تصاویر تاریک و روشن در جغرافیای بهداشتی مدیترانه شرقی

سازمان بهداشت جهانی در منطقه مدیترانه شرقی به بررسی وضعیت بهداشتی 23کشور این منطقه پرداخته و گزارشی از اوضاع بهداشتی 22 کشور منطقه در طول سالهای 1992تا 2000ارائه کرده است .

کد خبر: ۱۸۳۸۶

این کشورها شامل افغانستان ، بحرین ، مصر، ایران ، عراق ، اردن ، کویت ، لبنان ، لیبی ، مراکش ، عمان ، پاکستان ، فلسطین ، قبرس ، جیبوتی ، قطر، عربستان سعودی ، سومالی ، سودان ، تونس و امارات متحده عربی هستند. در گزارش های آماری این سازمان درخصوص میزان جمعیت در فاصله سالهای 1994تا 2000افغانستان با نرخ 8/4 درصدی تولد و میزان 28درصدی مرگ و میر بیشترین آمار را به خود اختصاص داده است . در حالی که قبرس با 8/12 درصد کمترین میزان تولد و امارات متحده عربی با 8/1درصد کمترین میزان مرگ و میر را در این سالها داشته است . همچنین در این بررسی بیشترین نرخ رشد جمعیت در میان کشورهای مذکور در فاصله سالهای 96تا 2000با 5/6 درصد متعلق به کشور امارات بوده است و کمترین آن به میزان 5/0درصد به قبرس تعلق داشته است.
اقتصاد اجتماعی ، تحصیلات اجتماعی
اشتغال و اعتیاد به سیگار

این آمارها به وضعیت اقتصاد اجتماعی کشو رهای منطقه نیز پرداخته است . این گزارش نشان می دهد که کشور قبرس در فاصله سالهای 1992تا 2000با 94درصد جمعیت باسواد بزرگسال میزان قابل توجهی از جمعیت باسواد را در خود جای داده است . در حالی که افغانستان با 27درصد کمترین این میزان را دارا است که این آمار گواهی از وضعیت نابسامان این کشور در فاصله سالهای مذکور می باشد. در این آمارگیری 98درصد از مردان قبرسی و 90درصد از زنان بزرگسال این کشور باسواد هستند؛ اما تنها 45درصد از مردان بزرگسال افغانی و 14درصد از زنان افغانی این فرصت را یافته اند که از سواد بهره مند شوند. همچنین در این سالها، عربستان سعودی با 112درصد بیشترین دانش آموختگان را در مقطع ابتدایی دارا است . در حالی که این میزان در افغانستان تنها 25درصد است . در قسمتی دیگر از این گزارش آمده است : در فاصله سالهای 1995 تا 2000 مردم قطر بیشترین میزان سرانه ملی را داشته اند که میزان آن 21هزار و 692دلار است . در حالی که سومالی فقیر در میان این کشورها تنها با 176دلار کمترین سرانه ناخالص ملی را دارا است . همچنین در بررسی نرخ بیکاری در فاصله سالهای 90تا 2000 سودان با 6/16 درصد بیکارترین جمعیت در میان این کشورها است ؛ اما کویت با 4/0 درصد از کمترین نرخ این جمعیت برخوردار است . مصرف سیگار نیز در این گزارش از جمله شاخص های اجتماعی بهداشتی مطرح شده است . در بررسی های آماری در فاصله سالهای 1992 تا 2000 بیشترین افراد سیگاری بالای 15سال با 60درصد جمعیت در کشور یمن ساکن هستند. در حالی که عمان با 6درصد کمترین جمعیت سیگاری ها را دارد؛ اما مراکش با دارا بودن 96درصد از جمعیت مردان سیگاری بیشترین معتادان به سیگار را در خود جای داده است و عمان با 11درصد از جمعیت مردان سیگاری باز هم در پایین ترین تعداد قرار دارد. بیشترین زنان سیگاری با 44درصد از جمعیت این گروه در اردن جای دارند و کمترین جمعیت این گروه باز هم تنها با 10درصد در عمان و امارات متحده عربی قرار گرفته اند.
منابع مالی

سازمان بهداشت جهانی در منطقه مدیترانه شرقی شاخصه های متعددی را برای بررسی میزان منابع مالی اختصاص داده شده به بهداشت مشخص کرده است . یکی از این منابع تخصیص بودجه به وزارت بهداشت است . در میان این کشورها در فاصله سالهای 90تا 2000 افغانستان ، سومالی و عراق بودجه ای به این وزارتخانه اختصاص نداده اند. لبنان با اختصاص 7/2 درصد از کل بودجه کمترین بودجه را در میان کشورهای منطقه به این وزارتخانه اختصاص داده است . در حالی که تونس با اختصاص 6/9درصد از کل بودجه به این وزارتخانه بالاترین رتبه را دارد. همچنین در این سالها در ارزیابی نسبت بهداشت 20سرانه ملی جیبوتی با 5/7 درصد بیشترین نسبت را دارا است و مصر با 1/6 درصد کمترین میزان را دارد.
مراقبت های پیشگیرانه پزشکی

در فاصله سالهای 1993 تا 2000 کشورهای کویت ، بحرین ، قبرس ، لیبی ، فلسطین و قطر با 100درصد دسترسی به سرویس های محلی بهداشتی وضعیت خوبی را در ارائه امکانات پزشکی به جامعه دارا هستند. اما در این میان تنها 100درصد از جمعیت شهرنشین بحرین ، قبرس ، مصر، ایران ، عراق ، کویت ، لیبی ، مراکش ، عمان ، پاکستان ، فلسطین ، قطر و امارات متحده به پزشک دسترسی دارند. این بررسی واکسیناسیون در کشورهای منطقه را نیز شامل می شود. این بررسی ها که به ازای هر 2000 کودک صورت گرفته است ، نشان می دهد که بیشترین آمار تزریق واکسن (ب .ث .ژ) متعلق به کودکان فلسطینی و سوری با میزان 100درصد بوده است . در حالی که این آمار در کشورهای بحرین ، قبرس ، اردن ، کویت و لبنان ، صفر بوده است . همچنین ایران و عمان با 100درصد تزریق واکسن های ثلاث (دیفتری - کزاز- سیاه سرفه )، در منطقه بوده اند. در حالی که سومالی با 18درصد کمترین میزان تزریق واکسن را داراست و افغانستان نیز با 35درصد کمترین آمار را در تزریق واکسن فلج اطفال به خود اختصاص داده است . درخصوص واکسن هپاتیت B تنها عمان 100درصد این آمار را داراست . در حالی که میزان تزریق این واکسن در افغانستان ، جیبوتی ، پاکستان ، سومالی سودان به صفر می رسد.
مراقبت های اولیه پزشکی و بهداشتی

دسترسی به آب سالم یکی از فاکتورهای این برسی سازمان بهداشت جهانی است . در بررسی های به عمل آمده در فاصله سالهای 1994تا 2000در منطقه شرق مدیترانه تنها 100درصد از مردم بحرین ، قبرس ، کویت ، قطر به آب سالم دسترسی دارند؛ اما سهم مردم سومالی تنها 23درصد است . همچنین در فاصله سالهای 1993 تا 2000 ، 100درصد از مردم کویت ، قبرس و قطر از توالت های بهداشتی استفاده می کرده اند؛ اما مردم افغانستان با آمار 12درصد کمترین استفاده را از سرویس های بهداشتی داشته اند. از سوی دیگر در سالهای 1995تا 2000بحرین ، قبرس و قطر تنها کشورهای منطقه بودند که 100درصد از زنان باردار آنان ، از پرسنل متخصص در امر زایمان برخوردار بوده اند که در مقایسه سهم 12درصدی زنان افغان با کمترین آمار از وضعیت مطلوبی برخوردار بودند. 100درصد از کودکان قطری و بحرینی در سالهای 1991تا 2000 به وسیله پرسنل متخصص تحت معالجه قرار گرفته اند، اما کودکان افغانی تنها 20درصد آنها از معاینات پزشکی برخوردار بوده اند.
وضعیت بهداشتی

وزن نوزادان ، مرگ و میر کودکان و امید به زندگی از جمله دیگر مواردی است که در گزارش سازمان بهداشت جهانی در مورد کشورهای منطقه مدیترانه شرقی مورد بررسی قرار گرفته است در این بررسی ها کمترین وزن برای کودکان 6/2 کیلوگرم در نظر گرفته شده است . آنچه که این تحقیقات در فاصله سالهای 92تا 2000 نشان می دهد، حکایت از آن دارد که مراکش با 96درصد بهترین وضعیت وزن نوزادان و پاکستان با 72درصد بدترین وضعیت را داراست . در طی این سالها 98درصد از کودکان فلسطینی وزن مقبولی نسبت به سن خود دارند. در حالی که کمترین مقبولیت وزنی کودکان با 54درصد در جمهوری یمن دیده شده است . همچنین در فاصله سالهای 1995تا 2000 افغانستان با مرگ و میر 165کودک زیر 7سال در میان 1000کودک ، بیشترین درصد مرگ و میر در کودکان این گروه سنی را داشته است و کمترین میزان مرگ و میر کودکان زیر 7سال متعلق به قبرس با 6کودک بوده است . همچنین در میان 1000کودک زیر 5سال ، افغانستان با مرگ 250کودک همچنان رکورددار است ؛ اما کویت با مرگ 11کودک کمترین میزان مرگ و میر در کشورهای منطقه را دارد.
شیوع بیماری ها

میزان ابتلای مردم منطقه به امراض کشنده از سوی سازمان بهداشت جهانی یکی از مواردی است که برای تعیین ارتقای سطح بهداشت در کشورهای مذکور قابل توجه قرار گرفته است . بیماری های وبا، مالاریا، فلج اطفال ، سرخک ، سل ریوی ، دیفتری ، کزاز و ایدز از جمله بیماری های مورد توجه هستند که در سالهای 1990 تا 2000 بررسی شده اند. بیشترین آمار مبتلایان به وبا در فاصله زمانی 1996تا 2000 به کشور سومالی با 7هزار و 496نفر تعلق دارد. بعد از سومالی افغانستان ، جیبوتی ، پاکستان ، عراق ، ایران و عمان به ترتیب بیشترین مبتلایان به این بیماری را به خود اختصاص داده اند. ابتلا به این بیماری در سایر کشورها دیده نشده است . بیشترین ابتلا به بیماری مالاریا در سالهای 1999تا 2000با 8میلیون نفر متعلق به کشور سودان است و قبرس و مصر تنها کشورهایی بودند که در آنها این بیماری مشاهده نشده است . در سال 2000پاکستان با ابتلای 198نفر به فلج اطفال بیشترین آمار این بیماری را داشته است و بعد از آن به ترتیب در افغانستان ، سومالی ، سودان ، عراق و ایران بیشترین مبتلایان به فلج اطفال گزارش داده شده است و در سایر کشورها ابتلا به این بیماری صفر بوده است . همچنین در همین سال افغانستان با 6هزار و 532نفر مبتلا به سرخک بیشترین تعداد از بیماران را داشته و این میزان تنها در کشور قبرس صفر بوده است . در سالهای 1998تا 2000کشور عراق بیشترین مبتلایان سل ریوی یعنی 243هزار و 966نفر را دارد و کمترین این آمار در منطقه 24نفر در کشور قبرس گزارش داده شده است . میزان ابتلا به بیماری دیفتری در افغانستان 84 نفر بیشترین تعداد و سپس عراق ، ایران ، پاکستان ، سومالی به ترتیب مبتلایان بیشتری را داشته اند و بقیه کشورها از ابتلا به این بیماری مصون بوده اند. بیماری کزاز نیز بیشترین قربانیان این منطقه را از میان پاکستان با یک هزار و 465 نفر برگزیده است و تنها کشورهای قطر، بحرین ، قبرس و جیبوتی گزارشی از ابتلا به این بیماری نداشته اند. اما درخصوص آمار ایدز در این منطقه در فاصله زمانی 1990تا 2000بیشترین مبتلایان به این بیماری از سوی سازمان بهداشت جهانی در سومالی ، 652نفر گزارش شده است.