فناوری انتقال ژن، میانبری برای تولید واکسن ایدز

فکر می‌کنید ایجاد تغییر در استراتژی تولید واکسن مؤثر علیه ایدز تا چه حد در زمینه مقابله با این بیماری سخت مؤثر خواهد بود؟

ابتدا به این نکته توجه کنید که در سال‌های اخیر و به لطف پیشرفت‌های صورت گرفته دیگر نمی‌توان عنوان بیماری بسیار سخت و غیرقابل درمان را به ایدز اطلاق کرد. از آن گذشته در سال‌های گذشته آموزش‌های مؤثری در زمینه مراقبت از سلامتی و کنترل گسترش این بیماری ارائه شده است که همگی در مبارزه با این بیماری تأثیر جدی داشته‌اند. با این حال تولید واکسن ایدز مهم‌ترین دغدغه دانشمندان بوده است و اکنون به نظر می‌رسد با توجه به شکست‌هایی که در این زمینه وجود داشته است، تغییر در استراتژی تولید واکسن بهترین گزینه بوده است.

نکته مهم این است که ما سعی کرده‌ایم شجاعت زیادی به خرج دهیم. زمانی که بررسی کردیم و متوجه این موضوع شدیم که با روش‌های فعلی نمی‌توان به واکسن‌های موثری دست پیدا کنیم به این نتیجه رسیدیم که تغییر نگرش بهترین راهبرد خواهد بود.

استفاده از فناوری انتقال ژن در نوع خود جذاب و حتی هیجان‌انگیز است. درخصوص این استراتژی صحبت کنید.

ما هم این‌گونه فکر می‌کنیم و در حقیقت معتقدیم که به نوعی استراتژی میانبری برای مقابله و درمان ایدز دست یافته‌ایم. در این فرآیند به تولید مولکول‌هایی توجه می‌کنیم که آنها کار مقابله و از کار انداختن ویروس ایدز را انجام دهند. این مولکول‌ها نتیجه انتقال برخی ژن‌ها به بدن بیماران است تا بلافاصله مأموریت خود را برای متوقف کردن فعالیت این ویروس آغاز کنند.

چه مدت روی این پروژه کارهای تحقیقاتی انجام داده‌اید؟

آنچه که شما امروز به عنوان یک دستاورد شاهد آن هستید در نتیجه تلاش‌هایی به دست آمده است که بیش از یک دهه زمان برده است. در حقیقت در این مدت من و تیم همراهم تقریبا تمامی برنامه‌های تحقیقاتی خود را روی این پروژه و اهداف تعیین شده آن متمرکز کرده بودیم. البته اکنون نیز باید اعتراف کنم که در ابتدای راه هستیم. ویروس ایدز در سطوح مختلفی در بسیاری از نقاط جهان گسترش یافته است و تا زمانی که آخرین مبتلایان آن را نیز مورد درمان قرار ندهیم نباید کار را تمام شده عنوان کنیم.

بررسی‌های آزمایشگاهی این فناوری در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

نتایج کاملا درخشان و تا حد زیادی امیدوارکننده بوده است. ما اکنون می‌توانیم به جرا‡ت درباره وقوع تحولی نوین در زمینه مقابله با ایدز صحبت کنیم. در بررسی‌های آزمایشگاهی و همچون گذشته به سراغ میمون‌ها رفته‌ایم.

ما میمون‌های مبتلا به سطح متعادلی از ایدز را انتخاب کردیم و پس از انتقال ژن‌ها به آنها پس از گذشت مدت نه‌چندان طولانی شاهد تولید مولکول‌های مورد نظر و از کار افتادن تدریجی ساختار ویروس ایدز بودیم.

البته فراموش نشود که ما میمون‌هایی را انتخاب کردیم که به ویروسی مشابه و مرتبط با ایدز مبتلا بوده است. بی‌شک در مراحل و فازهای بعدی این پروژه کار روی ویروس‌های اصلی را نیز آغاز خواهیم کرد.

با توجه به موفقیت‌های به دست آمده فکر می‌کنید این واکسن یا واکسن‌های مشابه تا چند سال دیگر در اختیار بیماران انسانی قرار گیرد؟

همان‌طور که گفته شد این واکسن تا این مرحله تنها روی حیوانات آزمایش شده است.

پیش‌بینی ما بر این است که برای استفاده از آن در دنیای بیماران انسانی حداقل به حدود یک دهه زمان نیاز داریم. دقت کنید که این واکسن همچون سایر داروهای بسیار حساس برای آزمایش روی بیماران انسانی باید از مراحل گوناگونی عبور کنند. ما هنوز در ابتدای راه هستیم و فکر می‌کنیم استفاده از آن برای بیماران به زمینه‌سازی‌های زیادی از جمله ایجاد اطمینان کامل در میان محققان و مردم نیاز دارد.

شما در سال‌های اخیر تحقیقات زیادی روی ویروس‌های عامل بیماری انجام داده‌اید. در نظر شما آیا ویروس ایدز با سایر ویروس‌هایی که روی آنها کار می‌کنید متفاوت است؟

اتفاقا ما این گونه فکر کرده‌ایم. من در تحقیقات خود به ویروس ایدز به گونه‌ای متفاوت در مقایسه با سایر ویروس‌ها نگاه کرده‌ام. ما در بررسی‌های اخیر خود تغییر رویه تحقیقاتی را بهترین گزینه برای دستیابی به واکسن موثر علیه ایدز پیدا کردیم. بی‌شک شاید همین تغییر نگاه را می‌توان عامل تحرک در این پروژه دانست.

تمرکز اصلی شما در این پروژه روی چه فرآیندی بوده است؟

ما در این پروژه به تولید پروتئین‌هایی توجه داشته‌ایم که از حیث کاربرد و عملکرد همچون آنتی‌بادی‌ها باشند. با استفاده از این پروتئین‌ها می‌توانیم به از کار انداختن ویروس ایدز و در نتیجه جلوگیری از آلوده‌سازی سایر سلول‌های سال امیدوار باشیم. به نظر من و اعضای گروهم این تغییر تاکتیکی در تولید واکسن ایدز بهترین جهش علمی در زمینه مقابله با ایدز در یک دهه گذشته بوده است که البته می‌تواند سایر دانشمندان از گوشه و کنار جهان را نیز به تکاپو بیندازد.

چه مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی از این تحقیقات حمایت کرده‌اند؟

سازمان غذا و داروی آمریکا کارهای تحقیقاتی ما را به دقت زیر نظر دارد. همچنین ما همکاری نزدیکی نیز با انستیتو ملی سلامت داریم و فکر می‌کنیم که با این همکاری شبکه‌ای بتوانیم بازه زمانی انجام آزمایشات مختلف روی آن را به کمتر از 5 سال برسانیم. این یک روِیا نیست و امکان تحقق آن با استفاده از فناوری‌ها و پیشرفت‌های موجود وجود دارد.

دکتر فیلیپ جانسون در یک نگاه

دکـتـر جـانـسـون در زمـیـنـه تـحـقـیـقـات و درمـان کودکان مبتلا به بیماری‌های سخت از جمله ایدز چهره‌ای سرشناس در آمریکا محسوب می‌شود. وی در سال‌های اخیر تحقیقات خود را روی دو هدف کلی مـعـطـوف کـرده اسـت: تـولـید واکسن‌های مؤثر به ویژه برای مقابله با ایدز و دستکاری ساختار ویروس‌ها برای از کار انداختن آنها. وی نزدیک به 20 سال است که روی تولید و آزمایش واکسن ایدز در تلاش است و معتقد است که در آینده‌ای نه‌چندان دور این واکسن تولید مؤثر تولید و در اختیار نیازمندان قرار خواهد گرفت.

دکتر جانسون در بیمارستان کودکان فیلادلفیا و انستیتو ژوزف اسـتـوکـس ایـن بـیـمـارسـتـان بـرنـامـه‌هـای تحقیقاتی گسترده‌ای را در دست دارد و گروه زیادی از محققان جوان را نیز در این پروژه‌ها شریک کرده است.