باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا در سفر خود به مسکو نیز اعلام کرد، سیستم دفاع ضدموشکی در صورت امتناع ایران از برنامه‌های نظامی معنای خود را از دست خواهد داد.

اوباما اظهار کرد: اگر برنامه‌های مرتبط با سلاح هسته‌ای ایران از بین بروند، دلیلی برای (استقرار) سیستم دفاع ضدموشکی وجود نخواهد داشت.رئیس‌جمهور آمریکا افزود: من می‌دانم که روسیه مخالف ترکیب دفاع ضدموشکی آمریکا در اروپاست که اکنون برنامه‌ریزی می‌شود. وی افزود: این سیستم ویژه هشدار حملات از سوی ایران و کره شمالی است.نظر مسکو با ارزیابی‌های آمریکا از توان ایران و تهدیدات ناشی از این کشور موافق نیست و سپر ضدموشکی را ابزاری برای کنترل بر توان استراتژیک خود می‌داند و هشدار داده در صورت تحقق آن، تدابیر متقابل را اتخاذ خواهد کرد.رئیس‌جمهور روسیه از جمله این تدابیر به استقرار موشک‌های تاکتیکی اسکندر با برد 300 کیلومتر در استان کالینینگراد و نیز استقرار تجهیزات ایجاد اخلال سیستم‌های راداری در این منطقه اشاره می‌کند.

مقام‌های روس اعلام کرده‌اند، روسیه مساله سامانه موشکی آمریکا را با کاهش تسلیحات تهاجمی راهبردی مرتبط خواهد کرد. به عبارت دیگر، حصول توافق در زمینه کاهش تسلیحات تهاجمی راهبردی مشروط به موافقت دو کشور در زمینه سامانه موشکی آمریکا در اروپای شرقی خواهد بود که روسیه بر اجرا نشدن آن موکدانه اصرار می‌ورزد.معاون وزیر امور خارجه روسیه اظهار می‌کند، اختلاف در ارزیابی و طرز برخورد آمریکا و روسیه، هنوز مانع از دستیابی به توافق مشخصی برای همکاری در خصوص دفاع ضدموشکی است.ریابکوف تصریح کرد: مباحثات دراین‌باره مسلما بسیار سخت خواهد بود، چرا که طرز برخورد دو کشور با این مساله نسبتا متفاوت است.

همکاری با ایران ادامه می یابد

دورنمای سیاست روسیه در قبال ایران را باید در سخنان رئیس‌جمهور این کشور جستجو کرد. دمتیری مدودف رئیس‌جمهور روسیه اعلام کرد: کشورش مناسبات و همکاری‌ها با ایران را حفظ کرده و ادامه می‌دهد.مدودف گفت: مانعی برای ادامه فعالیت‌های برنامه هسته‌ای ایران در چارچوب صلح‌آمیز و تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی وجود ندارد.

وی با تاکید بر این‌که میان آمریکا و روسیه بر سر ایران اختلاف نظرهایی وجود دارد، افزود: در آینده نیز مناسبات و همکاری‌ها را با ایران حفظ کرده و تداوم می‌بخشد.

رئیس‌جمهور روسیه همچنین افزود: مسکو با دقت فراوان، برنامه هسته‌ای ایران را دنبال و پیگیری می‌کند.