خدمات و تاثیر تمدن اسلامی فارس در تمدن اسلامی چین

تمدن اسلامی چین یک فرهنگ چند عاملی و مخلوطی از تمدن اسلامی فارسی، عربی و تمدن سنتی چین است. تمدن اسلامی فارس و عرب در طول تاریخ نقش بزرگ و مهمی در ساختار تمدن اسلامی چین ایفا کرده است.

کد خبر: ۲۴۰۵۴۳

اگر چه در ظرف 1000 سال گذشته، تمدن اسلامی چین با رنج و مشقتهای بی‌شماری روبرو شده، ولی سرانجام در این کشور ریشه دوانده و به بار نشسته است. در چین امروز که یک کشور سوسیالیستی و با سیاست کلی غیرمذهبی است، اسلام باور دینی و اعتقادات مذهبی بیش از 20 میلیون نفر مسلمان چینی را تشکیل می‌دهد و زندگی آنان همچنان بر اساس روش زندگی سایر مسلمانان است. تمدن اسلامی فارس خدمات شایسته‌ای در حفظ هویت و سنت‌های فرهنگی مذهبی مسلمانان چین ایفا کرده است.

ورود تمدن اسلامی فارس به چین

سیستم تمدن اسلامی چین حاصل چند تمدن است که تمدن اسلامی فارس یکی از منابع مهم آن به شمار می‌رود. اسلام در قرن هفتم میلادی وارد چین شد و در دوران سلسله‌های تانگ، سونگ و یوان، علاوه بر اعراب، تجار، صنعتگران، نظامیان و مبلغین مذهبی فارس نیز در توسعه و گسترش آن نقش بزرگی داشته‌اند.

اسلام توسط فارسها از قرن یازدهم به بعد بتدریج وارد هندوستان، ترکیه و چین شد. ولی در قرن هشتم بود که تعداد زیادی ازمسلمانان شیعه و سادات آل‌علی برای فرار از اذیت و آزار دودمان امیه ابتدا به خراسان مهاجرت کرده و سپس با احساس عدم امنیت در نواحی اسلامی به چین هجرت نمودند. از آن به بعد بود که مسلمانان فارس بیشتر در مناطق چین پراکنده شده و بویژه سین‌کیانگ به پناهگاهی برای مسلمانان شیعه تبدیل شد. این شیعیان مسلمان با خود تمدن اسلامی فارس را نیز به چین آوردند.

از آنجا که منطقه سین کیانگ تحت حاکمیت دودمان قراخان، در آن دوران پیرو مکتب صوفیه بود، شیعیان مهاجر میل نداشتند هویت خود را اعلام کنند، لذا به ظاهر خود را پیرو صوفیه معرفی می‌کردند. بنا به همین دلایل تفکر اسلامی شیعه فارس با تمدن اسلامی چین پیوند بی‌شمار و ریشه‌داری دارد.

نه تنها اسلام دوران دودمان قراخان دارای رنگ سنگین شیعه است، بلکه 4 فرقه بزرگ اسلامی صوفیان چین همچون جهریه، خوفیه، کبرویه و قدریه نیز از نظر ریشه‌های مذهبی و چگونگی پیدایش و توسعه تا حدودی با مکتب تشیع ارتباط دارند.

به عنوان نمونه، گفته می‌شود تئوری‌های مکتب جهریه توسط ابو یوسف همدانی (درگذشته در سال 1140 میلادی) در ایران پایه‌ریزی شد ولی به صورت یک مکتب درنیامد، سپس عبدالقادر گیلانی تئوری‌های همدانی را ادامه و توسعه داد و تئوری جهریه از آن به وجود آمد. به همین جهت است که مکتب جهریه هم منتسب به عبدالقادر گیلانی است.

مکتب کبرویه در شهرستان دونگ شیان(Dong xiang) از استان گنسو هر چند تابع مکتب صوفیه است، ولی تئوری‌های مذهبی آن دربرگیرنده عوامل فکری شیعی ایرانی است، به گونه‌ای که این مکتب به علی خلیفه چهارم خیلی احترام گذاشته و معتقد است که او باهوش و شجاع‌تر از دیگران بوده و پدر توانایی و خرد است. مکتب کبرویه هم به ظهور مهدی امام غایب اعتقاد داشته و به عاشورا توجه ویژه دارد و امام مسجد لباس بزرگ سبز رنگ پوشیده و در وعظ و خطابه از زبان فارسی استفاده کرده و به تفسیر اهمیت می‌دهد.

همچنین در چین قومهای مسلمان شیعه نیز وجود دارند. تاجیک‌های سین‌کیانگ همگی به مکتب شیعه اسماعیلیه اعتقاد دارند. طبق نوشته کتاب تاریخی، قوم تاجیک در قرن 10 به دین اسلام گرویدند و در قرنهای 16 و 17 پیرو مکتب اسماعیلیه شدند. در اواخر دودمان مینگ، یک امام به نام سید سرور به همراه 70 نفر ایرانی وارد ناحیه فلات پامیر شده و خود را سید شالی خان معرفی کرد. وی با سعی و تلاش تعلیمات مذهبی اسماعیلیه را تبلیغ و تحت حمایت حاکمان آن ناحیه این مکتب را در بین قوم تاجیک توسعه داد. درباره چگونگی گسترش مکتب اسماعیلیه در میان مردم تاجیک دو نظریه وجود دارد:

1- این مکتب توسط شاه طالب خان ایرانی گسترش یافت.

2- توسط عبدالولی رایج شد. در هر صورت توسعه این مکتب با فعالیت ایرانیان ارتباط نزدیک دارد.

طبق بررسی‌های به عمل آمده در دوران سلسله‌های سونگ و یوان، درمیان تجار فارس مقیم شهر چوانجو، تعداد زیادی از اهالی شیراز، خراسان، اصفهان و تبریز به چین آمده بودند. مسجد چینگ‌جینگ(Qing jing )شهر چوانجو توسط نجیب‌الدین (ایرانی)‌ در سال 1131 ساخته شد. مسجد شنگ‌یوو(Sheng you) در شهر چوانجو قدیمترین مسجد این شهر است که در سال 1009 تا 1010 ساخته شده است. طبق نوشته کتیبه‌های روی بنای سنگی این مسجد، احمد بن محمد جدخان، مسلمان مشهور شیرازی از فارس در سال 1310 این مسجد را بازسازی کرد. مقبره لینگ‌شان(Ling shan) در شهر چوانجو دارای ساختمانی به شکل گنبد است.

ریشه معماری این ساختمان به خراسان فارس برمی‌گردد. طبق نوشته شجره نامه مسلمانان هوی که دارای نام خانوادگی گوه()Guo هستند، نیاکان آنان از شیعیان فارس بوده‌اند. در اواخر دوران سونگ و اوایل دوران یوان جنگهایی بین مسلمانان سنی و شیعه به وقوع پیوست. ابتدا نیروهای شیعه به رهبری سیف‌الدین و امیرالدین بر نیروهای سنی به رهبری خانواده پو()Pu غلبه و بر چوانجو مسلط شدند؛ ولی بعدا ناونا از مکتب سنی امیرالدین را کشت ؛ در پایان جین‌جی از پیروان مکتب شیعه ناونا را به قتل رساند و خانه‌ها و مساجد و مقبره‌های مسلمانان سنی را تخریب کرد.

از این جهت مسجد قدیمی متعلق به مکتب سنی در شهر چوانجو کم است و هم‌اکنون تنها یک مسجد از آنها باقی مانده است.

لازم به ذکر است که در حال حاضر بیش از 10 هزار مسلمان هوی با نام خانوادگی دینگ(Ding )درشهرک چن‌دی(Chen di )واقع در حومه شهر چوانجو ساکن هستند که طبق شواهد از فرزندان سیدشمس‌الدین هستند. اگرچه در ایدئولوژی و اعتقادات مذهبی و آداب و رسوم آنها تغییراتی حاصل شده است. به‌طوری‌که همه می‌دانند، مسلمانان چین اغلب سنی مذهب هستند، ولی در زندگی اجتماعی ساکنین ناحیه‌های مسلمان‌نشین همچنان آثار فرهنگ شیعی باقی است. به عنوان مثال، در آموزش مسجدی مناطق مرکزی و شمال غربی چین، کتابهای مذهبی به زبان فارسی مورد توجه خاص هستند؛ در استان‌های گنسو، نینگ‌شیا و چینگ‌های مسلمانان هوی به علی(ع) خیلی احترام کرده و نیت نمازها را به زبان فارسی ادا می‌کنند؛ مسلمانان لین شیا به روز عاشورا توجه داشته و در آن روز نماز دستجمعی خوانده و آش گندم، برنج، لوبیا و ذرت تهیه و بین مردم پخش می‌کنند؛ آنها به حضرت فاطمه همسر علی (ع) نیز خیلی احترام گذاشته و روز 14 ماه رمضان زنان برای بزرگداشت حضرت فاطمه در مسجد جمع می‌شوند و اسامی علی، حسن، حسین و فاطمه را برای بچه‌های خود انتخاب می‌کنند.