معادله اصلاح‌طلبان‌ با کروبی و بدون‌کروبی‌

اعلام رسمی کاندیداتوری انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری از سوی مهدی کروبی دبیرکل حزب اعتماد ملی را می‌توان نقطه‌عطفی در فعالیت‌های انتخاباتی جریان اصلاح‌طلب دانست که اظهارنظرها و واکنش‌های متفاوت اصلاح‌طلبان و دیگر گروه‌ها و جریان‌های سیاسی کشور را به دنبال داشته است و با وجود ارائه تحلیل‌های مختلف از آن خواهد توانست صحنه جاری در انتخابات را  برای کسانی که پیگیر مسائل مربوط به این موضوع هستند  تا حدودی شفاف‌تر کند.

چهره‌های برجسته اصلاح‌طلب نسبت به اعلام رسمی کاندیداتوری در انتخابات از سوی کروبی واکنش‌هایی متناقض را ارائه کردند که با دقت به هر کدام از آنها می‌توان دریافت با وجود مسائل گفته‌شده درخصوص احتمال ائتلاف اصلاح‌طلبان در انتخابات و پذیرش تصمیم جمعی، نوعی سردرگمی را به اردوگاه اصلاح‌طلبان به ارمغان آورده است؛ به گونه‌ای که حتی این تفاوت دیدگاه‌ها در اظهارنظرهای آنان کاملا مشهود است.

سیدعبدالواحد موسوی لاری، عضو شورای مرکزی مجمع روحانیون مبارز ضمن تاکید بر این‌ که مهدی کروبی پیش از این نیز اعلام کرده بود حزب اعتماد ملی در انتخابات ریاست جمهوری تلاش حزبی را دنبال کرده و به دنبال کاندیدای حزبی است، گفت: البته کروبی با اقدام خود پا را از یک اقدام حزبی فراتر گذاشته است.

از سویی اظهارات مهدی کروبی در نشست مطبوعاتی خود با حضور خبرنگاران داخلی و خارجی را نیز می‌توان دارای وجوه مختلف دانست.

کروبی در بخشی از اظهارات خود در پاسخ به سوال خبرنگاری که از او می‌پرسد «در صورت حضور خاتمی به عنوان کاندیدای انتخابات از کاندیداتوری خود انصراف خواهد داد؟» می‌گوید که او به طور جدی وارد این عرصه شده و از سخنان وی چنان برمی‌آید که قصد انصراف از کاندیداتوری در انتخابات را ندارد.

رضا خاتمی، عضو ارشد مشارکت در پاسخ به این سوال که آیا با اعلام رسمی حضور کروبی در انتخابات احتمال حضور محمد خاتمی کاهش یافته است، گفت: این موضوع را خود آقای کروبی بصراحت و روشنی اعلام کرده است، به هرحال جریان‌های مختلف اصلاح‌طلب کاندیداهای متفاوت دارند، اما همه آنها این عزم را دارند که در یک روند دموکراتیک و در طول زمان ان‌شاءالله به یک کاندیدای واحد برسند و این روندی مثبت و خوب است.

یکی دیگر از نشانه‌هایی که این تصور را که اصلاح‌طلبان در زمانی نزدیک و به طور قریب‌الوقوع به ائتلاف و تعیین کاندیدای واحد خواهند رسید را با تردید مواجه می‌کند، اظهارات متفاوت و متناقض برخی چهره‌های برجسته جریان اصلاح‌طلب است. محمد هاشمی عضو ارشد حزب کارگزاران درباره اعلام کاندیداتوری کروبی می‌گوید: اعلام کاندیداتوری مهدی کروبی در انتخابات ریاست جمهوری آینده، در تقسیم آرا بی‌تاثیر نخواهد بود.

وی با اشاره به اعلام کاندیداتوری دبیرکل حزب اعتماد ملی در انتخابات آینده ریاست جمهوری گفت: اعلام شرکت در انتخابات حق هر شهروندی است و هر فرد حقیقی و حقوقی حق حضور در عرصه رقابت‌های انتخاباتی را دارد، اما با توجه به این که بخشی از آرای کروبی و خاتمی در انتخابات مشترک است، اعلام حضور کروبی در تقسیم آرا بی‌تاثیر نخواهد بود.

محمدعلی ابطحی، عضو شورای مرکزی مجمع روحانیون نیز اعلام کاندیداتوری کروبی را موضوعی دانست که پیش از این نیز اعلام شده بود و گفت: ایشان قاعده‌‌ای را مبنی بر این که کدام ‌‌یک از کاندیداهای مطرح شده در جریان اصلاح‌‌طلب مورد حمایت بیشتری قرار دارند، پذیرفته‌‌اند که قرار است در آینده بررسی شود.

از اظهارنظرهای چهره‌های اصلاح‌طلب این گونه برمی‌آید که امکان دارد در صورت بحث درباره کاندیدای اصلاح‌طلبان در جبهه اصلاحات و تعیین کاندیداتوری جز کروبی برای اصلاح‌طلبان، وی به نفع این کاندیدا از حضور در انتخابات انصراف دهد.

از سویی از سخنان سران جبهه اصلاحات این گونه برمی‌آ‌ید گر چه آنان در ظاهر از حضور کروبی در انتخابات استقبال کرده‌اند، اما تقریبا همه آنها تاکید دارند که کاندیدای اصلی جریان اصلاحات در جریان ائتلافی که هنوز شکل نگرفته است، تعیین خواهد شد و براساس مشی اصلاح‌طلبی بقیه افراد به نفع کاندیداتوری که از سوی ائتلاف معرفی خواهد شد، انصراف خواهند داد.

اصلاح‌طلبان با وجود همه اختلاف‌نظرهایی که به طور کامل در رویکردهای طیف‌های مختلف آن مشهود است هنوز هم تاکید دارند که قرار است ائتلافی در این جریان شکل بگیرد و طی آن بررسی‌های مربوط به انتخابات صورت گیرد، اما این در حالی است که تقریبا مشی انتخاباتی گروه‌ها و تفاوت در نگاهشان به موضوع انتخابات چنین ادعایی را به اثبات نمی‌رساند و تاکنون نیز با وجود همه تلاش‌ها نتوانسته‌اند ائتلافی را که به دنبال آن هستند، تحقق بخشند.

نگاهی گذرا به اظهارات مهدی کروبی در خصوص انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری نیز نشان می‌دهد وی آن طور که دوستانش در جریان اصلاحات تصور می‌کنند قصد ندارد به این سادگی وارد معامله در خصوص کاندیداتوری خود یا احیانا گرفتن سهمی از کابینه و کناره‌گیری به نفع کاندیدای دیگر اصلاح‌طلب شود.

کروبی در این نشست مطبوعاتی خود تلویحا احمدی‌نژاد را رقیب اصلی خود در انتخابات ذکر کرد که این خود نشان می‌دهد عزم وی برای باقی ماندن در صحنه رقابت‌ها جدی است. وی گفت: مسوولان حکومتی که گرایش به رقیب من دارند باید اصل بی‌طرفی را رعایت کنند و هرگز از موقعیت دولتی خود در انتخابات ریاست جمهوری نباید سوءاستفاده نمایند.

نوع رفتار گروه‌های اصلاح‌طلب در نخستین کنگره حزب اعتماد ملی و امتناع آنان از حضور در جمع خبرنگاران و پاسخ به سوالات آنان نیز نشان از این دارد که این گروه‌ها هنوز نتوانسته‌اند درخصوص شکل دهی ائتلاف به نتیجه‌ای ملموس دست یابند. زیرا در غیر این صورت همانند سنوات قبل که حتی در برخی موارد قریب‌الوقوع بودن حرکت منسجم خود را به اطلاع افکار عمومی می‌رساندند، نوید انسجام و همگرایی خود را برای تقویت روحیه گروه‌های عضو این جریان به اطلاع رسانه‌ها می‌رساندند.

موضوعی که بیش از این توجه همه را به خود جلب می‌کند، این است که در سخنرانی مهدی کروبی، دبیرکل حزب اعتماد ملی در کنگره این حزب هیچ اشاره‌ای به موضوع انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری که گروه‌های اصلاح‌طلب چند ماهی است بحث درباره آن را به طور رسمی آغاز کرده‌اند، نشده است و حتی کروبی ذکری از دلایل اعلام زودهنگام کاندیداتوری خود و موضوعاتی که در حاشیه آن از سوی همفکرانش مطرح شد، نکرد.

گرچه اصلاح‌طلبان این سکوت را نشان از همدلی خود و نزدیک بودن احتمال شکل‌گیری ائتلاف در این جریان سیاسی می‌دانند و آن را نیز اعلام کرده‌اند، اما صاحب‌نظران سیاسی و کسانی که به رویدادهای سیاسی با نگاه واقع‌بینانه می‌نگرند، بر این اعتقاد هستند که این رویکرد نشان از این دارد که توافقی حاصل نشده و هرگونه اظهارنظر شتاب زده نیز در آینده می‌تواند موضع حزبی افراد را در جریان اصلاح‌طلب مورد خدشه قرار دهد، پس بهتر است از اظهارنظرهایی که در آتیه امکان ایجاد دردسرهایی را خواهد داشت، دوری کرد.

گرچه حزب اعتماد ملی و دبیرکل آن به صورت تلویحی اعلام می‌کنند سعی دارند نسبت به تصمیمات جمعی جریان اصلاح‌طلب پایبند باشند، اما قطعا مواضعی که تاکنون از سوی آنان اتخاذ شده، این تصور را در اذهان عموم ایجاد کرده که این حزب قصد دارد به منظور مقابله با تندروی‌های برخی گروه‌های عضو جبهه اصلاحات مشی معتدل و مستقلی را در فعالیت‌های سیاسی دنبال کند.

اگر نگاهی گذرا به روند شکل‌گیری حزب اعتماد ملی و مشی و منش آن در یکی دو سال گذشته داشته باشیم، درمی‌یابیم گردانندگان این حزب استقلال و حرکت به سمت اعتدال و اجتناب از تندروی‌ها و افراطی‌گری‌ها را از مزایای فعالیت حزبی خود برشمرده‌اند و بارها به آن افتخار کرده‌اند؛ اما در شرایط کنونی در پارادوکس ادامه مشی مستقل خود و پذیرش حرکت جمعی اصلاح‌طلبان که این روزها از سوی برخی گروه‌ها  که در دوران اصلاحات متهم به افراطی‌گری بودند  راهبری می‌شود، گرفتار شده‌اند.

گروه‌هایی نظیر سازمان مجاهدین و جبهه مشارکت چند ماهی است تلاش‌هایی برای القای این تفکر به دیگر اصلاح‌طلبان مبنی بر این‌که خاتمی بهترین گزینه کاندیداتوری در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری در جریان اصلاح‌طلب محسوب می‌شود، آغاز کرده‌اند و بسیار اصرار دارند که هر کس که خود را اصلاح‌طلب می‌داند باید گزینه مورد نظر آنها را بپذیرد در غیر این صورت اصلاح‌طلب محسوب نمی‌شود.

در این میان گروه‌هایی نظیر حزب اعتماد ملی نیز یا باید بر اساس نظر حزبی خود حرکت کنند یا این‌که در مقابل خواسته‌های تحمیلی برخی از این گروه‌ها بایستند که در این صورت آماج حملات گسترده از سوی همفکران خود قرار خواهند گرفت که یکی از نشانه‌های آن برخورد برخی از شخصیت‌های اصلاح‌طلب با اعلام کاندیداتوری کروبی در انتخابات است.

اظهارنظرهای متناقض نسبت به این اقدام بود که باعث شد حزب اعتماد ملی نسبت به این موضوع موضع گرفته و علی میرهادی رئیس شاخه روحانیون این حزب گفت: اعتقاد به این‌که حضور یکی مانع آمدن دیگران است، نوعی تفکر تخریبی است.

وی تصریح می‌کند: اصلاح‌طلبان نباید کاندیداتوری کروبی را با ذهنیت ناموزون نگاه کنند، چرا که وی با پیشنهاد تشکیل شورای حکمیت آمده است.

محمدباقر ذاکری، عضو دیگر شورای مرکزی حزب اعتماد ملی نیز معتقد است: اظهارنظر مخالفان کاندیداتوری کروبی، حکایت از تندروی‌های سابق برخی اصلاح‌طلبان دارد که این موضوع رویه‌ای غیرعادی و غیرمنطقی است.

در هر حال اصلاح‌طلبان برای این‌که بخواهند وضعیت مناسبی را برای خود در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری رقم بزنند، تنها با مشکل حضور کروبی به عنوان کاندیدای انتخابات مواجه نیستند؛ بلکه در آینده چهره‌های دیگر از این جریان سیاسی برای حضور در انتخابات ترغیب خواهند شد که در شرایط فعلی نیز اسم و رسم برخی از آنان از سوی شخصیت‌هایی از این گروه مطرح می‌شود.

اصلاح‌طلبان علاوه بر این‌که باید تکلیف خود را با چهره‌هایی نظیر محمد علی نجفی، حسن روحانی و محمدرضا عارف روشن کنند، باید برنامه‌ای ویژه برای رقابت‌ با کاندیداهای احتمالی جریان اصولگرا داشته باشند.

داریوش غفاری‌