واکنش‌ها به حکم جنجالی بازداشت عمرالبشیر

3  قاضی پرونده در حکم خود بشیر را به هدایت حملات سازمان‌یافته علیه شهروندان غیرنظامی دارفور متهم کرده و او را به جرم جنایت جنگی تحت تعقیب قرار داده‌اند. تنها دقایقی پس از اعلام این حکم بود که هزاران تن از هواداران بشیر به خیابان‌های خارطوم، - پایتخت سودان- ریخته و در دفاع از او تظاهراتی وسیع برپا کردند.

دولت سودان روز پنجشنبه با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد هرگز بشیر را تحویل دادگاه جنایی بین‌المللی -که در این بیانیه ابزاری در دست اروپا و آمریکا توصیف شده است- نخواهد داد. عبدالرحیم محمد حسین، وزیر دفاع سودان با تحقیرآمیز خواندن حکم دادگاه آن را گامی دیگر در جهت بی‌ثبات کردن کشورش توصیف کرد.

به اعتقاد کارشناسان حکم صادره علیه بشیر تنها به تشدید خشونت‌ها در مناطق بحران‌زده این کشور و کندی و حتی توقف تلاش‌ها برای پایان دادن به خشونت‌ها در دارفور منجر خواهد شد. چند سازمان فراملیتی حاضر در سودان روز گذشته از ابطال مجوز فعالیت‌شان در سودان از سوی دولت خارطوم خبر دادند و پزشکان بدون‌مرز اعلام کرد به دلیل دغدغه‌های امنیتی، کارکنان خود را از سودان خارج خواهد کرد.

بشیر صبح پنجشنبه در جمع هزاران تن از هوادارانش که در مرکز خارطوم تظاهراتی گسترده را برگزار کرده بودند، حضور یافت و حکم صادره از سوی دادگاه جنایی بین‌المللی را ادامه تلاش‌های سیاسی اروپا و آمریکا برای بی‌ثبات کردن سودان دانست. او در حالی نوک پیکان حملات خود را متوجه غرب کرده که بسیاری از سفارت‌های غربی در خارطوم به حال آماده‌باش درآمده و حتی از بررسی احتمال توقف فعالیت‌شان در سودان خبر داده‌اند.

 حکم بی‌سابقه

این اولین بار در تاریخ است که یک مرجع قضایی بین‌المللی علیه رئیس دولتی که هنوز دوران زمامداری‌اش به پایان نرسیده، حکم صادر کرده است. اگرچه نهادهای حامی حقوق بشر از این حکم به مثابه پایان دوران مصونیت عوامل خشونت‌های دولتی یاد کرده‌اند اما این حکم می‌تواند به شکل‌گیری چالشی حقوقی در مقیاسی جهانی تبدیل شود.

دادگاه جنایی بین‌المللی در حکم خود اگرچه بشیر را به نسل‌کشی  که آمریکا مدعی وقوع آن در دارفور بود  متهم نکرده اما او به هفت مورد جنایت جنگی متهم شده که به کشتار 35 هزار نفر، مرگ صد هزار نفر به دلیل بیماری و گرسنگی و بی‌خانمان شدن بیش از 5/2 میلیون نفر در دارفور منجر شده است.

نقش آشکار و نهان آمریکا

هرچند ایالات‌متحده خود به دلیل خودداری از امضای توافقنامه تشکیل دادگاه بین‌المللی بارها مورد انتقاد جوامع بین‌المللی قرار گرفته،  اما وزارت امور خارجه آمریکا روز گذشته با استقبال از حکم صادره علیه بشیر از آن به عنوان گامی به جلو در حل بحران دارفور یاد کرد.

جان نوریس، مدیر اجرایی موسسه‌ای موسوم به (Enough Project) که برای جلوگیری از نسل‌کشی تلاش می‌کند حکم صادره علیه رئیس‌جمهور سودان را پیامی آشکار و شفاف دانست که اکنون در همه دنیا به وضوح شنیده می‌شود و هشدار می‌دهد چنانچه رهبران کشوری دست به کشتار و ارعاب مردم‌شان بزنند دیگر مصونیت نخواهند داشت.

آنچنان که الطائب‌الحق عطیه، رئیس موسسه تحقیقات صلح در خارطوم پیش‌بینی کرده حکم صادره علیه بشیر در کوتاه‌مدت او را تقویت می‌کند اما در درازمدت راه را برای عزل او از قدرت هموار خواهد ‌کرد، چرا که او دیگر نمی‌تواند مثل یک رئیس‌ دولت معمولی مسوولیت‌های خود را انجام دهد. به گفته عطیه در حال حاضر مشکل نه شخص بشیر که یافتن جانشینی برای اوست.