نگاهی به دست بافته های زنان ترکمن

مردان در جامعه ترکمن از دیر باز امور بیرون از خانه را برعهده داشته و زنان نیز علاوه بر انجام امور معمول خانه برای کمک به اقتصاد خانواده و نمایاندن هنرهایشان به تولید انواع صنایع دستی اشتغال داشته اند.
بافت فرش ودیگر دست بافته ها علاوه بر اینکه محملی برای عرضه استعدادهای بافندگان است در تا مین برخی از مایجتاج خانواده ها نیز نقش دارد.

در مواردی نیز بافت فرش در راستای برخی رسوم مانند بافت فرش جهیزیه توسط دختران انجام می شود اما هر آنچه است این صنعت کماکان در میان زنان و دختران ترکمن در شهر ها و روستاها رایج است.

دست بافت های ترکمن ها از مزایای متعددی برخوردار است که یکی از آنها استفاده از پشم گوسفندان است و از آنجا که گله داری در میان ترکمنها مرسوم است، تولید پشم نیز انجام می شود که در قالی بافی و نمد مالی از آن استفاده بهینه می شود.

قدمت این آثار طولانی است و جهانگردان غربی که در سالیان دور از ایران دیدن کرده اند به آن معترفند.
مارکوپولو جهانگرد ونیزی در خاطرات خود به این امر اشاره کرده و می نویسد: زیباترین فرشهای دنیا، پارچه هایی از ابریشم قرمز و رنگهای بسیار زیبا و دلپسند را ترکمانان می بافند.

وامبری، یکی دیگر از مستشرقان اروپایی نیز در این مورد نوشته است :" یکی از صنایع مهم آسیای میانه که محصول آن از راه ایران و قسطنطنیه به اروپا می رسد قالی است که مرهون ذوق و مهارت زنان ترکمن است.

گذشته از درخشندگی رنگ و استحکام بافت، شگفت آن است که کارگران چادرنشین تا این اندازه در طراحی و قرینه سازی صاحب ذوق هستند و در بسیاری از موارد نسبت به کارگران اروپائی برتری دارند، قالیبافی سبب ایجاد کار برای گروه زیادی از دختران و زنان جوان شده است ".

قالی بافی از مهم ترین صنایع دستی بانوان ترکمن است که بیشترین ظرافت و هنرنمایی آنان در این دست بافته نمایان است.

علاوه بر آن، تولید نمد یا نمد مالی، سجاده بافی، قالیچه های پادری، قالیچه بافی، انبان بافی یا توبره بافی و نیز جوال بافی و برخی دیگر دست بافته ها محصول هنر نمایی این قشر از جامعه ترکمن است.

شاید نمد مالی زنان ترکمن قدیمی ترین هنر دستی آنان باشد و شیوع آن در میان قبایل ترکمن نشان از اهمیت و قدمت آن دارد.

مهم ترین ابزار آرایش آلاچیق و منازل ترکمنها قالی ها و نمدهای رنگارنگ است، بگونه ای که برای هر تازه واردی به محض ورود به داخل آنها این امر نمایان می‌شود.

یکی دیگر از دست بافته های ترکمن ها سجاده نماز یا بقول ترکمنها " نمازلیق" است.

معمولا ترکمن ها برای بجا آوردن نماز از قالیچه هایی که ابعاد آن همانند سجاده های فعلی است، استفاده می کنند.

"قاپی گلیم " نیز قالی نسبتا کوچکی است که بر درگاه آلاچیق آویزان می شده است.

زنان ترکمن توبره یا " توربا" و جوال یا " چوال" را به دیوار خانه ها و آلاچیق ها آویخته، و در آنها وسایل کوچک خانگی، جامه، پوشاک و اشیای دیگر را نگهداری می کنند ضمن اینکه وسیله ای برای زینت نیز محسوب می شوند.

یکی دیگر از دست بافته های ترکمن ها نوعی قالی به درازی تا 15 متر و با عرض 30 تا 40سانتی متر است که به آق یوپ و یا گلان مشهور است.

آنان از این دست بافته برای تزیین داخل آلاچیق و برای پوشانیدن نمد بیرونی آن استفاده می کنند.

با آنکه نقش و نگار فرشها در میان طوایف مختلف از اشتراکات فراوانی برخوردار است با این همه نشانه های مستقلی از طوایف مختلف در بافت فرشهای آنان مشاهده می شود.

به گفته کارشناسان امر ، معروف ترین قالی ترکمن که طرفداران فراوانی در داخل و خارج دارند ، دست بافته های رنگارنگ طایفه تکه و قالی های" سالوری " است.

از طرحهای معروف فرش ترکمنها می توان از: " ماری گل "، "تکه گل " ،«درنق گل» و «قفسه گل» و «آینه گل» نام برد که هر یک در میان یکی از طوایف استفاده می شود.

رییس سازمان بازرگانی گلستان در این زمینه می گوید : تاکنون هفت هزار و 646 بافنده فرش دستبافت در این استان شناسایی شده و برای آنان کارت شناسایی صادر شده است.

"نادعلی کهنسال" افزود: دو هزار و 166 بافنده خانگی برای بیمه شدن به تامین اجتماعی استان معرفی شدند.

به گفته وی طی پارسال، 279 مورد تجهیز کارگاهی، 21 مورد مجوز کارگاه های تولیدی و 32 مورد پروانه تولید غیرمتمرکز برای بافندگان فرش در استان صادر شده است.

کهنسال گفت: برگزاری 68 دوره آموزش قالببافی برای سه هزار بافنده شهری و روستایی از دیگر اقدامات این سازمان طی سال گذشته است.

وی،اعزام تولیدکنندگان به نمایشگاه فرش آلمان را از دیگر اقدامات این سازمان دانست.

ایرنا