شهرآورد تهران ‌با ‌‌داور ‌ایرانی؟

حساسیت و هیجان بازی دو قطب پرطرفدار فوتبال تهران و ایران بر هیچ‌کس پوشیده نیست.

این مسابقه ربطی به شرایط جدولی ندارد و در هر حالتی هیجان خاص خود را دارد که البته در صورت ربط پیدا کردن به وضعیت دو تیم در مسابقه‌های لیگ یا حذفی حساسیت‌ها چند برابر می‌شود. دربی دی‌ماه 73 اولین مسابقه 2 تیم نبود که به جنجال کشیده می‌شد. پیش از این یک بار در 18/11/48 و یک بار هم در 17/10/49 بازی رسمی دو تیم ناتمام مانده بود که هر دو مسابقه با حکم کمیته انضباطی فدراسیون 3  صفر به سود استقلال (تاج)‌ اعلام شد و از بخت بد چون داوران هر دو مسابقه ایرانی (اولی را ابوالقاسم حاج‌ابوالحسن و دومی را ارشد برازنده قضاوت کردند)‌ بودند، فدراسیون تصمیم گرفت پس از آن در مسابقه‌های حساس از داوران خارجی استفاده کند. گرچه از ایرانی‌ها هم نفراتی چون محمد صالحی، منوچهر نظری، محسن زمانی و جعفر نامدار پیش از پیروزی انقلاب اسلامی قضاوت این مسابقه را به عهده داشتند، ولی داوران بزرگ خارجی هم در تهران حاضر شدند. رودولف شورر سوئیسی که 2 بار برای این مسابقه به تهران آمد، به همراه توفیق بهرام اوف از شوروی (کمک‌داور مشهور فینال جام‌ جهانی 66 لندن)‌، جک تیلور انگلیسی (داور فینال جام جهانی 74)، بهادرخان از پاکستان، طغرل والمک از ترکیه، پیت ری از مجارستان، نیکولای پیترکچیانو از رومانی و آدولف یورکاپ آلمانی داوران خارجی بازی سرخابی‌ها پیش از پیروزی انقلاب بودند که هیچ یک از این بازی‌ها از بابت مسائل حاشیه‌ای و جنجالی حداقل به وسیله داوری مشکل خاصی نداشت.

***

پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، سیاست فدراسیون فوتبال بر استفاده از داور ایرانی قرار گرفت و محمد صالحی، منوچهر نظری، حمید خوشخوان، بهمن بهلولی و... این مسابقه را در ادوار مختلف قضاوت کردند و مشکل خاصی هم پیش نیامد ولی بعد از درگیری سال73 دیگر از سال‌های بعد هیچ داور ایرانی قضاوت این مسابقه را به عهده نگرفت. ساندروپول مجارستانی (داور فینال جام جهانی 94 آمریکا)‌ اولین داور دربی تهران در سال 74 بود و بعد از وی جمال شریف و محمد کوسا از سوریه (هر کدام 2 بار)‌، مارکوس مرک آلمانی، عمر المهنا و عبدالرحمن زید از عربستان، روبرتو روزتی و پاسکواله رودومونتی (2 بار)‌ از ایتالیا، ایرانوف از روسیه، ولادیمیر هریناک از اسلواکی، آلفونسو پرز از اسپانیا و... داورانی بودند که از خارج آمدند و پس از قضاوت دیدار دو تیم رفتند و به رغم ضعف و قوت‌هایشان در امر داوری هیچ حاشیه و حساسیتی ایجاد نشد؛ چون تماشاگرانروی پیشینه داوران هیچ ذهنیتی نداشتند که مثلا در فلان مسابقه به سود یا ضرر تیم محبوبشان سوت زده باشند. آمدند، قضاوت کردند، پولشان را گرفتند و رفتند.

***

مسعود عنایت، رئیس کمیته داوران در یکی از مصاحبه‌های اخیرش آرزوی جامعه داوری ایران برای قضاوت داور وطنی در دربی تهران را به نوعی دیگر مورد تایید قرارمی‌دهد: «در صحبت‌هایی که بتازگی با علی کفاشیان (رئیس فدراسیون فوتبال)‌ و عزیز محمدی (رئیس سازمان لیگ)‌ داشتم، آنها هم موافق قضاوت داور ایرانی بودند، ولی تکلیف داور دربی دو تیم در هفته نهم، پس از هفته ششم مشخص خواهد شد. اگر قرار بر ادامه حضور داوران خارجی باشد، فدراسیون زودتر این مساله را اعلام کند تا با چند کشور وارد مذاکره شویم و یک تیم داوری خوب به تهران بیاوریم؛ ولی من معتقدم داوران خودمان هم می‌توانند این مسابقه را قضاوت کنند و اگر با داور ایرانی موافقت شود، از میان مسعود مرادی، سعید مظفری‌زاده، محسن ترکی و هدایت ممبینی یکی را برای قضاوت این مسابقه انتخاب خواهیم کرد.» عنایت در حالی که این صحبت‌‌ها را عنوان می‌کند که در شایستگی این داوران شکی وجود ندارد، ولی در طول سالیان اخیر قضاوتشان در فوتبال ایرانی، ذهنیت‌هایی نسبت به آنها نزد طرفداران دو تیم به وجود آمده است. پرسپولیسی‌‌ها مرادی را ضد قرمز می‌دانند و استقلالی‌ها این احساس را در مورد محسن ترکی دارند. مظفری‌زاده و ممبینی با شدت کمتر وضعیت‌شان بهتر از دو داور دیگر نیست. آیا آنها می‌توانند در فضای همیشه ملتهب آزادی، دیدار دو تیم استقلال و پرسپولیس را با انبوه تماشاگرانشان قضاوت کنند؟

***

برای دریافت پاسخ این سوال سراغ تنی چند از کارشناسان داوری ایران می‌رویم. دکتر پرویز سیار موافق صددرصد قضاوت داور ایرانی است که می‌گوید: «قضاوت مسابقه این دو تیم در هفته نهم که هنوز هیچ حساسیت جدولی ندارد و تکلیف دو تیم معلوم نشده، کار چندان پیچیده‌ای نیست. به رغم حساسیت هواداران دو تیم، این مسابقه به اندازه بازی play off  که یک سوت یا پرچم می‌تواند 10 میلیارد تومان ارزش داشته باشد یا به اندازه بازی هفته آخر پرسپولیس ‌ سپاهان که سعید مظفری‌زاده در آن عالی قضاوت کرد، حساس نیست. وقتی آن مسابقه‌ها را داور ایرانی سوت می‌زند پس در دبی هم می‌توان از داور ایرانی استفاده کرد، البته کتمان نمی‌کنم که هر داوری نمی‌تواند. فردی باید این مسابقه را قضاوت کند که جدا از دانش و تجربه داوری، ظرفیت روحی بالایی هم داشته باشد.

هادی دزفولی هم مواق داور ایرانی است، ولی با احتیاطی بیشتر از سیار در این خصوص صحبت می‌کند. اگر داور ایرانی که شخصیت بالایی دارد و همه قبولش داشته باشند،‌ برای این بازی انتخاب شود خیلی خوب است ولی این داور حتما باید هم شخصیت بیرونی داشته باشد و هم شخصیت سلامت ورزشی. جامعه فوتبال اعم از بازیکن، تماشاگر و خبرنگار همه باید قبولش داشته باشند. در آن جو استادیوم عوامل مهمی مثل جمعیت، بازیکنان و مربیان سرشناس و... وجود دارند که قضاوت در آن، موارد مثبت زیادی مثل شهامت، شجاعت، اصالت، آمادگی و... می‌خواهد. داورانی که نتیجه بازی را تغییر می‌دهند، اصلا صلاحیت قضاوت در این مسابقه را ندارند. آرزویم این است که داور ایرانی این مسابقه را سوت بزند، ولی باید کاراکتر لازم را داشته باشد که به نظرم در حال حاضر اگر تصمیم بر استفاده از داور ایرانی باشد، سعید مظفری‌زاده واجد شرایط‌ترین داور حاضر در ایران است.

اما در این میان یکی از کارشناسان که به دلایلی نمی‌خواست نامش فاش شود، موافق حضور داور ایرانی نیست و می‌گوید: «در شرایط فعلی قضاوت داور ایرانی را صلاح نمی‌دانم چون هنوز فرهنگ آن بین تماشاگران و بازیکنان وجود ندارد. آنها به داور خارجی هیچ اعتراضی نمی‌کنند، ولی اولین سوت داور ایرانی می‌تواند جو ورزشگاه را ملتهب کند و آن را به تنش و جنجال بکشد. تازه مشکل داوران بعد از بازی شروع می‌شود چون برخی تماشاگرنماهایی که احساس کنند تیم‌شان از داوری متضرر شده، در زندگی خانوادگی و شخصی داوران ایجاد مشکل می‌کنند که نمونه‌اش در گذشته‌های نه‌چندان دور برای داوران بازی‌های غیردربی هم مشاهد شده است.»

آرش رستم‌نمدی‌