تله تکست اینترنت مناطق محروم است

پیش از آن که استفاده نکردن و راه‌حل‌های موجود برای رفع موانع بر سر راه گسترش این فناوری را بررسی کنیم، بد نیست به این پرسش پاسخ بدهیم که آیا عمر تله‌تکست در دنیا و کشور ما به سر آمده و رسانه‌های دوسویه جای آن را  که رسانه‌ای یک‌سویه است  گرفته‌اند؟ آیا تله‌تکست باید به تدریج فراموش شود؟ آیا این رسانه جای خود را به رسانه‌های رقیبی مانند اینترنت داده است؟

واقعیت این است که چنین پدیده‌ای چون بسیار فراگیر و در دسترس و در عین حال بسیار کم‌هزینه است، به عنوان نوعی فناوری در عرصه اطلاع‌رسانی، همچنان جایگاه خود را در شبکه‌های پرآوازه تلویزیونی دنیا حفظ کرده است.

هنوز از میزان مخاطبان این نوع رسانه در سراسر کشور آمار روشن و گویایی وجود ندارد، اما نظرسنجی‌های صورت گرفته و تماس‌های مکرر و متعدد بینندگان با پیام‌نمای شبکه 2، آن گونه که گنج خانلو مدیر پیام‌نمای شبکه 2 سیما می‌گوید، حکایت از آن دارد که این ابزار اطلاع‌رسانی در میان اقشار مختلف جامعه   بویژه در میان تحصیلکردگان و خانواده‌ها  با اقبال زیادی روبه‌رو است.

در زمینه ایجاد عادت در مخاطب، برای کسب اخبار و اطلاعات مورد علاقه خود نیز چاره‌اندیشی با صداوسیماست که البته تدبیر مناسبی برای این مساله اندیشیده شده است. 6 سال پخش مداوم اطلاعات به صورت مجله نوشتاری بر صفحه تلویزیون تلاشی بوده که در همین زمینه صورت گرفته است. ابتکاراتی چون درج اسامی قبول شدگان آزمون سراسری در تله‌تکست نیز از دیگر اقداماتی بوده که در زمینه آشنا کردن هموطنان با این فناوری انجام شده است. با این همه، مشکل عمده‌ای که به طور جدی تعداد بینندگان پیام‌نما را محدود کرده هنوز به قوت خود باقی است. این مشکل نبودن رمزگشا در بیش از 5 میلیون گیرنده تلویزیونی قدیمی است که باید فکری اساسی برای آن کرد.

در سال 1377 که هنوز رمزگشای فارسی به بازار عرضه نشده بود، صداوسیما با راه‌اندازی تله‌تکست به زبان فارسی، در عمل راه را برای شرکت‌های سازنده تلویزیون هموار کرد تا این ابزار را بر دستگاه‌های خود قرار دهند. از آن زمان تاکنون تلویزیون‌های ساخت داخل بسرعت به طراحی و ساخت رمزگشای فارسی پرداختند و تلویزیون‌های ساخت خارج نیز بتدریج به این وسیله مجهز شدند، بنابراین امروزه بیشتر تلویزیون‌های جدید به رمزگشا مجهز هستند.

تله‌تکست از کجا آمد؟

گنج خانلو در پاسخ به چگونگی پیدایش این فناوری می‌گوید: این فناوری ابتدا در سال 1974 به همت شرکت بی.بی.سی و به منظور استفاده ناشنوایان اختراع شد و از سال 1978 بتدریج در کشورهای مختلف مورد استفاده قرار گرفت. وقتی از مدیر پیام‌نمای شبکه 2 سیما می‌خواهم درباره تاریخچه فعالیت تله‌تکست در ایران نیز توضیحاتی ارائه کند، می‌گوید: پیام‌نمای سیما در سال 1374 آغاز به کار کرد، اما به علت موجود بودن   فونت‌های لاتین، پیام‌نمای انگلیسی پخش خود را آغاز کرد. در بخش فارسی نیز مجموعه مطالبی به صورت ویدئویی (ویدئوتکست) از چند شبکه پخش شد. به دلیل جدید بودن این نظام اطلاع‌رسانی در کشورمان، تلاش‌های فراوانی برای طراحی فونت‌های فارسی به عمل آمد و سرانجام پیام‌نمای فارسی از فروردین ماه 1377 راه‌اندازی شد. به گفته وی در واقع پیام‌نما به تدریج تلویزیون را از دستگاهی تفریحی خارج و به ابزاری برای اطلاع‌رسانی تبدیل کرد که از جنبه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و آموزشی کاربرد بسیاری هم داشت.

تله‌تکست چگونه کار می‌کند و چه فایده‌ای دارد؟

در تله‌تکست، انبوهی از اطلاعات در فضای خالی میان صدا و تصویر و خطوط محو عمودی (وی.بی.ای) درج می شود و مطالب را در معرض دید بیننده قرار می‌دهد. استفاده از این رسانه مزایای فراوانی دارد که ازجمله آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد:

این رسانه 24 ساعته است. بسیار فراگیر و دسترسی به آن آسان است. در این رسانه حق انتخاب با بیننده است.
در مقایسه با اشتراک اینترنت و مجله‌ها و روزنامه، بسیار کم‌هزینه‌تر است. در دورترین نقاط  کشور که امکان دسترسی به روزنامه و مجله به صورت روزانه وجود ندارد همراه سیگنال تلویزیون دریافت شدنی است. تله‌تکست عناوین مطبوعات روز ایران و جهان و نیز انبوهی دیگر از دانستنی‌ها را رایگان در اختیار بیننده‌اش می‌گذارد. تله‌تکست به نوعی اینترنت مناطق محروم کشور است و با استفاده از فناوری ویژه خود، امکان آموزش از راه دور را برای بینندگان فراهم می‌کند و نوعی کتاب راهنمای تلویزیونی است.

وضعیت تله‌تکست در حال حاضر

امروزه تله‌تکست هم مانند بسیاری از بخش‌های وسایل ارتباط جمعی از فناوری‌های جدید بهره‌مند شده است.
با ایجاد تغییراتی در رویکردهای شبکه‌ها و این که پیام‌نما از حالت شبکه‌ای کل خارج و زیرمجموعه شبکه‌های دیگر (هم اکنون دو، سه، چهار) شده است و در هر مجله ‌  با توجه به محوریت مطالب شبکه  مجله‌ها و مطالب خاصی برای بینندگان تله‌تکست ارائه می‌شود. اکنون پیام‌نمای شبکه 2 سیما مجلاتی چون معارف اسلامی، انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، اجتماعی و اقتصادی، فیلم و سریال، کودک، نوجوان، تغذیه و پزشکی و خانواده را شامل می‌شود.

گنج خانلو در توضیح هریک از این مجلات می‌گوید: بینندگان و مخاطبان محترم می‌توانند مطالب مرتبط با حوزه همان مجله را دریافت و از آن بهره‌برداری کنند؛ مثلا در مجله اجتماعی مطالبی درخصوص رفتارها و آسیب‌های اجتماعی، مناسبات و مسائل مختلف اجتماعی و... ارائه می‌شود. در مجله اقتصادی نیز به اطلاعات بهابازار از جمله قیمت بورس، طلا و سکه و برخی مسائل روز اقتصادی می‌پردازد. در مجله انقلاب اسلامی و دفاع مقدس به مطالبی در خصوص دستاوردهای 30 ساله انقلاب، پیشکسوتان انقلاب، خاطرات رزمندان، همسران شهدا و... پرداخته می‌شود. در مجله معارف اسلامی مطالبی درباره کودک و دین، نوجوان و دین، مشکلات دینی، راهکارها، الگوها و ویژگی‌های آن، خانواده و دین و شاخه‌های فرعی هر یک از موارد یاد شده بیان می‌شود. بخش دیگری هم به نام «مجله خانواده» وجود دارد که با نام «کلبه مهربانی» مطالبی چون تربیت کودک، روابط همسران، روان‌شناسی همسران، مهارت‌ها و دانستنی‌های زندگی، نکات خانه‌داری و آشپزی و... در آن در اختیار خوانندگان آن قرار می‌دهد. بخش دیگری نیز با نام «یک سبد سیب» ایجاد شده و عنوان مجله‌ای است که مورد توجه بسیاری از بینندگان قرار گرفته و در مطالب آن نکاتی درباره تغذیه و سلامت به آگاهی بینندگان می‌رسد. این مجله منبع اطلاعاتی کم هزینه و مطمئنی است که راهنمایی‌های خوب تغذیه‌ای، پزشکی و بهداشتی را در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد.

در مجله «فیلم و سریال» که پس از این با عنوان «سایه روشن»خدمت عزیزان معرفی می‌‌شود مطالبی چون رویدادهای شبکه 2، برنامه‌های در دست تولید، خلاصه برنامه‌ها و فیلم‌های سینمایی به بینندگان عرضه می‌شود.

همچنان در این بخش با مجله دیگری با عنوان «فیلم نما» آشنا می‌شویم که از این پس با رویکردی جدید به مخاطبان معرفی می‌شود. در این بخش، سعی همکاران «پیام‌نمای دو» بر این است تا دوستداران فیلم‌های سینمایی از جدیدترین اخبار مربوط به این حوزه، مصاحبه با هنرمندان، روند تولید و پیش تولید فیلم‌ها و... مطلع شوند؛ البته با توجه به استقبال مخاطبان بخشی با عنوان «واژه شناسی سینما» در این مجله در نظر گرفته شده است که اصطلاحات و واژگان سینمایی و تلویزیونی در آن شرح داده می‌شود. مخاطبان پیام‌نما همچنین می‌توانند برای اطلاع از برنامه فیلم‌های در حال اکران سینماهای تهران و همچنان اطلاع از آخرین وضعیت فروش فیلم‌ها با مراجعه به بخش مربوط به آن، اطلاعات مورد نظر خود را دریافت دارند.

سهم کودکان از تله‌تکست

با توجه به این که شبکه 2 سیما، شبکه کودک و نوجوان است مجله «کفشدوزک» با مطالب متنوعی ازجمله شعرهای شاد و داستان‌های کودکانه، دانستنی‌های جالب، پیشنهادهایی شاد برای اوقات فراغت بچه‌ها، داستان‌های انبیا با بیانی ساده، تبریک تولد بچه‌ها در بخش ویژه تولدت مبارک و... سعی می‌کند برای همه کودکان ایرانی لحظات مفید و خوشایندی فراهم کند. مجله شاد و متنوع «آفتابگردون» هم ویژه نوجوانان است که با مطالب متنوعی مانند داستانک، لطیفه، دل نوشته‌ها (مطالب ارسالی نوجوانان)، داستان‌های شاهنامه، دانستنی‌های جالب، آموزش بازی‌های شاد و کاردستی‌های زیبا، پیشنهادهای تغذیه‌ای ویژه نوجوانان و... سعی می‌کند لحظاتی خوش و مفید برای این قشر فراهم کند.

برای علاقه‌مندان به اخبار و رویدادهای مختلف سیاسی  اجتماعی نیز تله‌تکست این امکان را فراهم کرده که اخبار مهم ایران و جهان و مطبوعات شامل خبرهای داخلی، خارجی و ورزشی که توسط بخش اخبار چند رسانه‌ای معاونت سیاسی تهیه می‌شود، در کمترین فاصله زمانی روی آنتن برود. تله‌تکست به عنوان ابزاری قدرتمند و در دسترس  و از همه مهم‌تر  فراگیر و مردمی در مسیر توسعه و پیشرفت قرار گرفته است و افق‌های جدیدی در  پیش دارد؛ افق‌هایی که تلاش برای رسیدن به آن هر روز با اظهارنظرهای مخاطبان در قالب ارسال پیامک‌های مختلف و تماس‌های گوناگون آسان‌تر خواهد شد.

رضا استادی