این قطار شبانه منتظر شماست

قصه

مادام توتلی پوتلی کاراکتر اصلی این انیمیشن، مسافر قطار شبانه است. او همراه تمام اسباب و لوازمی که دارد، در حال سفر است. نه فقط لوازم و اسباب شخصی که ارواح مربوط به گذشته‌اش هم در این سفر با او همراه هستند. با این حال، مادام توتلی پوتلی تنها دارد سفر می‌کند. او هیچ‌کسی را ندارد. در طول سفر، مادام با انواع و اقسام مسافرها روبه‌رو می‌شود و به طور همزمان هم با مهربانی آنها روبه‌روست و هم تهدیدشان را حس می‌کند. با گذشت زمان و فرارسیدن شب، مادام توتلی پوتلی خودش را درگیر ماجرایی تازه و غیرمنتظره می‌بیند، یک ماجراجویی عجیب و غریب که سرشار از رمز و راز است و تنها او (در بین تمام مسافران قطار)‌ با آن روبه‌روست. مادام که احساس می‌کند بین دو دنیای واقعی و خیالی گیر افتاده، با هیولای درون خودش هم ملاقات می‌کند. دیوهای دنیای خیالی هم در این دیدار حضور دارند. از همین‌جاست که مادام در یک وضعیت سرشار از تعلیق و رمز و راز رها می‌شود. واقعیت چیست و رویا در کجای این دنیا و اتفاقات آن قرار دارد؟ تکلیف مادام توتلی‌پوتلی چه خواهد شد و او در پایان این سفر (و زمانی که صبح فرا برسد)‌ چه وضعیتی خواهد داشت.

نقد

دفتر ملی فیلم کانادا با «مادام توتلی پوتلی» یک انیمیشن سنتی و کلاسیک درخشان ارائه داده است، انیمیشنی که بینندگانش را به یک سفر هیجان‌انگیز پیش‌بینی نشده و سرشار از شگفتی می‌برد. این سفر سر‌زنده و جذاب، یک تجربه فراموش نشدنی است. با این فیلم تکنیک‌های نفس‌گیر و درخشان تصویری معرفی می‌شود. موسیقی متن فیلم به کمک قصه و تکنیک عالی آن می‌آید و روح و ذهن بیننده را کاملا در اختیار خود می‌گیرد. نکته بسیار مهم این است که سازندگان فیلم، در آن به جزییات و مسائل پیش پا افتاده دقت خیلی زیادی داشته‌اند. در حقیقت،‌ همین توجه به جزییات است که روح زندگی و شادابی به کلیت فیلم می‌دهد و آن را سرشار از تصاویر جذاب و واقعی می‌کند. در همین ارتباط است که حتی دنیای خیالی فیلم هم بشدت واقعی به نظر می‌رسد.

یک چنین دنیایی را قبل از این،‌ تماشاگران در هیچ فیلم سینمایی دیگری ندیده‌اند. در ارتباط با این انیمیشن باید از تعلیق آلفرد هیچکاکی صحبت کنیم یا یک شاهکار هنرمندانه؟

منتقدان سینمایی با شعار «این قطار شبانه منتظر شماست» به استقبال فیلم و ماجراجویی‌‌های آن رفتند. آنها این فیلم را یکی از تصویری‌‌ترین و سینمایی‌ترین انیمیشن‌های تاریخ سینما معرفی کرده‌اند. تجربه تماشای این فیلم برای هر بیننده‌ای، تجربه‌ای جذاب و منحصر به فرد خواهد بود. سبک ویژه انیمیشنی فیلم بیننده را شگفت‌زده می‌کند و سوالی که در تمام مدت تماشای فیلم، ذهن او را پر می‌کند، این است که «مادام توتلی پوتلی» چگونه ساخته شده است؟ از یک سو گفته می‌شود سازندگان فیلم عروسک‌های خود را درون یک صحنه‌پردازی واقعی جای داده‌اند، اما به نظر نمی‌رسد که چنین باشد. بی‌دلیل نیست که اکثر تماشاگران فیلم از سازندگان آن خواسته‌اند، فیلم پشت صحنه «مادام توتلی پوتلی» را هم پخش کنند.

سبک فیلم در یک کلام بی‌همتا است و زیبایی آن حد و حصری ندارد. کارهای هنرمندانه فیلم یکی دو تا نیستند. به همین دلیل است که نمی‌توان فیلم را برای کسی تعریف و توصیف کرد. «مادام توتلی پوتلی» از آن دسته معدود فیلم‌هایی است که حتما باید تماشایش کرد. همین عوامل و جذابیت‌ها بود که مورد توجه و علاقه اعضای آکادمی اسکار قرار گرفته و باعث شده تا آنها، فیلم را نامزد دریافت اسکار کنند. در کانادا باور عمومی این بود که این فیلم جایزه اسکار را دریافت می‌کند.

نه‌تنها تکنیک فیلم بی‌همتا و عالی است، بلکه قصه‌اش هم بسیار زیباست و با تکنیک به کار رفته در فیلم همخوانی دارد. با وجود آن که قصه بسیار رئال است، ولی بشدت آبستره به نظر می‌رسد. مفهوم قصه فیلم به شکلی جذاب و سوررئالیستی به بحث گذاشته می‌شود. در تمام طول فیلم، تماشاچی از خودش می‌پرسد این چه جور قطاری است که مادام توتلی پوتلی سوار شده است؟ این قطار و تمام چیزهایی که در آن وجود دارد، بدجوری فیلم‌های سوررئالیستی سالواتور دالی را به یاد می‌آورد. اصلا این قطار برای خودش حال و هوایی فرا واقع‌گرایانه دارد! یک چنین قطار عجیب و غریبی را در کجا می‌توان پیدا کرد، بجز فیلمی مثل «مادام توتلی پوتلی»؟

در برخی صحنه‌ها، مادام توتلی پوتلی و بقیه کاراکتر‌ها زشت و زمخت به نظر می‌رسند. آیا آنها واقعا همین جوری به تصویر کشیده شده‌اند یا این که ما تصور می‌کنیم آنها این طوری هستند؟ نوع کار سازندگان فیلم به گونه‌ای است که با کشیدن بیننده به وسط ماجراها، او را کاملا درگیر قصه و مسائل آن می‌کنند و او نمی‌تواند در ذهن خودش بین خیال و واقعیت فاصله و فرق چندانی بگذارد. این، یعنی موفقیت کامل سازندگان فیلم، آنها با این کار به هدف خود رسیده‌اند و با تاثیر گذاشتن بر روح و ذهن تماشاچی، او را هم به صورت یکی از عوامل فیلم درآورده‌اند. طبیعی است که انجام چنین کاری، اصلا آسان و راحت نیست.

کیکاووس زیاری