آموزش، سرمایه‌گذاری است، نه هزینه

جناب‌‌ رجب زاده از برنامه‌های خود در هفته پژوهش بگویید و‌  این که در دولت نهم توسعه طرح‌های پژوهشی خارج از طرح‌های تحقیقاتی و علمی که تنها در کتاب‌های چندین صفحه‌ای نوشته شده باشد، جنبه عملی و کارآمدی نیز به دنبال داشته است تا راهگشای برنامه‌های مدیران در اجرای سیاست‌های خود باشد؟

با توجه به این که در سال نوآوری و شکوفایی قرار داریم، معاونت آموزش و پژوهش سازمان حفاظت محیط زیست نیز تلاش کرده است تا در اقدامی تازه در هفته پژوهش برای اولین بار دستاوردهای پژوهشی سازمان حفاظت محیط زیست در دولت نهم را جمع‌آوری کرده و به معرض نمایش قرار دهد.

در این مراسم از دانشگاه‌ها، دانشجویان، اساتید و فعالان عرصه محیط زیست دعوت شده است تا ضمن آشنایی با اقدامات صورت گرفته با تبادل نظر و تجربه از اولویت‌های پژوهشی سازمان مطلع شوند. در این مراسم نمایشگاهی نیز از فعالیت‌های پژوهشی صورت گرفته که به صورت پوستر برگزار خواهد شد.

از آنجا که سازمان حفاظت محیط زیست یک سازمان مستقل درخصوص پژوهش نیست، همواره تلاش کرده است تا از بخشی از بودجه‌های عمرانی که برای مطالعات در نظر گرفته شده است برای فعالیت‌های پژوهشی استفاده کند که خوشبختانه در این زمینه با استان‌ها نیز تعامل خوبی داشته و هم اکنون سازمان حفاظت محیط زیست مطالعات پژوهشی زیادی را در این بخش در دست انجام دارد.

امروزه بر همه ثابت شده است که نقش تحقیقات و پژوهش در مسائل زیست‌محیطی اهمیت ویژه‌ای دارد. از این‌رو انجام پژوهش‌های بنیادی و کاربردی که برای امور مدیریتی راهگشا باشند، در دستور کار قرار گرفته است.

خوشبختانه هم اکنون انجام پژوهش‌ها به صورت هدایت شده‌ای در حال انجام هستند و تجربه نیز نشان داده است در هر جا از طرح‌های پژوهشی به منظور پشتوانه تصمیمات استفاده شده، نتیجه مطلوب بهدست آمده است.

به عنوان مثال در دولت نهم بهره‌برداری خردمندانه از مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست یکی از اهداف و برنامه‌های سازمان است. بنابراین مطالعات تفضیلی به منظور مدیریت جامع این مناطق انجام شد تا بستر لازم برای گردشگری طبیعی و اجرای مصوبات دولت فراهم شود.

بررسی‌ها نشان داد بهره‌برداری خردمندانه برای گردشگری طبیعی دستاوردهای فراوانی به همراه دارد که با زون‌بندی و تقسیم‌بندی این مناطق و با توجه به آسیب‌پذیری آنها در قالب برنامه‌های ویژه‌ اقدامات گسترده‌ای در بخش آموزش عملی خواهد شد.

مثال موفق دیگری که به دنبال اجرای طرح‌ها و مطالعات پژوهشی صورت گرفت، در بخش مدیریت مواد زائد جامد قابل بررسی است. هم‌اکنون طرح مطالعاتی دفن بهداشتی پسماندهای بیمارستان، شهری و خطرناک به پایان رسیده است و سایت‌های مورد نظر انتخاب شده و در اختیار مسوولان برای اجرای برنامه‌های مدیریتی قرار گرفته که بی‌شک در این زمینه ابعاد مختلف مسائل آلودگی، اقتصادی و اجتماعی و ظرفیت‌های لازم دیده شده است و در تمام طرح‌های پژوهشی دیگر نیز باید مد نظر قرار گیرد. 

معاونت‌های سازمان حفاظت محیط زیست هم اکنون چه تعداد طرح پژوهشی را به پایان رسانده اند و از آنجا که سازمان حفاظت محیط زیست اقداماتی را در راستای اهداف دیگر سازمان‌ها برای حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست انجام می‌دهد، چه اقدامی از سوی معاونت شما به منظور جلوگیری از موازی کاری‌ها انجام شده است؟

در سازمان حفاظت محیط زیست چهار معاونت انسانی، طبیعی، دریایی و پژوهشی فعالیت‌هایی را برای حفاظت از محیط زیست انجام می‌دهند که در مجموع حدود 350 طرح پژوهشی در بخش‌های ستادی و استانی این معاونت‌ها به اتمام رسیده است. به این ترتیب در معاونت محیط زیست انسانی 105 طرح استانی و 56 طرح ستادی، در معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی 98 طرح استانی و 34 طرح ستادی، در معاونت محیط زیست دریایی 30 طرح استانی و 10 طرح ستادی و در معاونت آموزش و پژوهش 5 طرح ستادی انجام شده است.

هم اکنون در معاونت آموزش و پژوهش سازمان، پژوهشنامه‌ای در حال آماده‌سازی است که حدود 600 صفحه اطلاعات پژوهشی سازمان را دارد و دستاوردهای دولت نهم در آن برای اطلاع رسانی و تعامل هر چه بیشتر با بخش‌های پژوهشی سازمان‌های دیگر فراهم شده که به این ترتیب سازمان حفاظت محیط زیست تلاش کرده است با ارائه اقدامات انجام شده از موازی کاری جلوگیری کند و دانش و تجربه خود را با دیگر سازمان‌ها به اشتراک بگذارد.

حمایت از فعالیت‌های پژوهشی که در سازمان توسط کارشناسان بخش‌های مختلف انجام می‌شود، چگونه است و چه سیاست‌های تشویقی در این زمینه اعمال می‌شود؟

خوشبختانه کارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست فعالیت‌های خوبی را در عرصه فعالیت‌های پژوهشی و چاپ مقالات خود در مجلات معتبر علمی دنیا انجام می‌دهند که معاونت آموزش و پژوهش از تمام بخش‌های مختلف سازمان مقالاتی که توسط کارشناسان تهیه شده است را دریافت می‌کند و حتی محققانی که خارج از سازمان هستند، ولی با سازمان کار می‌کنند نیز در این زمینه فعالیت‌های خود را ارائه کرده و مورد حمایت‌های مالی و معنوی مسوولان سازمان قرار می‌گیرند و به عنوان سیاست‌های تشویقی از آنها حمایت می‌شود.

خوشبختانه بر اساس برنامه‌های صورت گرفته، چاپ مقالات در مجلات معتبر علمی داخلی و خارجی بر خلاف گذشته که نظارت ضعیفی بر آنها صورت می‌گرفت، هم اکنون هدایت شده است و بر اساس قراردادهایی که با محققانی که مورد حمایت قرار می‌گیرند، آنها در تحقیقات خود از سازمان به عنوان حامی نام خواهند برد.

ارتباط معاون آموزش و پژوهش با دانشگاه‌های کشور و دانشگاه‌های خارج از کشور چگونه است و اساسا این رابطه را در تحقق اهداف خود و انجام تحقیقات و پژوهش‌های به روز و دقیق علمی چقدر موثر می‌دانید؟

هم‌اکنون سازمان با تمام دانشگاه‌های کشور کار پژوهشی انجام می‌دهد و گزینش یا انتخاب خاصی در این زمینه وجود ندارد و کارهای بزرگ به مناقصه گذاشته می‌شود، اما به صورت مستقل با دانشگاه‌های خارج از کشور وارد مذاکره نمی‌شود و دانشجویانی که از خارج از کشور مایل به انجام فعالیت تحقیقاتی در داخل کشور هستند، مورد حمایت قرار می‌گیرند و در نهایت از دستاوردهای پژوهشی آنها برای  برنامه‌های آتی استفاده می‌شود.

امروزه استفاده از فناوری اطلاعات نقش بسیار موثری در گسترش فعالیت‌های پژوهشی و آموزشی در سطح کلان و برای نهادینه کردن آن دارد. سازمان شما چقدر از این ابزار در بخش‌های مختلف بویژه در استان‌ها استفاده کرده است؟

برای ارائه خدمات مناسب در بخش فناوری اطلاعات نیاز به بسترسازی‌های مناسب داریم تا ادارات کل محیط زیست استان‌ها و کارشناسان ادارات کل محیط زیست در استان‌ها در ارتباط با استفاده از فناوری اطلاعات باشند که در این زمینه توسعه بخش سخت‌افزار و نرم‌افزار در دست انجام است. همچنین برنامه‌ریزی شده است تا برای گسترش مکاتبات و آموزش‌های از راه دور استفاده از فناوری اطلاعات محقق شود و با توسعه این مساله در انتقال اطلاعات که بی‌شک نقش موثری دارد، از ترددهای غیرضروری و اتلاف‌وقف نیز جلوگیری شود و به اهداف مورد نظر دست یافت. تمام استان‌ها هم‌اکنون به اینترنت دسترسی دارند و این که امکانات یکسان در اختیار کارشناسان باشد بستگی به امکانات هر استان دارد.

هم‌اکنون سایت سازمان حفاظت محیط زیست به روز است و اطلاعات زیست محیطی و اخبار مرتبط مناسب و مفیدی در اختیار خوانندگان و علاقه‌مندان به محیط زیست و کارشناسان قرار دارد به طوری که تعداد مراجعه‌کنندگان به سایت سازمان در سال گذشته بیش از 600 هزار نفر بوده که به دلیل فعالیت‌های مناسب و گسترده در بخش اطلاع‌رسانی، در این زمینه سازمان از طرف دولت مورد تقدیر قرار گرفته است.

در این سایت بیش از 700 صفحه اطلاعاتی به روز قرار دارد و برای نخستین بار سایت اطلاعاتی زیستمحیطی مخصوص کودکان راه‌اندازی شده و فراخوان‌های مسابقه‌های نقاشی و موضوعات مرتبط دیگر در این سایت قرار گرفته است.

این سایت حاوی 50 صفحه اطلاعاتی به زبان انگلیسی است و تمام پژوهش‌های سازمان و اولویت‌های موردنظر سازمان حفاظت محیط زیست و 4 معاونت مربوط روی سایت قرار دارد؛ همچنین فرم‌های مربوط برای پژوهشگران قابل دسترسی است و نیازی به حضور پژوهشگر نیست.

در این سایت خبرنامه سازمان‌های مردم نهاد (تشکل‌های غیردولتی) نیز قرار دارد و مخاطبان مختلف با این بخش در ارتباط هستند.

سازمان حفاظت محیط زیست برای یکسان‌سازی اقدامات پژوهشی درون سازمانی خود چه کرده است. چون همان طور که مطلع هستید انجام فعالیت‌های پراکنده در درون یک سازمان نیز وجود دارد و از کارایی فعالیت‌ها می‌کاهد.

معاونت آموزش و پژوهش سازمان این موضوع را بررسی کرده و بانک اطلاعاتی موجود در دفاتر مختلف در حال یکسان‌سازی هستند و براساس مکاتبات صورت گرفته پیشنهاد شده در معاونت آموزش و پژوهش جمع‌آوری و یکسان‌سازی شوند، اما این مساله زمانبر بوده و در حال پیگیری است.

همچنین برنامه جامع آموزش همگانی و برنامه جامع آموزش ضمن خدمت کارکنان نیز مجوز گرفته و در حال اجراست که سال آینده در این برنامه آموزشی، دوره‌های ویژه آموزشی مانند اطفای حریق، غواصی، محیط بانی در سواحل، سوارکاری و موتورسواری را نیز در دستور کار قرار داده‌ایم.

بودجه بخش پژوهشی در سازمان به چه صورت است‌؟

متاسفانه بودجه بخش آموزش از بودجه جاری سازمان تامین می‌شود و چون بودجه جاری است ابلاغ آن نیز نسبت به بودجه‌های دیگر دیرتر صورت می‌گیرد که به این ترتیب انجام فعالیت‌ها نیز با تاخیر انجام می‌شود؛ البته مصرف این بودجه نیز متاثر از نیازهای سازمان به بودجه هزینه‌ای خود است.

پیشنهاد ما این است که به فعالیت‌های آموزشی به چشم هزینه نگاه نکنند، چراکه فعالیت‌های آموزشی سرمایه‌گذاری هستند و نه هزینه و در تلاش هستیم این مساله هم در استان‌ها و هم در ستاد محقق شود و بودجه آموزشی از بودجه هزینه‌ای و جاری خارج شود که متاسفانه بیشتر دستگاه‌ها با این مشکل مواجه هستند.

در بخش بودجه ستادی سال گذشته در سال 1386 یک میلیارد و 600 میلیون تومان هزینه شده و یک میلیارد و 800 میلیون تومان تعهدات مالی وجود دارد. امسال پیش‌بینی شده است که تا پایان فروردین ماه 3 میلیارد تومان به بودجه نیاز داشته باشیم.

حمیده سادات هاشمی