مسابقه بانک ها برای پرداخت سود بیشتر

 به عبارت بهتر، در شرایط فعلی که نرخ سود تسهیلات بانکی حداکثر 13درصد است و بانک ها و سایر موسسات مالی نمی توانند نرخ بالاتری از این رقم را به عنوان سود تسهیلات پرداختی شان از مشتریان دریافت کنند، رقابت آنها برای افزایش نرخ سودی که می بایست به سپرده های مردم بپردازند و افزایش نسبی این سود به ارقامی بالاتر از نرخ سود بانکی بظاهر فاقد منطق اقتصادی است .

سود بانکی و سود سپرده ها به مثابه کفه های یک ترازو عمل می کنند که تغییر در یک طرف منجر به تغییر در طرف دیگر می شود. اما چرا کفه به سود سپرده ها بدون دست خوردن نرخ سود تسهیلات در حال سنگین شدن است ؟....

تحقیقات خبرنگار ما نشان می دهد که آستانه نرخ سود سپرده ها برای تسهیلات کوتاه مدت حداکثر یک ساله در آستانه 14درصد به بالای 17درصد افزایش یافته است که در این میان رشد سود سپرده های کوتاه مدت شش ماهه ویژه قابل توجه تر است .

در میان تمام بانک ها و موسسه های اعتباری ظاهرا بانک سامان است که بیشترین افزایش را در نرخ سود سپرده های کوتاه مدت خود داشته است ؛ به طوری که نرخ سود ماهانه سپرده های این بانک 25/17 درصد، 3ماهه 35/17 درصد و شش ماهه 40/17 درصد است . بانک اقتصاد نوین نیز سود سپرده های 3ماهه خود را به 9/15 درصد، 6ماهه 17درصد و 9ماهه را به 2/17 درصد رسانده است . رقم سود تسهیلات 3ماهه بانک پارسیان نیز به 5/16 درصد رسیده است . بانک سرمایه نیز سود سپرده های کوتاه مدت ویژه شش ماهه خود را به 5/15 درصد، 9ماهه را به 5/16 درصد و یک ساله را به 25/17 درصد افزایش داده است .

در میان بانک های دولتی ، سود سپرده کوتاه مدت ویژه 6ماهه بانک ملی نهایتا به 16درصد رسیده است . بانک ملت نیز بر همین اساس ، از اواخر آذر نرخ سود سپرده کوتاه مدت 6ماهه اش را از 14به 16درصد رسانیده است .

 نرخ سود سپرده کوتاه مدت 6ماهه بانک صادرات در حد 5/13 درصد متوقف شده ، اما بانک کشاورزی نرخ سود سپرده کوتاه مدت 6ماهه را به 7/15 درصد و 9ماهه را به 16درصد رسانیده است . جالب اینجاست که رقابت برای افزایش سود سپرده های کوتاه مدت در میان موسسه های مالی اعتباری نیز بالا گرفته است ، به طوری که نرخ سود سپرده 6ماهه موسسه مالی اعتباری سینا (بنیاد سابق ) به 5/16 درصد و 9ماهه به 17درصد رسیده است . همچنین موسسه مالی اعتباری مهر نرخ سود سپرده کوتاه مدت 6ماهه خود را به 6/15 درصد، 9ماهه را به 6/16 درصد و یکساله را به 5/17 درصد رسانیده است . سود سپرده کوتاه مدت تنها موسسه مالی اعتباری دارای مجوز از بانک مرکزی موسسه اعتباری توسعه نیز در 3ماهه به 5/15 درصد، در 6ماهه از 15به 7/16 درصد و 9ماهه به 1/17 درصد رسیده است .

چرا؟

با یادآوری عدم توازن منطقی و اقتصادی که اکنون بین نرخ سود بانکی و نرخ سود سپرده ها وجود دارد و این که نرخ سود سپرده ها معمولا باید پایین تر از نرخ سود تسهیلات باشد تا فعالیت یک بانک اقتصادی فرض شود و اکنون عکس این معادله رخ داده است ، یک چرای بزرگ به ذهن می آید. دلیل مسابقه بانک ها برای رشد سود سپرده های کوتاه مدت خود چیست ؟ بانک های متعددی را برای این پرسش می توان در نظر آورد.

نخستین پاسخ این می تواند باشد که واقعیات جامعه برخلاف قوانین رسمی ، نشانگر آن است که بانک ها تسهیلات پرداختی خود را بسیار بیشتر از 12تا 13درصد به مشتریان می فروشند و سود واقعی از تسهیلات دریافتی حدود 17تا 18درصد است .

در چنین شرایطی ، کاملا منطقی و به صرفه است که نرخ سود سپرده ها نیز در همین حدود تعیین شود. پاسخ دوم این می تواند باشد که فشار بانک مرکزی به بانک ها برای یافتن منابع جدید و تاکید مظاهری به ممنوعیت بانک ها از برداشت از حساب های بانک مرکزی ، بانک ها را به سوی جذب منابع جدید از سپرده های مردمی وادار کرده است و اما پاسخ سوم که بیشتر محتمل است ، آن که شاید بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار در نظر داشته باشند تغییراتی را در مکانیسم یا حتی ارقام فصلی نرخ سود بانکی ایجاد کنند و در نتیجه بانک ها درصدد جذب سپرده بیشتر هستند تا خود را در برابر اثرات این تغییرات و انتظار احتمالی سپرده ها برای مشاهده نتایج آن تغییرات احتمالی محافظت کنند. مثال و شاهد این مساله ، افزایش وام دهی و آسان گیری عجیب بانک ها برای مشتریان در حدود 3سال پیش بود که دولت خود را آماده می کرد نرخ سود تسهیلات را کاهش دهد و بانک ها با علم به این وضعیت تا توانستند وام های گرانقیمت حتی تا آخرین دقایق به مردم از همه جا بی خبر پرداخت کردند؛ اما یک هفته بعد مردم دیدند چه کلاهی سرشان رفته و البته مصوبه کاهش نرخ سود تسهیلات نیز عطف به ماسبق نمی شد.

آیا در ماجرای افزایش نرخ سود سپرده ها، معادله ای شبیه آن در راه است؟

حسین درویش ها، معاون بازاریابی بانک اقتصاد نوین افزایش سود سپرده ها را صرفا در راستای جذب منابع جدید بانک ها می داند و به خبرنگار ما می گوید: برای توسعه خود و رسیدن به اهدافی که مدنظر داریم ، نیاز به سپرده بیشتر هست و تصمیم بانک دقیقا در این راستا اتخاذ شد. بهزادان ، معاون اجرایی بانک پارسیان نیز از هرگونه مصوبه احتمالی شورای پول و اعتبار درباره تغییر در نرخ سود بانکی اظهار بی اطلاعی می کند و به خبرنگار ما می گوید: بانک پارسیان رشد منابعی را پیش بینی کرده که باید به آن دست یابد و افزایش سود سپرده ها برای جذب این منابع است .وی می افزاید: این افزایش سود باعث جذب سپرده های بیشتر به بانک ها و کاهش نقدینگی می شود که در کنترل تورم موثر است ، لذا نباید به چشم یک اقدام انتقادی به آن نگریسته شود.

همچنین دکتر بیژن بیدآباد، کارشناس ارشد پولی مالی ، احتمال تغییر در شیوه یا رقم نرخ سود بانکی را منتفی نمی داند.وی به خبرنگار ما می گوید: حتی اگر بپذیریم تغییر اساسی در نرخ سود تسهیلات رخ نمی دهد، پایان هر سال شورای پول و اعتبار برای نرخ های جدید سال آینده تصمیم می گیرد. این احتمال منتفی نیست که بانک ها با علم به بحث هایی که می شود و اتفاقاتی که تا پایان اسفند احتمالا رخ خواهد داد، پیشدستی کرده باشند.وی افزود: تغییراتی که دولت در بانک ها ایجاد کرده و در حال تفکیک منابع قرض الحسنه از سایر منابع است ، نشانه هایی وجود دارد که احتمال تغییر در نرخ سود بانکی را افزایش می دهد. با وجود این افزایش جذب سپرده از سوی بانک های خصوصی عجیب نیست ، چون این بانک ها اتکای کاملی به سپرده ها دارند و مثل بانک های دولتی نیستند که با کمک دولت یا فروش اموال غیرمنقولی که دارند، کسری منابعشان را جبران کنند.

با وجود این طهماسب مظاهری ، رئیس کل بانک مرکزی نیز چندی پیش از تغییر در شیوه محاسبه نرخ سود تسهیلات و تعیین آن تا پایان اسفند در شورای پول و اعتبار خبر داده بود. بر اساس این تغییرات ، احتمالا منابع قرض الحسنه از سایر منابع بانک ها جدا می شود. منابع قرض الحسنه احتمالا برای پرداخت تسهیلات قرض الحسنه بدون سود و با کارمزد در بانک یا بانک های قرض الحسنه به کار خواهد رفت و منابع غیرقرض الحسنه سودی مشارکتی یعنی توافقی بین بانک سرمایه گذار خواهند داشت .اگر این اتفاق بیفتد، روشن است که در معادلات سود سپرده ها نیز تغییراتی ایجاد و کل بازار پولی مالی کشور تحت تاثیر جدی قرار می گیرد. در چنین شرایطی پیشدستی و آینده نگری بانک های دولتی و خصوصی کاملا قابل توجیه به نظر می رسد.