مشروطیت‌ درسهای‌ ارزنده‌ برای‌ امروز و فردا

آری، می‌توان‌ (در اصول‌ و سنن) قائل‌ به‌ تکرار تاریخ‌ بود، اما در عین‌ حال، بایستی‌ در حد‌ و رسم‌ این‌ تکرار به‌ دقت‌ اندیشید و ظرافتهای‌ آن‌ را دریافت‌ و از هرنوع‌ مبالغه‌ در این‌ راه‌ پرهیز کرد. بدین‌ منظور بایستی‌ در تحلیل‌ حوادث‌ پیشین، علاوه‌ بر تحقیق‌ جامع‌ و کافی‌ در داده‌های‌ تاریخی، از توجه‌ لازم‌ به‌ «شرایط‌ و اوضاع» خاص‌ آن‌ دوران‌ غفلت‌ نکرد. فی‌المثل‌ نباید از نظر دور داشت‌ که‌ اوضاع‌ و شرایط‌ سیاسی، اجتماعی، نظامی، صنعتی‌ و آموزشی‌ کشورمان‌ در عصر مشروطه‌ و قاجار، با آنِ‌ ایران‌ کنونی، از برخی‌ جهات، تفاوتهای‌ بارز و عمده‌ای‌ دارد که‌ این‌ تفاوتها، خود بخود، کنشها و واکنشهای‌ دوگانه‌ای‌ را در قبال‌ برخی‌ امور ظاهراً‌ مشابه‌ و یکسان‌ طلب‌ می‌کند. مع‌ الوصف، به‌ رغم‌ این‌ تفاوتها، می‌توان‌ موارد شباهت‌ بسیاری‌ بین‌ وضعیت امروز و دیروز کشورمان یافت‌ و بر اساس‌ آن‌ از حوادث‌ تاریخ‌ مشروطیت، درسهای‌ بس‌ ارزنده‌ای‌ همچون‌ نکات‌ زیر را آموخت‌ و در کنونه‌ و آینده‌ این‌ دیار، بجا و پخته، به‌ کار بست:

1. لزوم‌ هشیاری‌ در قبال‌ افسونها و تهاجم‌های‌ رنگارنگ‌ بیگانگان.

2. ضرورت‌ اندیشه‌ در «مبادی» و «غایات» فرمولهای‌ سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی‌ و هنری‌ وارداتی‌ از شرق‌ و غرب‌ جهان‌ و نیز لزوم‌ در نظرگرفتن‌ میزان‌ سازگاری‌ آنها با فطرت‌ و طبیعت‌ ملی‌ و دینی‌ مردم‌ این‌ دیار، و پرهیز از قبول‌ دربست‌ و کورکورانه‌ نسخه‌ درمان‌‌های وارداتی.

3. وجوب‌ ایستادگی‌ در برابر تحمیلات‌ و تحکمات‌ قدرتهای‌ استکباری، و پایمردی‌ بر سر اصول‌ و مبانی‌ فکری‌ و فرهنگی‌ خویش.

4. لزوم‌ اتحاد هر چه‌ بیشتر و مستحکمتر میان‌ جبهه‌ حق‌ و ولایت، و تلاش‌ جهت‌ حل‌ و فصل‌ پخته‌ اختلافات‌ سلیقه‌ای، و سوق‌ همگان‌ به‌ سوی‌ تعامل‌ فکری‌ و علمی‌ دوستانه.

5. عدم‌ غفلت‌ و تسامح‌ نسبت‌ به‌ خطر عوامل‌ نفوذی‌ استعمار و فرق‌ ضاله.

6. لزوم‌ پیوند بین‌ «نیرو و نشاط‌ جوانان» با «پختگی‌ و تجربه‌ پیران».

7. پرهیز از برخوردهای‌ افراطی‌ / تفریطی، و اقدامات‌ کور و ماجراجویانه.

8. تعقیب‌ رویه‌ عقلائی‌ و شرعیِ‌ «دفع‌ افسد به‌ فاسد» و متقابلاً‌ پرهیز هوشمندانه‌ از افتادن‌ در دامِ‌ «دفع‌ فاسد به‌ افسد»، که‌ این‌ دومی‌ چیزی‌ جز درآمدن‌ از چاله‌ و غلطیدن‌ در چاه‌ نیست.

9. جلوگیری‌ از افتادن‌ زمام‌ امور و جریانات‌ سیاسی‌ و اجتماعی‌ به‌ دست‌ عناصر خام، ناپخته، احساساتی، عجول، تندرو و ندانم‌ کار  ‌  خاصه‌ آنان‌ که‌ بقای‌ موجودیت‌ خویش‌ را در غوغاگری‌ هاو آشوب‌ طلبی‌‌های کور می‌دانند  ‌  و تلاش‌ جهت‌ قرار گرفتن‌ زمام‌ و سررشته‌ امور کشور در کف‌ باکفایت‌ رجال‌ پخته، بردبار، دوراندیش، دلسوز و مجرب.

با این رویکرد، «ایام» در شماره حاضر به مناسبت سالگرد مشروطیت، بار دیگر همچون سالیان گذشته، به بازخوانی این رویداد بزرگ و تاثیرگذار در تاریخ معاصر کشورمان می‌پردازد منتهی امسال مشروطه را با تاکید ویژه بر اندیشه و شخصیت زعیم بزرگ این جنبش، مرحوم آخوند ملامحمدکاظم خراسانی وامی‌کاود.